روز غدير همانند روز عيسى عليه السلام

عیسی بن مریم علیه السلام، از پیامبران اولوالعزم و صاحب شریعت است که در قرآن کریم از جایگاهی ویژه برخوردار است. نام مبارک آن حضرت ۲۵ بار در قرآن ذکر شده و در آیات متعددی به معجزات، نبوت و جایگاه والای ایشان اشاره گردیده است. قرآن کریم عیسی علیه السلام را «کلمة الله» معرفی کرده و بدین وصف موهبتی الهی برای بشریت دانسته است.

عیسی علیه السلام در آیات و روایات

خداوند متعال در آیه ۴۵ سوره آل عمران به مریم سلام الله علیها بشارت می‌دهد:

• إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ: (یاد کن) هنگامی را که فرشتگان گفتند: ای مریم، خداوند تو را به کلمه‌ای از جانب خود که نامش مسیح عیسی بن مریم است، بشارت می‌دهد؛ در حالی که در دنیا و آخرت آبرومند و از مقربان است.

امیرالمؤمنین علی علیه السلام درباره عظمت مقام عیسی بن مریم علی نبینا و آله و علیه السلام فرموده‌اند:

• إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى مِنَ الْأَنْبِيَاءِ مُحَمَّداً وَاصْطَفَى مِنَ الرُّسُلِ عِيسَى وَمُوسَى وَإِبْرَاهِيمَ: همانا خداوند از میان پیامبران، محمد صلی الله علیه وآله را برگزید و از میان رسولان، عیسی و موسی و ابراهیم علیهم السلام را برگزید.

ولادت معجزه‌آسا و بشارت الهی

ولادت حضرت عیسی علیه السلام از بزرگ‌ترین معجزات الهی است. قرآن کریم در سوره مریم، آیات ۱۶ تا ۲۲، داستان بارداری معجزه‌آسای حضرت مریم سلام الله علیها را این‌گونه روایت می‌کند:

• فَأَرْسَلْنَا إِلَيْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِيًّا ﴿۱۷﴾ قَالَتْ إِنِّي أَعُوذُ بِالرَّحْمَٰنِ مِنْكَ إِنْ كُنْتَ تَقِيًّا ﴿۱۸﴾ قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّكِ لِأَهَبَ لَكِ غُلَامًا زَكِيًّا ﴿۱۹﴾ قَالَتْ أَنَّىٰ يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ وَلَمْ أَكُ بَغِيًّا ﴿۲۰﴾ قَالَ كَذَٰلِكِ قَالَ رَبُّكِ هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ ۖ وَلِنَجْعَلَهُ آيَةً لِلنَّاسِ وَرَحْمَةً مِنَّا ۚ وَكَانَ أَمْرًا مَقْضِيًّا ﴿۲۱﴾: پس روح خود (جبرئیل) را به سوی او فرستادیم. پس به صورت بشری نیکوآفریده بر او نمایان شد. گفت: من به خدای رحمان از تو پناه می‌برم، اگر پرهیزگاری. گفت: جز این نیست که من فرستاده پروردگار توام تا پسری پاکیزه به تو بخشم. گفت: چگونه مرا پسری خواهد بود با آنکه دست بشری به من نرسیده و هرگز زن بدکاری نبوده‌ام. گفت: (فرمان) چنین است. پروردگارت فرمود: این کار بر من آسان است و تا او را نشانه‌ای برای مردم و رحمتی از جانب خود گردانیم و این کاری بود شدنی.

علامه مجلسی در بحار الأنوار به نقل از امام صادق علیه السلام روایت کرده است که حضرت عیسی علیه السلام در گهواره سخن گفت و با این معجزه، مادرش مریم سلام الله علیها را از اتهامات ناروا نجات داد. ایشان در گهواره فرمود:

• إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْكِتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا: من بنده خدا هستم، به من کتاب داده و مرا پیامبر قرار داده است.

«کلمة الله» و لقب مسیح

یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد حضرت عیسی علیه السلام در قرآن، اطلاق لقب «کلمة الله» به ایشان است. در آیه ۱۷۱ سوره نساء آمده است:

• يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ وَلَا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ ۚ إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَىٰ مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ: ای اهل کتاب! در دین خود غلو مکنید و درباره خدا جز حق مگویید. همانا مسیح عیسی بن مریم، فرستاده خدا و کلمه اوست که آن را به مریم افکند و روحی از اوست.

این لقب نشان‌دهنده آن است که وجود عیسی علیه السلام از سرچشمه قدرت و کلمه تکوینی الهی سرشته شده است و ایشان با یک کلمه الهی «کُن فَیَکُون» و بدون پدر متولد شد. همچنین لقب «مسیح» به معنای «بسیار گردنده» یا «بسیار سیاحت‌کننده» است و بر سیر و سلوک روحانی آن حضرت دلالت دارد.

معجزات حضرت عیسی علیه السلام

قرآن کریم معجزات متعددی را برای حضرت عیسی علیه السلام برمی‌شمارد که از جمله مهم‌ترین آنهاست: سخن گفتن در گهواره، شفای بیماران، زنده کردن مردگان و آگاهی از نان و ذخیره منازل. خداوند در آیه ۱۱۰ سوره مائده خطاب به عیسی علیه السلام می‌فرماید:

• إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي ۖ وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي ۖ وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَىٰ بِإِذْنِي: (یاد کن) هنگامی را که از گِل، چیزی به شکل پرنده می‌ساختی و با اذن من در آن می‌دمیدی و پرنده‌ای با اذن من می‌شد و کور مادرزاد و مبتلایان به برص را با اذن من شفا می‌دادی و مردگان را با اذن من زنده می‌کردی.

یکی دیگر از معجزات بزرگ عیسی علیه السلام، نزول «مائده آسمانی» بود. در سوره مائده، آیات ۱۱۲ تا ۱۱۵ می‌خوانیم:

إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ ۖ قَالَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ﴿۱۱۲﴾ قَالُوا نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ ﴿۱۱۳﴾ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لِأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا وَآيَةً مِنْكَ ۖ وَارْزُقْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ ﴿۱۱۴﴾: (یاد کن) هنگامی را که حواریون گفتند: ای عیسی بن مریم! آیا پروردگارت می‌تواند برای ما خوانی از آسمان نازل کند؟ گفت: اگر ایمان دارید از خدا پروا کنید. گفتند: می‌خواهیم از آن بخوریم تا دل‌هایمان اطمینان یابد و بدانیم که به ما راست گفته‌ای و بر آن از گواهان باشیم. عیسی بن مریم گفت: بار خدایا، پروردگار ما! خوانی از آسمان بر ما نازل کن تا برای اولین و آخرین ما عیدی و نشانه‌ای از جانب تو باشد و به ما روزی ده که تو بهترین روزی‌دهندگان هستی.

علامه مجلسی در بحار الأنوار به نقل از امام باقر علیه السلام روایت کرده است: «حواریون به عیسی علیه السلام گفتند: ای روح الله! تو بر روی آب راه می‌روی، پس این برای تو کمتر از آن است. عیسی علیه السلام برخاست و نمازی گزارد و دعا کرد و ناگاه مائده (خوانی) از آسمان نازل شد که میان دو ابر قرار داشت، در حالی که حوله‌ای بر روی آن بود.» پس از نزول این خوان آسمانی، امر شد ۳۱۳ نفر از آن تناول کنند و هر که از روی شک و ریاکاری بخورد، مبتلا به بیماری بَرَص شود.

علامه مجلسی به سند خود از امام صادق علیه السلام روایت کرده است که معجزات عیسی علیه السلام – زنده کردن مردگان، شفای بیماران و مائده آسمانی – همه به اذن الهی بود تا مردم به نبوت او ایمان آورند. همچنین از امام صادق علیه السلام نقل شده: از نشانه‌های نبوت عیسی علیه السلام آن بود که هرگاه به یهودیان می‌رسید، از او سؤال می‌کردند که فردا فلان شخص چه خواهد خورد و چه چیزی در خانه ذخیره کرده است و عیسی علیه السلام خبر می‌داد، سپس آنان می‌رفتند و می‌دیدند همان طور بود که عیسی علیه السلام خبر داده بود.

صعود به آسمان و مصلوب نشدن

یکی از مهم‌ترین آموزه‌های اسلامی درباره عیسی علیه السلام، ردّ واقعه مصلوب شدن و کشته شدن ایشان است. قرآن کریم در این باره می‌فرماید:

• وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَٰكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ: و به سبب گفتار [سراسر دروغ]شان که ما مسیح عیسی بن مریم فرستاده خدا را کشتیم، در صورتی که او را نه کشتند و نه به دار آویختند، بلکه امر بر آنان مشتبه شد.

به اعتقاد شیعیان، خداوند متعال حضرت عیسی علیه السلام را به سوی آسمان بالا برد و او زنده است و در آخرالزمان به زمین بازخواهد گشت. آیه ۱۵۸ سوره نساء نیز بر این مطلب تأکید دارد:

• بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ ۚ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا: بلکه خداوند او را به سوی خود بالا برد و خداوند توانای حکیم است.

نزول در آخرالزمان و یاری امام مهدی علیه السلام

بر اساس اعتقاد شیعه، حضرت عیسی علیه السلام در آخرالزمان به زمین بازمی‌گردد و در رکاب امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به مبارزه با ظلم و فساد می‌پردازد. علامه مجلسی در بحار الأنوار به نقل از امام صادق علیه السلام روایت کرده است:

• «إِذَا خَرَجَ الْقَائِمُ نَزَلَ عِيسَى بْنُ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَصَلَّى خَلْفَهُ»: هنگامی که قائم [امام مهدی] قیام کند، عیسی بن مریم (علیه السلام) فرود می‌آید و پشت سر او نماز می‌خواند.

این نزول نشانه نزدیکی قیامت است. قرآن کریم نیز در آیه ۶۱ سوره زخفرم می‌فرماید:

• وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ فَلَا تَمْتَرُنَّ بِهَا وَاتَّبِعُونِ ۚ هَٰذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ: و همانا او [عیسی] دانشی است برای [شناخت] قیامت؛ پس در آن تردید مکنید و از من پیروی کنید؛ این راه راست است.

سخنان حکیمانه حضرت عیسی علیه السلام

در منابع حدیثی شیعه، سخنان حکمت‌آمیز بسیاری از حضرت عیسی علیه السلام نقل شده است. علامه مجلسی در بحار الأنوار به روایت از امام صادق علیه السلام آورده است که عیسی علیه السلام فرمود:

• «لَا تُکْثِرُوا الْکَلَامَ بِغَیْرِ ذِکْرِ اللَّهِ فَإِنَّ الْکَثِیرَ الْکَلَامَ بِغَیْرِ ذِکْرِ اللَّهِ یُقْسِی الْقَلْبَ، وَإِنَّ الْقَلْبَ الْقَاسِیَ بَعِیدٌ مِنَ اللَّهِ»: زیاد سخن مگویید مگر به ذکر خدا، زیرا زیاده‌گویی بدون ذکر خدا، دل را سخت می‌کند و دل سخت، از خدا دور است.

از امام صادق علیه السلام نقل شده که حضرت عیسی علیه السلام به حواریون خود فرمود:

• «کُونُوا لِلَّهِ أُمَنَاءَ، وَلَا تَکُونُوا لِلنَّاسِ عَبِیدًا»: برای خدا امین باشید و برای مردم بنده و برده مباشید.

روز غدیر همانند روز عیسی علیه السلام

درباره ارتباط حضرت عیسی علیه السلام و غدیر همچنین گفته شده است: از جمله اتفاقات غدير حضور ابلیس و ديگر شياطين در غدير و گفت‌وگوى آنان و تشبيه‌کردن روز غدير توسط ابلیس به «روز آدم‏ عليه السلام» و «روز عيسى ‏عليه السلام» است.

توضيح اين مطلب چنين است: از جمله گفت‌وگوهاى شياطين با بزرگ خود ابليس اين است كه شياطين گفتند: اى آقاى ما، تو همان كسى هستى كه آدم را گمراه كردى! ولى گويا از اين پس اين امت يک امت رحمت‌شده محفوظ از گناه خواهند بود و ديگر تو و ما را بر اينان راهى نيست؛ چرا كه امام و پناه خود بعد از پيامبرشان به آنان شناسانده شد. ابليس گفت: واى بر شما، امروزِ شما مثل روز عيسى است! به خدا قسم مردم را درباره على گمراه خواهم كرد!

آنچه در اينجا لازم به ذكر است اينكه: شيطان براى گمراهى انسان‌‏ها در جست‌وجوى بهانه است. او از بيراهه‏‌هاى عجيبى خود را بر سر راه فرزند آدم مى‌‏رساند تا او را از راه مستقيم به‌سوى جهنم بكشاند. در گفت‌وگويى كه روز غدير بين ابليس و شياطين ديگر رخ داده معلوم مى‏‌شود سه مقطع بسيار مهم و استثنايى براى شيطان در ضلالت خلق وجود داشته است: يكى ماجراى حضرت آدم‏ علیه السلام در بهشت، ديگرى بدون پدر به دنيا آمدن حضرت عيسى‏ عليه السلام و سومى سقيفه.

در اين باره چند عبارت در داستان ابليس در غدير دیده می‌شود: شياطين به ابليس گفتند: تو براى آدم بوده‌اى! ابليس به شياطين گفت: مگر نمى‌‏دانيد كه من قبلاً براى آدم بوده‌‏ام. نيز گفت: واى بر شما، امروزتان مانند روز عيسى است. به خدا قسم مردم را درباره او گمراه خواهم كرد.

روز سقيفه

در روز سقیفه، كه شيطان به‌عنوان بیعت با ابوبكر دست داد، نيز گفت: روزى است مانند روز آدم! همان روز شياطين به او گفتند: تو بودى كه آدم را از بهشت بيرون آوردى! آن روز كه توانست حضرت آدم‏ عليه السلام را از بهشت بيرون كند، در واقع نسل بشريت را از بهشت اخراج كرد و آنان را اسير حيله‏‌هاى خود در دنيا نمود.

روز ولادت حضرت عيسى ‏عليه السلام

شیطان روز ولادت حضرت عیسی علیه السلام، که بدون همسرى براى مريم اتفاق افتاد، را بهانه غلو قرار داد و آن حضرت را به عنوان الوهيت مطرح كرد و نسل‏‌هايى از بشر را با همين باور غلط مبتلا به شرک نمود و راهى جهنم كرد.

در روز غدیر

شیطان در روز غدیر هم قسم ياد كرد كه در اين باره مردم را گمراه خواهم كرد. سقيفه تحقق اين قسم ابليس بود كه تا آخر روزگار اكثريتى از انسان‏‌ها را با انكار ولايت على‏ عليه السلام راهى جهنم كرد.

در واقع اين سه روز در تاريخِ اضلالِ ابليس، پيمودن راه هزار ساله در يک شب بود كه اين‌گونه در خاطره آنان ثبت شده و از آن ياد مى‌‏كنند. به عبارت ديگر، هزاران زحمت شياطين در هزاران مكان و زمان و درباره هزاران انسان، با يک برنامه بنيادين و ريشه‌اى به انجام رسيد: ابتدا پايه ضلالت را گذاشت؛ سپس بر روى آن بناى گمراهى را بالا برد؛ پس از آن بدون نگرانى مسير ظلم و جور هموار شد.

جالب است كه خود شيطان، روز سقيفه را قابل مقايسه با روز آدم ‏عليه السلام نمى‌داند و در اين باره مى‏‌گويد: آدم پيمان را شكست، اما به خداوند كافر نشد، ولى اينان هم پيمان را شكستند و هم به پيامبر كافر شدند! او كه در صدد ضلالت خلق است و درجات گمراهى را خوب مى‏‌داند، پيمان‌شكنان سقيفه را كافر می‌داند و نقض ولايت اميرالمؤمنين‏ عليه السلام را مساوى با مخالفت صريح با شخص پيامبر صلى الله عليه و آله و انکار نبوّت آن حضرت مى‏‌داند.