امیرالمؤمنین، برترین یاور پیامبر در خطبه غدیر

امیرالمؤمنین، برترین یاور پیامبر در خطبه غدیر موضوع فرازی است که پیامبر صلی الله علیه و آله در آن می‌فرماید: مَعاشِرَ النّاسِ، هذا عَلِيٌّ، أنْصَرُكُمْ لي؛ «ای مردم! این علی است که بیش از همهٔ شما مرا یاری کرده است».

امیرالمؤمنین، برترین یاور پیامبر در خطبه غدیر
→ فراز قبلی    فراز بعدی ←
مشخصات فراز
موضوع	برتری امیرالمؤمنین علیه السلام در یاری پیامبر؛ فداکاری در هجرت و جنگ و نقش در تجهیز پیکر پیامبر
مفاهیم	یاوری پیامبر؛ ایمان؛ فداکاری؛ ایثار؛ وفاداری؛ لیلة المبیت
منابع و پیوندها
روایات	«لا فَتی إِلّا عَلِیّ، لا سَیْفَ إِلّا ذُوالْفَقار»

این عبارت بر برتری امیرالمؤمنین علیه السلام در یاری پیامبر صلی الله علیه وآله دلالت دارد. در شرح این فراز، ایمان آوردن در آغاز دعوت، فداکاری در لیلة المبیت و دفاع در جنگ اُحد از نمونه‌های این یاوری شمرده شده‌اند. نقش آن حضرت در غسل، کفن، نماز و دفن پیامبر صلی الله علیه وآله نیز در ادامهٔ همین وفاداری بررسی شده است.

معنای «أنصركم لي»

در این عبارت، «أنصر» صورت تفضیلیِ نُصرت است و با ضمیر «کم»، یاری علی علیه السلام را با یاری دیگر مخاطبان مقایسه می‌کند. بنابراین، مضمون فراز تنها یاری کردن پیامبر صلی الله علیه وآله نیست، بلکه برتری آن حضرت در این یاری است. شرح نقوی، این مضمون را با استمرار حمایت از پیامبر صلی الله علیه وآله و مقدم داشتن مصالح دین بر منافع شخصی توضیح می‌دهد.

یاوری در زمان پیامبر صلی الله علیه وآله

حمایت در آغاز دعوت

در شرح مورد استناد، علی علیه السلام نخستین مردِ ایمان‌آورنده به پیامبر صلی الله علیه وآله معرفی شده و حمایت او از آغاز دعوت، زمینهٔ فهم این فراز دانسته شده است. تعبیر نخستین ایمان‌آورنده در این بحث ناظر به مردان است و نباید با نخستین ایمان‌آورنده از میان همهٔ زنان و مردان یکسان گرفته شود.

لیلة المبیت

در گزارش‌های مربوط به هجرت پیامبر صلی الله علیه وآله از مکه، خوابیدن علی علیه السلام در بستر آن حضرت صلی الله علیه وآله از نمونه‌های فداکاری برای حفظ جان پیامبر صلی الله علیه وآله شمرده شده است. در شرح فراز «أنصركم لي»، این واقعه به‌عنوان نمود ایثار و وفاداری مطرح می‌شود.

دفاع در جنگ اُحد

شرح این فراز، دفاع علی علیه السلام از پیامبر در اُحد را از نمونه‌های یاوری او می‌داند. در نقل مورد استناد، از وارد شدن جراحت‌های متعدد و دفاع آن حضرت هنگام پراکندگی سپاه سخن گفته شده و عبارت لا فَتی إِلّا عَلِیّ، لا سَیْفَ إِلّا ذُوالْفَقار، به معنای «جوانمردی جز علی و شمشیری جز ذوالفقار نیست»، در همین زمینه نقل شده است.

تعداد «نود جراحت» در متن مبنای شرح آمده است؛ این عدد، شمار نقل‌شده در آن گزارش است و بدون مقابلهٔ نقل‌ها نباید آمار قطعی تلقی شود. دفاع علی علیه السلام نیز به‌خودی‌خود به معنای نبودن همهٔ مدافعان دیگر یا وارد نشدن هیچ آسیبی به پیامبر صلی الله علیه وآله نیست.

یاوری در تجهیز پیکر پیامبر صلی الله علیه وآله

در شرح نقوی، وفاداری علی علیه السلام با پایان زندگی پیامبر صلی الله علیه وآله خاتمه نمی‌یابد و نقش آن حضرت در تجهیز پیکر پیامبر، ادامهٔ این یاوری دانسته می‌شود.

وصیت و غسل

در منابع مورد استناد، گزارش‌هایی درباره وصیت پیامبر صلی الله علیه وآله به علی علیه السلام و نقش او در غسل پیکر آن حضرت آمده است.

کفن، نماز و دفن

نقش علی علیه السلام در کفن کردن پیکر پیامبر صلی الله علیه وآله نیز در این گزارش‌ها ذکر شده است. منابع مورد استناد، نماز بر پیکر پیامبر صلی الله علیه وآله را پیش از دفن گزارش می‌کنند. حضور و نقش علی علیه السلام در قرار دادن پیکر آن حضرت در قبر نیز نقل شده است.

این گزارش‌ها نقش محوری علی علیه السلام را بیان می‌کنند؛ از آنها نباید بدون توجه به متن هر روایت، انحصار تمام مراحل در یک شخص یا نبودن همراهان را نتیجه گرفت.

جستارهای وابسته

 •  لیلة المبیت  •  سزاوارترین افراد به پیامبر

منابع

• الاحتجاج؛ احمد بن علی طبرسی، تحقیق: محمدباقر موسوی خرسان، مشهد: نشر المرتضی، ۱۴۰۳ق.
• الأمالی؛ محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، تحقیق: محمدباقر کمره‌ای، تهران: انتشارات کتابچی، ۱۳۷۶ش.
• البدایة و النهایة؛ اسماعیل بن عمر ابن‌کثیر؛ مشخصات چاپِ مبنای شماره‌صفحه‌های نقل‌شده تعیین نشده است.
• تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام؛ محمد بن احمد ذهبی، تحقیق: عمر عبدالسلام تدمری، بیروت: دار الکتاب العربی، ۱۴۰۹ق.
• السیرة النبویة؛ عبدالملک بن هشام، تحقیق: ابراهیم آبیاری، مصطفی سقا و عبدالحفیظ شلبی، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا.
• شرح نهج‌البلاغة؛ عبدالحمید بن هبة‌الله ابن‌ابی‌الحدید، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی، بی‌تا.
• شرح و تفسیر خطبه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در غدیر خم؛ محمدتقی نقوی، تهران: انتشارات منیر، ۱۳۷۴ش.
• شواهد التنزیل لقواعد التفضیل؛ عبیدالله بن عبدالله حسکانی، تحقیق: محمدباقر محمودی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مؤسسة الطبع و النشر، ۱۴۱۱ق.
• الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
• الکافی؛ محمد بن یعقوب کلینی، تحقیق: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
• کتاب سلیم بن قیس الهلالی؛ منسوب به سلیم بن قیس هلالی، تحقیق: علاءالدین موسوی، تهران: مؤسسة البعثة، ۱۴۰۷ق.
• مناقب آل ابی‌طالب؛ محمد بن علی ابن‌شهرآشوب، تحقیق: محمدحسین آشتیانی و سید هاشم رسولی محلاتی، قم: مؤسسه انتشارات علامه، ۱۳۷۹ق.
• نهایة الأرب فی فنون الأدب؛ احمد بن عبدالوهاب نویری، قاهره: وزارة الثقافة و الإرشاد القومی، المؤسسة المصریة العامة، بی‌تا.
• بحارالانوار؛ محمدباقر مجلسی؛ مشخصات چاپِ مبنای شماره‌صفحه‌های نقل‌شده تعیین نشده است.