عبدالله نسفی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوالبركات عبدالله بن احمد بن محمود نسفی |
| سرشناسی | فقیه حنفی، مفسر، متکلم، اصولی |
| وفات | ۷۱۰ هجری قمری (به قول ارجح) / احتمالاً در نسف یا بغداد |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ابوالمجد محمد بن محمد بن عبدالساتر (فقه)، ابونصر احمد بن محمد العتابی البخاری (روایت الزیادات) |
| تحصیلات | فقه حنفی، اصول فقه، تفسیر، کلام |
| مذهب | حنفی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | فقه، اصول، تفسیر، عقاید |
| علت شهرت | تألیف «مدارک التنزیل و حقائق التأویل» (تفسیر نسفی) ، «العقائد النسفیه» |
ابوالبركات عبدالله بن احمد بن محمود نسفی، ملقب به حافظالدين، از عالمان برجسته حنفی مذهب در سده هفتم و هشتم هجری است. «نسف» (که به «نخشب» نیز معروف است) از بلاد سند، میان جیحون و سمرقند است.
زندگی نامه[۱]
اطلاعات چندانی از زندگی وی در دست نیست. تاریخ ولادت او در منابع ثبت نشده است. درباره سال وفاتش نیز اختلاف نظر وجود دارد: برخی سال ۷۰۱ هجری، برخی ۷۱۰ هجری و شماری ۷۱۱ هجری ذکر کردهاند که قول اخیر (۷۱۰ق) ارجح به نظر میرسد. نسفی در روزگاری میزیست که بلاد اسلامی به سبب هجوم مغولان دستخوش جنگ و خونریزی بود.
اساتید
منابع تاریخی به مسافرتهای علمی نسفی اشاره نکردهاند، مگر سفری که در اواخر عمر به بغداد داشت؛ چنانکه صاحب «کشف الظنون» به آن اشاره کرده است. در «مفتاح السعادة» نیز آمده که وی در سال ۷۱۰ هجری نزد ابوالمجد محمد بن محمد بن عبدالساتر به تحصیل فقه پرداخت و کتاب «الزیادات» را از ابونصر احمد بن محمد بن عمر العتابی البخاری روایت کرد.
آثار
ابوالبركات نسفی در علوم فقه، اصول، تفسیر و اصول دین آثار متعددی از خود بر جای گذاشت. مهمترین آنها عبارتند از:
- عمدة العقائد (معروف به «العقائد النسفیه»).
- اعتماد الاعتقاد.
- فضائل الأعمال.
- الوافی فی الفروع.
- الکافی: شرح «الوافی».
- کنز الدقائق فی فروع الحنفیة: تلخیص «الوافی».
- المستوفی فی الفروع.
- منار الأنوار فی أصول الفقه.
- کشف الأسرار: شرح «منار الأنوار».
- مدارک التنزیل و حقائق التأویل فی التفسیر (تفسیر نسفی، مشهورترین اثر وی).
- شرح کتاب «المنتخب فی أصول المذهب» اثر حسامالدین محمد اخسیکتی حنفی (م ۶۴۴ق).
- شرح کتاب «الهدایة» اثر شیخالاسلام برهانالدین علی بن ابیبکر مرغینانی (م ۵۹۳ق).
- المستصفی: شرح منظومه ابوحفص عمر بن محمد بن احمد نسفی.
- تأویلات القرآن (که در خلال «مدارک التنزیل» به آن اشاره شده).
- المنافع: شرح «النافع» اثر ناصرالدین سمرقندی.[۲]
معناى اولى براى مولى[۳]
در كتاب «عوالم العلوم» فهرستى از راويان حديث و شعرا و اهل لغت عامه كه معنى «اولى» را معناى اصلى كلمه مولى دانسته اند آورده است[۴]، كه يكى از آن ها عبداللَّه نسفى (م ۷۱۰ ق) است.[۵]