ابواء

اَبْواء؛ نام روستای بزرگی در نزدیک ودّان میان راه مکه و مدینه قرار دارد. آمنه بنت وهب مادر پیامبر صلی الله علیه وآله در این مکان دفن شده است. همچنین یکی از غزوات پیامبر اکرم به نام غزوه ابواء در این محل صورت گرفته است.

موقعیت

اَبْواء، نام روستای بزرگی در نزدیک ودّان میان راه مکه و مدینه که در جنوب غربی مدینه (۱۷۰ کیلومتر) و شمال غربی مکه (۲۰۰ کیلومتر) قرار دارد. ابواء نام کوهی در همان نواحی نیز هست. برخی معنی این کلمه را جای گرد آمدن سیلابها یا گرد آمدن گروه‌های مختلف مردم دانسته‌اند.

این منطقه محل دو راهه شدن جاده به سوی مکه است: یک راه از طریق ابواء، ودان، جحفه، مکه؛ و راه دیگر از ابواء، جحفه به مکه است. اکنون قریه قدیم ابواء متروک و ویرانه شده و «خریبه» نام دارد و مشتمل بر مزارع و نخلستان‌هایی است و قریه جدید ابواء در شمال آن قرار دارد. در دهه‌های اخیر بیشتر ساکنان آن به شهرهای بزرگ کوچیده‌اند. با افزایش امکانات جدید، این منطقه دیگر بار رونق گرفته است. اکنون این قریه حدود ۷۰۰۰ نفر جمعیت دارد که بیشتر از قبیله حرب هستند.[۱۸]نیز دارای نُه مدرسه ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان و مرکز بهداشت است. در تابستان سال ۲۰۱۰ م. مردم این شهر دچار کمبود آب شدند و به ناچار از طریق تانکرهای آبرسانی آب آشامیدنی خود را تأمین کردند.

رخدادهای تاریخی در ابواء

• مقبره مادر پیامبر صلی الله علیه وآله: قبر آمنه بنت وهب مادر حضرت محمد صلی الله علیه وآله که در مراجعت از مدینه به مکه در سال ۴۶ قبل از هجرت در ابواء درگذشت، بنابر مشهور در این محل است. زمانی که قریش برای خونخواهی کشتگان خود در جنگ بدر قصد مدینه کردند و به ابواء رسیدند، گروهی خواستند قبر آمنه را نبش کنند، ولی ابوسفیان پس از مشورت با صاحب‌نظران قریش از این کار خودداری کرد.
• وقوع غزوه ابواء: در صفر سال دوم هجری، پیامبر صلی الله علیه وآله به قصد قریش و بنی ضَمره از مدینه بیرون رفت. پس از اینکه به قریش دست نیافت؛ در منزلگاه ابواء با بزرگ قبیله ضمره، مَخْشی بن عمرو روبه رو شده و با او صلح کرد و پیمان نامه‌ای میان مسلمانان و بنی ضمره نوشته شد و این، نخستین غزوه پیامبر صلی الله علیه واله بود.
• نزول آیه تیمم: در یکی از مسافرت‌های پیامبرصلی الله علیه وآله، آیاتی از قرآن، از جمله آیه تیمم در ابواء نازل شد.
• مسلمان شدن ابوسفیان: در همین منزلگاه، ابوسفیان پیش از فتح مکه به حضور پیامبر صلی الله علیه وآله رسید و مسلمان شد.
• مدفن مسلم بن عقبه: درگذشت مسلم بن عقبه که او را به علت جنایاتی که در اواخر سال ۶۳ قمری انجام داد، مُسرف بن عقبه می‌نامند، در ابواء اتفاق افتاد و همانجا دفن شد.
• مدفن عبدالله بن جعفر: برخی درگذشت عبدالله بن جعفر در ۹۰ سالگی (۹۰ق) را در ابواء می‌دانند که همانجا نیز به خاک سپرده شد. البته بنابر قول مشهور عبدالله بن جعفر در مدینه درگذشته و ظاهراً عبدالله نام دیگری، از نوادگان عبدالمطلب است که همراه سلیمان بن عبدالملک در ۹۹ق در ابواء مرده است. این اشتباه ظاهراً از آنجا ناشی شده که خاندان جعفر بن ابی طالب در این منطقه دارای خدمتکاران فراوان بوده‌اند.
• ولادت امام کاظم علیه السلام: امام موسی بن جعفر علیه السلام در هفتم صفر سال ۱۲۸ق. در ابواء ولادت یافت و امام صادق علیه السلام بدین مناسبت به یاران خود ولیمه داد و اصحاب به او چشم روشنی گفتند.
• بیعت با نفس زکیه: در اواخر حکومت امویان عده‌ای از بنی هاشم از جمله عبدالله محض و پسرانش و همچنین سفاح و منصور در ابواء گرد هم آمدند تا با یکی از خودشان بیعت کنند. در آن جلسه عبدالله پسرش محمد را به عنوان مهدی معرفی کرد و آنان را به بیعت با او فراخواند.

قبر آمنه در مسیر حجّة الوداع

پس از اتمام مراسم سه روزه غدير، كاروان غدير پنج روز راه در پيش داشت. آنان بعد از «هَرشی» به «اَبْواء» رسيدند كه قبر حضرت آمنه مادر پيامبر صلى الله عليه و آله در آنجا بود. در آنجا ديدند حضرت كنار قبرى كه آثار آن مندرس شده نشست و آن را تميز نمود و سپس خود را به آن چسبانيد. حضرت مدتى طولانى كنار آن قبر نشست و گريه كرد.

پرسيدند: يا رسول اللَّه! ماجراى اين قبر چيست؟ فرمود: اين قبر مادرم آمنه بنت وهب است. لازم به ذكر است كه پيامبر صلى الله عليه و آله در شش سالگى همراه مادرش آمنه براى زيارت قبر پدر و ديدار خويشان به مدینه رفتند. در راه بازگشت، مادر حضرت در «ابواء» از دنيا رفت و در همان جا به خاک سپرده شد.