سعید بن اوس انصاری لغوی
ابوزید سعید بن اوس بن ثابت خزرجی انصاری (۱۲۲-۲۱۵ق) از راویان حدیث، ادیبان و نحویان نامدار سده دوم و سوم هجری است. پدرش اوس بن ثابت از رجال حدیث و جد او ثابت بن اوس، صحابی جلیلالقدْر و یکی از شش نفری بود که در زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله، قرآن را جمعآوری کردند.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوزید سعید بن اوس بن ثابت خزرجی انصاری |
| سرشناسی | راوی حدیث، ادیب، نحوی، لغوی |
| تولد | ۱۲۲ هجری قمری / بصره |
| وفات | ۲۱۵ هجری قمری (و به روایتی ۲۱۴ یا ۲۱۶ق) / بصره |
| محل دفن | بصره |
| خویشان سرشناس | اوس بن ثابت (پدر، محدث)، ثابت بن اوس (جد، صحابی و از جمعآورندگان قرآن) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ابوعمرو بن علاء (قرائت)، مفضل ضبی (شعر)، یونس نحوی، کیسان نحوی، خلف احمر، عمرو بن عبید، ابن عون، سعید بن ابیعروبه، ابن جریح، محمد بن عمرو بن علقمه، اسرائیل بن یونس، اسود بن شیبان |
| شاگردان | خلف احمر (به گفته اصمعی) |
| تحصیلات | قرائات، نحو، لغت، شعر، حدیث |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| علت شهرت | تألیف «النوادر فی اللغة» |
زندگی نامه[۱]
ابوزید در سال ۱۲۲ هجری قمری در شهر بصره و در دوران خلافت هشام بن عبدالملک (دهمین خلیفه اموی) دیده به جهان گشود. وی حدود ده سال از عمر خود را در عصر امویان و هشتاد و سه سال دیگر را در عصر عباسیان سپری کرد.
اساتید
ابوزید علم قرائت قرآن را از ابوعمرو بن علاء – راوی بزرگ بصره و صاحب یکی از هفت قرائت مشهور – آموخت. شوق دانشاندوزی او را بر آن داشت تا بدون هیچ تعصبی، در مجالس درس کوفیان نیز به کسب علم بپردازد. دیوانهای شعر عرب را از مفضل ضبی و دیگر کوفیان فراگرفت.[۲]
وی نحو را نزد یونس و کیسان نحوی آموخت. از مشایخ حدیث و ادب او میتوان به افرادی چون خلف احمر، عمرو بن عبید، ابن عون، سعید بن ابیعروبه، ابن جریح، محمد بن عمرو بن علقمه، اسرائیل بن یونس و اسود بن شیبان اشاره کرد. اصمعی – از بزرگان لغت و ادب – خلف احمر راوی معروف را از شاگردان ابوزید دانسته است. ابوزید برای جمعآوری اشعار، اخبار و نوادر عرب، مدتها در میان بدویان زیست و بیش از همگنان خود از آنان بهره جست.
وفات
ابوزید در سالهای پایانی عمر، حافظه خود را از دست داد. سرانجام در سال ۲۱۵ هجری قمری (و به روایت دیگر ۲۱۴ یا ۲۱۶ق) در زمان خلافت مأمون عباسی، در شهر بصره درگذشت.
آثار
از ابوزید انصاری آثار متعددی بر جای مانده که مهمترین آنها عبارتند از:
- النوادر فی اللغة (معروفترین اثر)
- الهمز
- اللبأ و اللبن
- المیاه
- خلق الإنسان
- لغات القرآن
- الشجر
- الغرائز
- الوحوش
معناى اولى براى مولى[۳]
در كتاب «عوالم العلوم» فهرستى از راويان حدیث و شعرا و اهل لغت عامه كه معنى «اولى» را معناى اصلى كلمه مولى دانسته اند آورده است[۴]، كه يكى از آنها سعيد بن اوس انصارى لغوى م ۲۱۵ است.