حسين فرّاء بغوى
ابومحمد حسین بن مسعود بن محمد فراء بغوی شافعی (۴۳۳-۵۱۶ق)، ملقب به «مُحیی السنه»، «رکنالدین» و «شیخالاسلام»، از برجستهترین عالمان قرن پنجم هجری در خراسان بزرگ است. وی در فقه، حدیث، تفسیر و قرائات تبحر داشت و به عنوان یکی از پیشوایان مذهب شافعی شناخته میشد.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابومحمد حسین بن مسعود بن محمد فراء بغوی شافعی |
| سرشناسی | «مُحیی السنه» و «رکنالدین» |
| تولد | ۴۳۳ هجری قمری / قریه بغ (میان هرات و مرورود) |
| وفات | ۵۱۶ هجری قمری |
| محل دفن | مرورود، قبرستان طالقانی (در کنار قبر استادش) |
| خویشان سرشناس | حسن بن مسعود بغوی (برادر، راوی) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | قاضی حسین بن محمد مرورودی، ابوعمر عبدالواحد ملیحی، ابوبکر یعقوب صیرفی، ابوعلی حسان بن سعید مینعی، ابوالحسن علی بن یوسف جوینی |
| شاگردان | محمد بن اسعد طوسی، محمد بن محمد طائی، فضلالله بن محمد نوقانی، حسن بن مسعود بغوی (برادر)، ابومقاتل دیلمی، عمر بن الحسن بکری (پدر فخر رازی) |
| مذهب | شافعی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| علت شهرت | تألیف تفسیر «معالم التنزیل» و کتاب «مصابیح السنة» |
زندگی نامه[۱]
بغوی در سال ۴۳۳ هجری قمری در قریه بَغ (یا بَغثور) – سرزمینی میان هرات و مرورود از بلاد خراسان بزرگ – دیده به جهان گشود. در همانجا نشو و نما یافت و به تحصیل علوم دینی روی آورد.
وی در فراگیری علوم شرعی، به ویژه فقه بر مذهب شافعی، تلاش بسیار کرد و بر این مذهب تعصب نداشت؛ بلکه به مقام تحقیق و ترجیح رسید و با اقوال و ادله دیگر مذاهب اهل سنت آشنا شد و سرانجام به عنوان عالمی متمسک به قرآن و سنت معروف گردید.
برای تحصیل بیشتر به مرورود هجرت کرد و در آنجا نزد قاضی حسین بن محمد مرورودی (فقیه شافعی) به فراگیری فقه مشغول شد و مدت زمانی ملازم او گشت. سپس به طوس، سرخس و دیگر مناطق خراسان سفر کرد و از علما و دانشمندان آن دیار، علوم قرائت، لغت، تفسیر، حدیث و دیگر دانشها را فراگرفت. همین تلاشها سبب شد تا به لقبهای «مُحیی السنه»، «رکنالدین» و «شیخالاسلام» شهرت یابد.
بغوی عالمی عامل، پرهیزکار، پارسا و قانع بود. همواره با وضو در کلاس درس حاضر میشد و غذای ساده – نان خالی – میخورد. او از پیشوایان مذهب شافعی و در حدیث و تفسیر صاحبنظر و دانشمند بود.
جایگاه رجالی
بزرگان اهل سنت او را بسیار ستودهاند:
- ذهبی در «تذکرة الحفاظ»
- سبکی در «طبقات الشافعیة»
- سیوطی در «طبقات المفسرین»
- ابن کثیر در «البدایة و النهایة»
- ابن عماد حنبلی در «شذرات الذهب»
- ابن خلکان در «وفیات الاعیان»
اساتید
بغوی در قریه بغ و شهرهای دیگر، اساتید فراوانی داشت که از جمله آنان:
- ابوحسین بن محمد مرورودی (در فقه)
- ابوعمر عبدالواحد بن احمد ملیحی (در تفسیر)
- ابوبکر یعقوب بن احمد صیرفی نیشابوری
- ابوعلی حسان بن سعید مینعی
- ابوالحسن علی بن یوسف جوینی
شاگردان
از جمله شاگردان و راویان او میتوان به افراد زیر اشاره کرد:
- محمد بن اسعد طوسی
- محمد بن محمد طائی
- فضلالله بن محمد نوقانی
- حسن بن مسعود بغوی (برادر مفسر)
- ابومقاتل دیلمی
- عمر بن الحسن بکری (پدر فخر رازی)
وفات
بغوی بیش از هشتاد سال عمر کرد و سرانجام در سال ۵۱۶ هجری قمری در مرورود درگذشت. پیکر او را در قبرستان طالقانی، در کنار آرامگاه استادش قاضی حسین مرورودی، به خاک سپردند.
آثار
بغوی در فقه و تفسیر سرآمد روزگار خود بود و تألیفات گوناگونی از خود بر جای گذاشت. مهمترین آثار او عبارتند از:
- معالم التنزیل (معروف به تفسیر بغوی)
- مصابیح السنة
- شرح السنة
- الاربعون الصغرى
- الانوار فی شمائل النبی المختار
- التهذیب فی الفقه الشافعی
- ترجمة الاحکام فی الفروع علی مذهب الشافعی
- الجمع بین الصحیحین
- شرح جامع الترمذی
- شرح السنة
- الکفایة فی الفقه (به فارسی)
- فتاوی البغوی
- الکفایة فی القراءة
- المدخل الی مصابیح السنة
- مشکل القرآن
- معجم الشیوخ
بيان معناى اولى براى مولى [۲]
در كتاب «عوالم العلوم» فهرستى از راويان حدیث و شعرا و اهل لغت عامه كه معنى «اولى» را معناى اصلى كلمه مولی دانسته اند آورده است[۳] ، كه يكى از آنها حسين فرّاء بغوى م ۵۱۰ است.