ابوبکر بن ابیشیبه
ابوبکر عبدالله بن محمد بن ابراهیم بن عثمان عیسی کوفی، معروف به ابن ابیشیبه (۱۵۹-۲۳۵ قمری)، از محدثان، حافظان، فقیهان، مفسران و مورخان قرن سوم هجری به شمار میرود. خاندان او اهل علم و قضا بودند و برادرش، عثمان بن ابی شیبه، نیز از محدثان صاحبتألیف بود.[۱]
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوبکر عبدالله بن محمد بن ابراهیم بن عثمان العبسی الکوفی |
| سرشناسی | محدث، حافظ، فقیه، مفسر و مورخ |
| تولد | ۱۵۹ هجری قمری |
| وفات | ۲۳۵ هجری قمری |
| محل دفن | بغداد |
| خویشان سرشناس | عثمان بن ابی شیبه برادر |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سفیان بن عیینه، عبدالله بن مبارک، یحیی بن سعید قطان، وکیع بن جراح و... |
| شاگردان | بخاری، مسلم نیشابوری، احمد بن حنبل، ابوداود سجستانی، ابن ماجه، ابوزرعه رازی و... |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، تاریخ اسلام، فقه، تفسیر |
| علت شهرت | تألیف کتاب المصنف و نقش محوری در نقل حدیث |
زندگینامه
اصل وی از شهر واسط بود، اما وی احتمالاً در کوفه زاده شد. پس از فراگیری مقدمات در زادگاهش، برای تکمیل دانش به بصره و سپس به بغداد مهاجرت کرد و نزدیک به چهار دهه در این شهر اقامت گزید و به تدریس و تصنیف پرداخت.[۲] او همچنین برای استماع حدیث به حجاز نیز سفر کرده بود.[۳]
اساتید
وی از محضر شمار بسیاری از محدثان نامدار زمان خود بهره برد که از جمله آنان میتوان به این افراد اشاره کرد: سفیان بن عیینه، ابن مبارک، یحیی بن سعید قطان، عبدالرحمن بن مهدی، وکیع بن جراح، هشیم بن بشیر، ابواسامه حماد بن اسامه، جعفر بن عون و علی بن مسهر.[۴]
شاگردان
بسیاری از ائمه و محدثان بزرگ اهل سنت از او استفاده کردند و از وی روایت کردند. از جمله مشهورترین شاگردان و راویان او میتوان به این افراد اشاره کرد: بخاری، مسلم نیشابوری، احمد بن حنبل، ابن ماجه، ابوزرعه رازی، ابوحاتم رازی، ابن سعد کاتب واقدی.[۵]
جایگاه رجالی
ابن ابیشیبه در نزد رجالشناسان اهل سنت از مقام و اعتبار بسیار بالایی برخوردار است. خطیب بغدادی وی را یکی از چهار ستون پایانی نقل حدیث، در کنار احمد بن حنبل، یحیی بن معین و علی بن مدینی، دانسته است.[۶] ذهبی او را حافظی بینظیر، ثقه و صاحب تحریر (دقت در نقل) توصیف کرده است.[۷] شاگردش ابوزرعه ادعا کرده بود که در حفظ حدیث، کسی را برتر از ابن ابیشیبه ندیده است.[۸] گفته شده حلقه درس او در مسجد رصافه بغداد، گاه حدود سیهزار شنونده داشته است.[۹]
او علاوه بر حدیث، در کلام و تاریخ نیز دستی قوی داشت. وی با گرایش به مبانی «اهل حدیث»، به دستور خلیفه متوکل، در مناظرات ضد معتزلی و جهمی شرکت میکرد.[۱۰] اگرچه عمده علمای رجال او را توثیق کردهاند، اما احمد بن حنبل با حفظ احترام، نقل او را «کثیر الخطا» (پراشتباه) میدانست.[۱۱]
آثار:
وی نویسندهای پرکار بود و آثار متعددی در علوم مختلف از خود به جای گذاشت:
روايت حديث غدير[۱۴]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حديث غدير را نقل كرده عبداللَّه بن ابى شَيبه، ابوبكر (م ۲۳۵ ق) است. ابن ابى شيبه حدیث غدیر را در ماجراى رحبه كوفه و در ماجراى حج معاويه و سعد بن ابی وقاص و در ماجراى غدير، در هفت مورد از كتابش «المصنّف» آورده است.[۱۵] همچنين متّقى هندى حديث غدير را ابن ابى شَيبه روايت كرده است.[۱۶]
پانویس
- ↑ الفهرست، ابن ندیم، ج۱، ص۳۲۰
- ↑ طبقات الکبری، ابن سعد، ج۶، ص۴۱۳
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ذهبی، ج۱۱، ص۱۲۲
- ↑ تهذیب التهذیب، ابن حجر عسقلانی، ج۶، ص۲
- ↑ الجمع بین کتابی ابی نصر الکلاباذی و ابی بکر الاصبهانی، ابن قیسرانی، ج۱، ص۲۵۹
- ↑ تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، ج۱۰، ص۶۹
- ↑ تذکرة الحفاظ، ذهبی، ج۲، ص۴۳۲
- ↑ تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، ج۱۰، ص۶۹
- ↑ تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، ج۱۰، ص۶۷
- ↑ تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، ج۱۰، ص۶۷
- ↑ تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، ج۱۰، ص۶۸
- ↑ کشف الظنون، حاجی خلیفه، ج۲، ص۱۷۱۲
- ↑ الفهرست، ابن ندیم، ج۱، ص۳۲۱؛ هدیة العارفین، اسماعیل پاشا بغدادی، ج۱، ص۴۴۰
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۲۲۱.
- ↑ المصنّف: ج ۱۲ ص ۵۹ - ۶۱، ۶۷، ۶۸، ۷۸، ۸۴.
- ↑ كنز العمّال: ج ۱۱ ص ۶۱۰ ۶۰۹ . كنزالعمّال: ج ۱۳ ص ۱۳۴.