برکات شناخت غدیر
شناخت عید غدیر و مصافحه ملائکه[۱]
به جاست نگاهی کوتاه اما همهجانبه به غدیر - این رخداد بزرگ تاریخی - و جایگاه آن در بیان معصومین علیهم السلام بیندازیم:
بنا به فرموده معصومین علیهم السلام و نصوص روایی، عید غدیر «اعظم الاعیاد»[۲] بزرگترین عیدها خوانده شده است. به تعبیری دیگر، غدیر هم قرآن است، هم سنت، هم تاریخ.
از آن رو غدیر را قرآن میخوانیم که در هر تفسیری بنگرید گزارش رویداد شکوهمند غدیر را در آن خواهید یافت. از آن رو سنت است که در تمام متون روایی واقعه غدیر یا قسمتی از گفتار، رفتار و کردار و تقریر رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره واقعه غدیر دیده میشود.
ظاهراً تنها کتابی از عامه که رویداد غدیر را ذکر نکرده تنها صحیح بخاری است. اما پنج صحیح دیگر آنها ماجرای غدیر را نقل کردهاند. غدیر را نیز باید جزئی از تاریخ دانست، زیرا در زندگی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله رویداد تاریخی بسیار مهمی بهشمار میرود، و هر متن تاریخی که زندگی پیامبر صلی الله علیه و آله را بررسی کرده باشد، فصلی را به غدیر خم اختصاص داده است.
در سرزمینهای اسلامی کم و بیش مردم با رویداد غدیر آشنا هستند، ولی اکثر افراد جهان حتی نام غدیر را نشنیده و از جریان و رخدادهای آن بی اطلاع میباشند. به حکم وظیفه باید آنان را در جریان این روز بزرگ قرار دهیم، و درباره تمام ابعاد دنیایی و آخرتی و مادی و معنوی آن بحث کنیم.
به عنوان مثال:
بزنطی یکی از یاران برجسته امامان معصوم علیهم السلام است. در میان هزاران صحابه ای که معاصر امامان علیهم السلام بودهاند، چهرههای درخشانی چون بزنطی از بیست تن تجاوز نمیکند.
منابع رجالی نام کامل او را «احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی» نقل کردهاند. وی از زبان امام رضا علیه السلام روایتی نقل نموده، که از بین روایات غدیر بی تردید کم نظیرتر است؛ تا جایی که در بین کتابها و مجامع روایی کمتر روایتی هم سنگ این روایت مییابیم، و همین کمنظیر بودن، ارزش و جایگاه ویژه ای به این روایت میدهد.
بزنطی میگوید: حضرت رضا علیه السلام فرمودند: «لَو عَرَفَ النّاسُ فَضْلَ هذَا الْیَوْمِ بِحَقیقَتِهِ لَصافَحَتْهُمُ الْمَلائِکَةُ فِی کُلِّ یَوْمٍ عَشْرَ مَرّاتٍ»:[۳] اگر مردم ارزش این روز را آنگونه که هست بدانند، ملائکه روزی ده بار با آنان مصافحه خواهند کرد.
در روایت و موضوعات دیگر چنین روایتی وجود ندارد؛ که در آن به مصافحه ملائکه با بندگان خدا اشاره شده باشد؛ لذا این تعبیر در شأن و عظمت یومالله غدیر بی نظیر است. مصافحه (دست دادن) یک احترام، تقدیر و تشکر و اظهار علاقه است. از دیگر سو فرشتگان مانند آدمیان نیستند که بی مبنی و اساس با هر کس رفتاری مهرآمیز داشته باشند، چرا که ملاکهایی خدایی دارند. از این رو هرگز نافرمانی خدا نمیکنند.
قرآن کریم در توصیفشان میفرماید: 
لَا یَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُ
:[۴] هرگز از فرمان خدا سرپیچی نمیکنند. آنان مقام عصمت دارند، البته عصمت آنان نه در مرتبه عصمت چهارده معصوم علیهم السلام که از آن فروتر است. تصور کنید، در صورتی ملائکه با ما مصافحه و ابراز محبت خواهند کرد که به درجه بالای شناخت دست یابیم.
برای درک بیشتر از آنچه در این روایت بیان شده، باید توجه کنیم اگر اظهار علاقه و تجلیل ملائک از آدمی ماهی یک بار و حتی سالی یک بار باشد، باز ارزش والایی است. بعضی از ما شاید سالی یک بار به دیدن دوستان و خویشاوندان برویم، و در صورتی که علاقمندی ما بیشتر باشد ماهی یک بار، و در مواردی که علاقه فزون تر و نسبت نزدیک تر باشد هفته ای یک بار، و گاهی با بعضی از آنان روزی یک بار دیدار و مصافحه میکنیم.
اما اگر کسی امین و رازدار ما باشد، ممکن است روزی ده بار به دیدار او رفته و نسبت به او ابراز محبت کنیم. حال ببینیم که مصافحه ملائک خدای متعال با ما آدمیان آن هم روزی ده بار چه معنایی دارد، و امام رضا علیه السلام از گفتن این مطالب در پی بیان چه مسئله مهمی هستند؟
در مورد اینکه شناختن غدیر عمل محسوب میشود یا خیر، باید دانست که عمل در مرتبه دوم است، زیرا شناخت مقدمه عمل است و شناخت به تنهایی این ارزش والا را دارد. خواه آنان که غدیر را شناختهاند به آنچه در مورد غدیر دستور داده شده است عمل کنند یا خیر.
به عنوان مثال عموم مردم مرجع تقلید خود را - گر چه هیچ گونه نیازی به او نداشته باشند - احترام میکنند، زیرا دانشمند است و دانش احترام دیگران را برمیانگیزد. در واقع احترامی که به او گذاشته میشود به دلیل دانش و خردمندی او است؛ بنابراین احترامی که ملائک به غدیرشناسان میگذارند به دلیل شناخت آنهاست.
همانطور که بیان شد، این تعبیر از تعابیر کمنظیر است. البته در خصوص ارزش زیارت حضرت سیدالشهداء علیه السلام روایتی نقل شده است که ارواح انبیا علیهم السلام با زائران حضرت سید الشهداء علیه السلام مصافحه میکنند. اما این روایت با روایت غدیر تفاوت بسیار دارد، و مصافحه ملائکه آن هم هر روز ده بار، موردی است کاملاً استثنایی.
با توجه به این سخن امیرالمؤمنین علیه السلام که میفرماید: «إِنَّا لَأُمَرَاءُ الْکَلَام»:[۵] ما پادشاهان سخنیم، و اینکه آن حضرت خود پایهگذار دستور زبان عربی است و همه امامان معصوم علیهم السلام با نکته سنجی و دقت کامل کلمهها و جملهها را برمیگزینند، این سخن امام رضا علیه السلام تأمل و دقت میطلبد.
لذا در اینجا حضرت رضا علیه السلام نفرمودند:
«ان عرف الناس، یا: اذا عرف الناس. بلکه فرمودهاند: لو عرف الناس»، و همانطور که از قواعد دستور عربی معلوم است «لو» حرف امتناع است و برای کارهای نشدنی به کار میرود. متعلق لو «بحقیقته» میباشد؛ یعنی آنچه شناختنش تقریباً نشدنی است.
در اینجا منظور شناخت ارزش غدیر آنچنان که هست و در حقیقت امر وجود دارد میباشد، نه شناخت به اندازه سعه وجودی و درک و بینش افراد. به تعبیری دیگر، نه آنگونه که هر کسی به اندازه ظرف خود از دریا آب بردارد، بلکه به بزرگی خود دریا از آن بهره گیرد؛ لذا ارزش و منزلت غدیر بسیار بالاتر از درک محدود ماست.
به تعبیر واضح تر: فرضاً اگر کسی یوم اللَّه غدیر را آنگونه که در واقع ارزش دارد بشناسد، آنگاه است که ملائک روزی ده بار با او مصافحه میکنند. برای روشن شدن عظمت پاداش این شناخت میتوانیم این گونه محاسبه کنیم: از باب امثال اگر کسی ۸۳ سال قمری عمر کند و فرضاً در بیست سالگی به این شناخت برسد.
طی ۶۳ سال که این شناخت را داشته - یعنی حدود ۹۵۵ / ۲۲ روز - ملائک حدود ۵۵۰ / ۲۲۹ بار با او مصافحه میکنند، و این نشانه بزرگی و والایی این شناخت بوده که البته منزلتی بس ارجمند است.