اطعام مؤمنین

اطعام مؤمنین، به‌معنای خوراندن و غذا دادن به برادران دینی، از آداب و سنت‌های مسلمانان است.پیامبرصلی الله علیه وآله آن‌ را از بهترین اعمال معرفی کرده است. ولیمه، مهمانی، عقیقه، افطاری و نذری از انواع اطعام است. شیعیان بیشتر در ماه رمضان، غدیر خم، ایام مُحرّم، فاطمیّه، اربعین و دیگر مناسبت‌های مرتبط با اهل‌بیت علیهم السلام اطعام می‌دهند. این عمل، که ریشه در آیات قرآن و سیره معصومین علیهم السلام دارد، نه تنها نشانه ایمان، بلکه راهی برای رسیدن به مغفرت الهی و بهشت برین است.

اطعام در آیات و روایات

قرآن کریم در آیات متعددی، مؤمنان را به اطعام دیگران فراخوانده و آن را از ویژگی‌های نیکان و ابرار معرفی کرده است. خداوند در توصیف اهل بهشت می‌فرماید: وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى‏ حُبِّهِ مِسْکیناً وَ یَتیماً وَ أَسیراً: و غذا را در عین دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر انفاق می‌کنند. این آیه که به «آیه اطعام» معروف است، به ماجرای اطعام امیرالمومنین علی علیه السلام، حضرت فاطمه سلام الله علیها و امام حسن و حسین علیهما السلام اشاره دارد که سه روز متوالی غذای افطار خود را به مسکین، یتیم و اسیر بخشیدند. خداوند در ادامه این آیه، آنان را به خاطر این ایثار، به بهشت و نعمت‌های الهی بشارت می‌دهد.

نیز در سوره بلد، اطعام در روزهای سخت و قحطی یکی از راه‌های عبور از گردنه دشوار آخرت معرفی شده است: أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ: یا طعام دادن در روز گرسنگی و قحطی.

فضیلت اطعام در روایات

در منابع روایی شیعه، روایات فراوانی درباره فضیلت و ثواب اطعام مؤمنان وارد شده است.

• پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله می‌فرمایند: «خَيْرُكُمْ مَنْ أَطْعَمَ الطَّعَامَ، وأَفْشَى السَّلَامَ، وصَلَّى والنَّاسُ نِيَامٌ»: بهترین شما کسی است که مردم را اطعام کند، سلام را آشکار سازد و هنگامی که مردم در خوابند، نماز بگزارد.
• امام صادق علیه السلام نیز در روایتی پاداش اطعام مؤمن را این گونه بیان می‌فرمایند: «مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً حَتَّى يَشْبَعَهُ لَمْ يَدْرِ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ مَا لَهُ مِنَ الْأَجْرِ فِي الْآخِرَةِ، لَا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَلَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ»: هر کس با اطعام خود مؤمنی را سیر کند، احدی از خلائق خدا - نه فرشته مقرب و نه پیامبر مرسل - از پاداش اخروی او آگاه نیست، مگر خداوند پروردگار جهانیان.
• از امام باقر علیه السلام روایت شده که فرمود: «إِطْعَامُ مُسْلِمٍ يَعْدِلُ عِتْقَ نَسَمَةٍ»: طعام دادن به یک مسلمان، برابر با آزاد کردن یک برده است.
• در روایت دیگری، امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: «مِنْ مُوجِبَاتِ مَغْفِرَةِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِطْعَامُ الطَّعَامِ»: «از موجبات آمرزش خداوند، اطعام و غذا دادن است.

ثواب و برکات اطعام مؤمنان

بر اساس روایات، اطعام مؤمنان افزون بر پاداش اخروی، برکات دنیوی نیز به همراه دارد.

• رسول خدا صلی الله علیه وآله فرموده‌اند: «الرِّزْقُ أَسْرَعُ إِلَى مَنْ يُطْعِمُ الطَّعَامَ مِنَ السِّكِّينِ فِي السَّنَامِ»: «روزی به کسی که اطعام می‌کند، سریع‌تر از چاقو در کوهان شتر می‌رسد».
• از دیگر برکات اطعام، این است که مهمانان مؤمن با ورود به خانه، گناهان صاحبخانه را با خود می‌برند. امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: «إِنَّهُمْ إِذَا دَخَلُوا مَنْزِلَكَ دَخَلُوا بِمَغْفِرَتِكَ وَمَغْفِرَةِ عِيَالِكَ، وَإِذَا خَرَجُوا مِنْ مَنْزِلِكَ خَرَجُوا بِذُنُوبِكَ وَذُنُوبِ عِيَالِكَ»: «همانا آنان (مؤمنانی که اطعام می‌شوند) چون وارد خانه تو شوند، با آمرزش تو و خانواده‌ات وارد می‌شوند و چون از خانه‌ات بیرون روند، گناهان تو و خانواده‌ات را با خود می‌برند».

اطعام مومنین در عید غدیر خم

از نام‏هاى روز غدير «يوم اطعام الطعام» است. در اين روز شريف اطعام مؤمنين و افطار دادن ثواب زيادى دارد. در سالى كه روز جمعه و غدير با هم مصادف بود، اميرالمؤمنين‏ عليه السلام بعد از خطبه‏ ها با فرزندان و شيعيانش به منزل حضرت مجتبى‏ عليه السلام تشريف بردند. براى صرف غذايى كه پيشتر براى آن بزرگواران تهيه شده بود.

در اين روز شريف سزاوار است دوستان اميرالمؤمنين‏ عليه السلام به حد وسع بهترين مجالس و پذيرايى‏ ها را انجام دهند، و به مؤمنينى كه اقدام به اين امر مى ‏نمايند مساعدت مالى و فكرى نمايند، تا در ثواب آنها شريك شوند و مجلس از ابهت شايسته ‏اى برخوردار شود.

حضرت امام باقرعليه السلام به نقل از رسول گرامى‏ صلى الله عليه وآله فرموده است:

• «عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ : مَنْ أَطْعَمَ ثَلاَثَةَ نَفَرٍ مِنَ اَلْمُسْلِمِينَ أَطْعَمَهُ اَللَّهُ مِنْ ثَلاَثِ جِنَانٍ فِي مَلَكُوتِ اَلسَّمَاوَاتِ - اَلْفِرْدَوْسِ وَ جَنَّةِ عَدْنٍ وَ طُوبَى شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي جَنَّةِ عَدْنٍ غَرَسَهَا رَبُّنَا بِيَدِهِ ».: هر كس سه تن از مسلمانان را غذا دهد، خداوند او را از سه بهشت در ملكوت آسمان‏ها غذا خواهد داد: فردوس، بهشت عدن و طوبى؛ درختى كه از بهشت عدن بر آيد و پروردگار ما با دست قدرت خودش آن را كاشته است.

دعوت كردن برادران و خواهران ايمانى در روز غدير و اطعام آنان، نشانه‏اى براى جشن و شادى است، و حضرت امام رضاعليه السلام فرموده است:

• «وَ مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً كَانَ كَمَنْ أَطْعَمَ جَمِيعَ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ اَلصِّدِّيقِينَ »: هر كس مؤمنى را در آن (روز يعنى روز غدير) غذا دهد، مانند آن است كه همه پيامبران‏ عليهم السلام و صديقين را غذا داده است.