علی بن عبدالرحمن قنانی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | علی بن عبدالرحمن بن عیسی بن عروة بن جراح قنانی |
| سرشناسی | محدث امامی، نویسنده |
| وفات | ۴۱۳ هجری قمری |
| اطلاعات علمی | |
| مذهب | شیعه امامیه (دارای اعتقاد سلیم) |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، تألیف |
| علت شهرت | تألیف کتاب «طرق خبر الولایه» (جمعآوری طرق حدیث غدیر)؛ توثیق نجاشی و دیگر رجالیان |
علی بن عبدالرحمن قنانی (ابوالحسن کاتب) محدث امامی سده چهارم و اوایل سده پنجم هجری است که نجاشی او را «سلیم الاعتقاد، کثیر الحدیث و صحیح الروایة» توصیف کرده و از کتابهای او «نوادر الأخبار» و «طرق خبر الولایه» را نام برده است. وی در سال ۴۱۳ هجری درگذشت و در منابع رجالی امامیه به عنوان چهرهای ممدوح و موثق شناخته میشود.
جایگاه رجالی
علی بن عبدالرحمن بن عیسی بن عروة بن جراح قنانی، معروف به ابوالحسن کاتب، از محدثان و نویسندگان امامیه در سده چهارم و اوایل سده پنجم هجری است. لقب «قنانی» (با قاف مفتوح، دو نون و یاء نسبت) به معانی مختلفی تفسیر شده است: نسبت به فروش یا ساخت «قنان» (جمع قنینه، ظرف شیشهای تنگگلو برای شراب)، یا نسبت به «قنان» (نام فرشتهای که به زور کشتیها را میگرفته)، یا نسبت به «قنان» (به معنای آستین بلند)، یا نسبت به ابوقنان عابد تمیمی، یا به کوهی در نجد که «عَیْلَه» نام دارد و از آن بنیاسد آب میخورند، یا به «قَنان» (به ضم قاف، به معنای بوی تند زیربغل) که نوعی عیب دانسته شده است. در کتاب «إیضاح» نیز ضبط «قتانی» با غین معجمه نیز نقل شده است.[۱]
دیدگاه نجاشی
نجاشی در رجال خود مینویسد: «علی بن عبدالرحمن بن عیسی بن عروة بن جراح قنانی، ابوالحسن کاتب، دارای اعتقادی سالم، بسیار حدیث، و صحیحالروایه بود. من پارهای از کتابهای او را در خانه ابیطالب بن المنهشم – که از بزرگان اصحاب ماست – خریداری کردم. او کتابهایی دارد، از جمله: کتاب نوادر الأخبار و کتاب طرق خبر الولایه. وی در سال ۴۱۳ هجری قمری درگذشت».[۲]
دیدگاه سایر رجالشناسان
- مامقانی پس از نقل گفتار نجاشی، میگوید: همین محتوا (از ابتدا تا «صحيح الرواية» و نیز تاریخ وفات) در بخش نخست کتاب «خلاصة الأقوال» علامه حلی نیز آمده است. ابن داود نیز او را در باب اول (ممدوحان) ذکر کرده و بخشی از سخن کشی را نقل کرده است. در «الوجیزة» او ممدوح خوانده شده و در «البلغة» نیز «ممدوح کالثقة» معرفی گردیده است. همچنین در «الحاوی» او را در زمره ثقات آوردهاند.[۳]
- آقابزرگ طهرانی در «الذریعة» مینویسد: «کتاب طرق خبر الولاية برای ابوالحسن قنانی کاتب، علی بن عبدالرحمن بن عیسی بن عروة بن جراح، که شیخی از وجوه اصحاب است و در ۴۱۳ق درگذشت، همانگونه که نجاشی گفته است».[۴]
- سید ابوالقاسم خویی نیز در «معجم رجال الحدیث» عین عبارت نجاشی را نقل کرده و میافزاید: «له کتاب طرق خبر الولایة».[۵]
از مجموع گفتههای رجالیان برمیآید که علی بن عبدالرحمن قنانی از چهرههای مورد اعتماد و دارای اعتقاد سالم در میان اصحاب امامیه بوده است. تعبیر «سلیم الاعتقاد» از سوی نجاشی نشاندهنده پیراستگی وی است. «کثیر الحدیث» و «صحیح الروایة» نیز بر کثرت و صحت نقلهای او دلالت دارد. همچنین منابع متأخر مانند «الوجیزة»، «البلغة» و «الحاوی» او را ممدوح یا ثقه دانستهاند. برخی از رجالشناسان احتمال دادهاند که وثاقت او از سخن نجاشی استفاده شده باشد.
آثار
از وی دو کتاب مهم بر جای مانده است:
- کتاب نوادر الأخبار
- کتاب طرق خبر الولایة – این کتاب به احتمال قوی به جمعآوری اسناد و طرق حدیث غدیر اختصاص داشته و با توجه به نامش («خبر ولایت» اشاره به حدیث «من کنت مولاه فعلی مولاه») جزء منابع کهن در این موضوع به شمار میرود.
وفات
بر اساس گزارش نجاشی، علی بن عبدالرحمن قنانی در سال ۴۱۳ هجری قمری درگذشت.[۶]
تأليف در غدير[۷]
از جمله مؤلفين مشهور چهارده قرن كه در مورد غدير تألیف داشته اند ابوالحسن على قنانى (م ۴۱۳ ق) است. معرفى كتاب وى از اين قرار است: طرق خبر الولاية، على بن عبدالرحمن قناتى (ابوالحسن، كاتب، بغدادى، م ۴۱۳ ق). عربى، خطى.[۸]
پانویس
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، ج۲، ص۲۹۴
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج۱۳، ص۷۵
- ↑ تنقیح المقال، ج۲، ص۲۹۴
- ↑ الذریعة ج۱۵، ص۱۶۳
- ↑ معجم رجال الحدیث ج۱۳، ص۷۵
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، ج۲، ص۲۹۴
- ↑ چهارده قرن با غدير: ص ۱۵۲.
- ↑ رجال النجاشى: ص ۲۷۰ ش ۷۰۶. تنقيح المقال: ج ۲ ص ۲۹۵. الذريعة: ج ۱۵ ص ۱۶۳ ش ۱۰۵۹. الغدير فى الكتاب و السنة و الادب: ج ۱ ص ۱۵۵ ش ۹. معجم رجال الحديث: ج ۱۲ ص ۷۰ ش ۸۲۳۶ .