لعن از آداب عید غدیر

«لعن» در لغت عرب به معنای «راندن و دور کردن همراه با ناراحتی» است. از جانب خداوند به معنای قطع رحمت و از جانب انسانها نوعی نفرین به شمار می‌رود. آیات و روایات نشان می‌دهد که لعن امری بی‌حساب نیست؛ لعن مؤمن و کسی که مستحق لعن نیست حرام و گناهی بزرگ است. اما لعن کفار، ظالمان، منافقان و دشمنان اهل بیت علیهم السلام در چارچوب شرع جایز و در مواردی مستحب است. رعایت اصول اخلاقی و پرهیز از افراط و تفریط در این زمینه ضروری است.

جایگاه لعن در آیات و روایات

لعن در آیات

کلمۀ لعن و مشتقات آن ۳۷ بار در قرآن آمده است. در قرآن، کافران، ظالمان، منافقان، آزار رسانندگان به خدا و رسول، آنانی که از روی عمد قتل نفس کنند و کسانی که حقایق را کتمان و امر را بر مردم مشتبه می‌سازند، لعن شده‌اند.

خداوند متعال در قرآن کریم گروه‌های متعددی را مورد لعن قرار داده است از جمله:

• إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْکافِرینَ: خداوند کافران را لعنت کرده است.
• أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمینَ: هان! لعنت خدا بر ستمکاران باد.
• إِنَّ الَّذینَ یُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ: کسانی که خدا و پیامبرش را آزار می‌دهند، خداوند آنان را در دنیا و آخرت لعنت کرده است.

لعن در روایات

پیامبر صلی الله علیه وآله دشمنان رسالت، مشرکان، منافقان و برخی از صحابه مانند مروان بن حکم را لعن کرده است.  در روایات اهل بیت، غالیان و عاملان واقعه کربلا لعن شده‌اند. در زیارت عاشورا افرادی از بنی‌امیه همچون یزید، معاویه و ابوسفیان لعن شده‌اند.

در متون روایی شیعه، روایات بسیاری درباره ثواب لعن بر دشمنان اهل بیت علیهم السلام وجود دارد. امام صادق علیه السلام می‌فرماید:

• «لَعَنَ اللَّهُ قَاتِلَ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ، فَمَا مِنْ عَبْدٍ شَرِبَ الْمَاءَ فَذَكَرَ الْحُسَيْنَ عَلَيْهِ السَّلَامُ وَ لَعَنَ قَاتِلَهُ إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِائَةَ أَلْفِ حَسَنَةٍ»: خداوند قاتل حسین علیه السلام را لعنت کند. هیچ بنده‌ای نیست که آبی بنوشد و حسین علیه السلام را یاد کند و قاتلش را لعنت کند، مگر اینکه خداوند برای او صد هزار حسنه بنویسد.

امام رضا علیه السلام نیز به شبیب بن ریان می‌فرماید:

• «إِذَا أَرَدْتَ ثَوَابَ أَنْصَارِ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَأَكْثِرْ مِنْ لَعْنِ قَاتِلِيهِ»: هرگاه خواهان ثواب یاران حسین علیه السلام هستی، بر قاتلانش لعنت بسیار بفرست.

امام صادق علیه السلام در روایتی دیگر می‌فرماید:

• «يَا دَاوُدُ، لَعَنَ اللَّهُ قَاتِلَ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ»: ای داود! خداوند قاتل حسین علیه السلام را لعنت کند.

احکام و شرایط لعن در فقه شیعه

لعن در فقه شیعه دارای شرایط و ضوابطی است:

• لعن مؤمن و کسی که مستحق لعن نیست، حرام است.
  • دشنام و لعن مسلمان گناهی بزرگ است؛ چنانکه در روایات، لعن مؤمن به منزله کشتن او شمرده شده است.

• لعن گروه‌های خاص در چارچوب شرع جایز است.
  • لعن کسانی که در قرآن و روایات مورد لعن قرار گرفته‌اند، از جمله کفار، ظالمان، منافقان و دشمنان اهل بیت علیهم السلام جایز شمرده شده است. قرآن کریم خود گروه‌های مذکور را لعن کرده و مؤمنان را به برائت از آنان فراخوانده است.

• لعن از مصادیق «تبری» (بیزاری جستن از دشمنان دین) است.
  • لعن یکی از راه‌های اعلام برائت از دشمنان خدا و رسول صلی الله علیه وآله به شمار می‌رود و در سیره اهل بیت علیهم السلام نیز جریان داشته است.

اعمال عيد غدير

از موارد بسيار مهم در مورد روز و عید غدیر، اعمال و آداب عید غدیر است. به علت اهمیت اين روز، اعمال و آدابى ذكر شده كه با هيچ روزى برابرى نمى‏ كند و مختص به قشر خاص و سن معينى نيست، و داراى ابعاد اعتقادى و عبادى مختلفى است. از جمله اعمال عيد غدير لعن دشمنان اهل‏ بیت‏ علیهم السلام و غاصبين است:

يكى از اساسى ‏ترين و عمده ‏ترين اعتقادات شيعه بر پايه آيات كريمه قرآن مجيد و احاديث معتبره، لعن بر دشمنان و غاصبين و مخالفين اهل ‏بيت‏ عليهم السلام است، كه آثار مثبت بسيارى دارد. از جمله اين آثار است:

• يادآورى ظلم‏هايى كه بر اهل‏ بيت‏ عليهم السلام روا داشته ‏اند.
• يادآورى مظلوميت اهل ‏بيت‏ عليهم السلام.
• يادآورى نفاق و پليدى و خيانت غاصبين حقوق آن ها.
• درسى اعتقادى براى دوستان و محبين اهل بيت‏ عليهم السلام.
• تذكر به دوستان و مواليان اهل ‏بيت ‏عليهم السلام كه پيروى از باطل ننمايند.
• رفع همّ و غم از اهل ‏بيت‏ عليهم السلام با لعن دشمنانشان.
• دست يافتن به ثواب ‏هاى بسيارى كه مترتب بر لعن است.

يكى از لعن‏ هاى مخصوصى كه در اين روز وارد شده و زياد بايد تكرار شود اين است: «اللهم العن الجاحدين و الناكثين و المغيّرين و المبدّلين و المكذّبين، الذين يكذّبون بيوم الدين، من الاولين و الاخرين».

امام صادق ‏عليه السلام مى ‏فرمايد: در اين روز روزه بگير، و زياد صلوات بر محمد و آل ‏محمد عليه السلام بفرست، و نزد خداوند متعال بيزارى بجوى از كسانى كه ظلم به آن بزرگواران كردند.

لعن در روز غدير

در احاديث اهل‏ بیت‏ علیهم السلام مراسم و برنامه‏ هاى عامى براى همه اعياد وارد شده كه در كتب ادعيه مذكور است. گذشته از آنها براى عيد و جشن غدير دستورات خاصى از ائمه‏ عليهم السلام وارد شده كه از جمله آنها لعن در روز غدير است:

• امام صادق‏ علیه السلام فرمود: در اين روز بر محمد و آل محمد عليهم السلام بسيار صلوات بفرست، و از ظالمان بر آنان برائت بجوى.
• امام صادق‏ عليه السلام فرمود: در اين روز بسيار بگو: «اللَّهُمَّ الْعَنِ الْجاحِدِيْنَ وَ النّاكِثينَ وَ الْمُغَيِّرينَ وَ الْمُبْدِلينَ وَ الْمُكَذِّبينَ الَّذينَ يُكَذِّبُونَ بِيَوْمِ الدّينِ مِنَ الْأَوَّلينَ وَ الْآخِرينَ»: خداوندا، منكران و عهدشكنان و تغييردهندگان و تبديل‏ كنندگان (بدعت ‏گذاران) و تکذیب كنندگانِ روز قيامت، از اولين و آخرين را لعنت فرما.

دعاى روز غدير و لعن

يكى از ميراث‏ هاى ارزشمند در موضوع غدير، جملاتى است كه در ادعيه اشاره به آن دارد. يكى از اين مضامينى كه در دعاهاى روز غدير آمده لعن منكر غدير است: «الْحَمْدُ للَّهِ الَّذى عَرَّفَنا فَضْلَ هذَا اليَوْمِ وَ بَصَّرَنا حُرْمَتَهُ وَ كَرَّمَنا بِهِ وَ شَرَّفَنا بِمَعْرِفَتِهِ وَ هَدانا بِنُورِهِ ... . اللَّهُمَّ إِنّى أَسْأَلُكَ ... . أَنْ تَلْعَنَ مَنْ جَحَدَ حَقَّ هذَا الْيَوْمِ وَ أنْكَرَ حُرْمَتَهُ فَصَدَّ عَنْ سَبيلِكَ لِإِطْفاءِ نُورِكَ»:

حمد خدايى را كه فضيلت اين روز را به ما شناسانيد و ما را نسبت به حرمت آن بصيرت داد و به وسيله آن به ما كرامت بخشيد و با معرفت آن به ما شرف داد و به نور آن ما را هدايت كرد. خدايا، از تو می‏خواهم لعنت كنى كسانى را كه حق اين روز را انكار كردند و حرمت آن را نپذيرفتند و براى خاموش كردن نور تو راه تو را بستند.