عبدالله بن محمود موصلی

مجدالدین ابوالفضل عبدالله بن محمود بن مودود الموصلی (۵۹۹–۶۸۳ قمری)، فقیه برجسته حنفی در سده هفتم هجری بود. وی در سال ۵۹۹ قمری در موصل زاده شد و علوم ابتدایی را نزد پدرش فراگرفت. سپس برای تکمیل تحصیلات به دمشق مهاجرت کرد. موصلی در فقه و اصول شهرتی فراوان یافت. وی مدتی متصدی منصب قضاوت در کوفه بود. کتاب «المختار للفتوی» را در جوانی تألیف کرد و پس از آن شرحی با عنوان «الاختيار لتعليل المختار» بر همین اثر نوشت. وی سرانجام در ۱۹ محرم سال ۶۸۳ قمری درگذشت.

عبدالله بن محمود موصلی (مجدالدین، حنفی)

اطلاعات فردی
نام کامل	مجدالدین ابوالفضل عبدالله بن محمود بن مودود بن محمود الموصلی البلدحی
سرشناسی	فقیه، اصولی، قاضی و مدرس برجسته حنفی
تولد	شب جمعه، آخرین روز ماه شوال ۵۹۹ هجری قمری، موصل
وفات	صبح شنبه، ۱۹ محرم ۶۸۳ هجری قمری، بغداد
محل دفن	بغداد
خویشان سرشناس	پدر: محمود بن مودود (فقیه)؛ برادران: عبدالدائم، عبدالعزیز و عبدالکریم (همگی از عالمان)
اطلاعات علمی
استادان	پدرش محمود بن مودود، جمال‌الدین حصیری دمشقی، عمر بن طبرزد (در حدیث)
شاگردان	حافظ الدمياطي
تحصیلات	تحصیل مبادی علوم نزد پدر در موصل، سپس ادامه تحصیل در دمشق
مذهب	اهل سنت (حنفی)
اطلاعات فرهنگی
زمینه فعالیت	فقه، اصول فقه، قضاوت، تدریس، تألیف
علت شهرت	تألیف کتاب‌های فقهی معتبر «المختار للفتوی» و شرح آن «الاختيار لتعليل المختار» که جزو «متون اربعه» مذهب حنفی محسوب می‌شود.

جایگاه راوی

مجدالدین ابوالفضل عبدالله بن محمود بن مودود موصلی، در شب جمعه، آخرین روز ماه شوال سال ۵۹۹ قمری در شهر موصل زاده شد. وی مبادی علوم را نزد پدرش، محمود بن مودود، فراگرفت و برای تکمیل تحصیلات به دمشق مهاجرت کرد و از محضر استادی چون جمال‌الدین حصیری بهره برد. او همچنین از محدثانی چون عمر بن طبرزد حدیث شنید.

وی در فقه و اصول فقه به چنان مقامی دست یافت که در عصر خود یگانه دانسته می‌شد. تسلط او بر نصوص فقهی چنان بود که به هنگام فتوا، به مراجعه مستقیم به کتاب‌ها نیاز نداشت و کیفیت تطبیق و استنباط را به خوبی می‌دانست. مدتی به عنوان قاضی شهر کوفه منصوب بود، اما پس از عزل از این مقام، به بغداد کوچید و در جوار آرامگاه ابوحنیفه به تدریس و افتا اشتغال یافت.

پدرش، محمود بن مودود (متوفای ۶۳۳ ق)، و سه برادرش به نام‌های عبدالدائم، عبدالعزیز و عبدالکریم همگی از عالمان و فقهای زمان خود بودند که در موصل یا دمشق به تحصیل و تدریس علوم دینی مشغول بودند.

وی سرانجام در صبح روز شنبه، نوزدهم ماه محرم سال ۶۸۳ قمری در بغداد درگذشت.

آثار و تألیفات

آثار او که از منابع معتبر و پرمراجعه فقه حنفی به شمار می‌روند، عبارتند از:

• «المختار للفتوی» کتابی فقهی که آن را در دوران جوانی تألیف کرد.
• «الاختيار لتعليل المختار» شرحی مبسوط و تحلیلی بر کتاب «المختار» خود که مهم‌ترین اثر اوست.
• «المشتمل على مسائل المختصر» از دیگر تألیفات او در فقه.

کتاب «المختار» همراه با کتاب‌های «الكنز» (نسفی)، «الوقاية» (برهان‌الدین محمود) و «مجمع البحرين» (ابن ساعاتی) در سنت حنفی به عنوان «متون اربعه» شناخته می‌شوند که مورد اعتماد فقهای متأخر هستند. نسخه‌ای خطی از «المختار» در کتابخانه شستربتی (شماره ۴۳۶۰) و دانشگاه ریاض (شماره ۱۴۴۶) نگهداری می‌شود.

روايت حديث غدير

  يكى از علما و بزرگان اهل‏ سنت كه حديث غدير را نقل كرده عبداللَّه بن محمود بن مودود حنفى موصلى، مجدالدين(ت ۵۹۹ -  م ۶۸۳ ق) است. حموينى حديث مُناشده مرد عراقى با جابر انصارى به حديث غدير را از عبداللَّه بن محمود روايت كرده است. لكهنوى: او را در فقه و اصول ستوده و از تأليفاتش تعريف كرده است.