تجلی غدیر در عصر ظهور (مقاله)

سه خطبه تاریخی برای روز غدیر خم در تاریخ ثبت شده، که هر یک دارای فرازهای مهمی است و همه آنها در عصر ظهور تجلی خواهد نمود. خطبه رسول اکرم صلی الله علیه و آله در سرزمین غدیر خم خطبه امیرالمؤمنین علیه السلام در یکی از سال‌های خلافت ظاهری آن حضرت، که روز غدیر با روز جمعه مصادف شده بود. خطبه حضرت امام رضا علیه السلام به نقل سید بن طاووس. در اینجا گوشه ای از جلوه‌های خطبه پیامبر صلی الله علیه و آله در غدیر در عصر ظهور را بیان می‌کنیم:

تجلّی خطبه غدیر در عصر ظهور

الف) جلوه‌هایی از خطبه غدیر در عصر ظهور

جالب‌ترین و جذاب‌ترین و جامع‌ترین خطبه از خطبه‌های غدیر خطبه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است، که آن را در سرزمین غدیر خم و در حضور بیش از ۱۲۰۰۰۰ نفر ایراد کرده، و به معارف والای اسلام به تفصیل اشاره نموده است. شماری از حقایق والای طرح شده در خطبه غدیر به شرح زیر است:

1. بررسی صفات جلالی و جمالی پروردگار: ۱۱۰ مورد.
2. سخن از ولایت مولای متقیان علیه السلام: ۵۰ مورد.
3. گفتگو از فضائل امیرالمؤمنین علیه السلام: ۲۰ مورد.
4. سخن از جایگاه شیعیان: ۲۵ مورد.
5. گفتگو از حلال و حرام: ۲۰ مورد.
6. نام نامی و یاد گرامی امیرالمؤمنین علیه السلام: ۴۰ مورد.
7. سخن از جایگاه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: ۱۰ مورد.
8. گفتگو از بیعت با امامان علیهم السلام: ۱۰ مورد.
9. سخن از قرآن و تفسیر آن: ۱۲ مورد.
10. گفتگو از حضرت ولی عصر علیه السلام: ۲۰ مورد.

ب) سیمای موعود در خطبه غدیر

1. آگاه باشید که پایان بخش امامان علیهم السلام، مهدی قائم علیه السلام از ماست.
2. آگاه باشید که او بر همه ادیان پیروز می‌گردد.
3. آگاه باشید که او از ستمگران انتقام می‌گیرد.
4. آگاه باشید که او قلعه‌ها را می‌گشاید و از بین می‌برد.
5. آگاه باشید که او بر هر تیره‌ای از مشرکان پیروز می‌شود و آنها را هدایت می‌کند.
6. آگاه باشید که او انتقام خون همه اولیای خدا را می‌گیرد.
7. آگاه باشید که او یاور دین خداست.
8. آگاه باشید که او جرعه نوش دریای بیکران است.
9. آگاه باشید که او هر صاحب فضیلتی را با فضیلتش نشانه می‌گذارد.
10. آگاه باشید که او برگزیده خداست.
11. آگاه باشید که او وارث همه علوم و محیط به همه بینش هاست.
12. آگاه باشید که او از پروردگارش خبر می‌دهد و به آیات او هشدار می‌دهد.
13. آگاه باشید که او هدایت یافته و استوار است.
14. آگاه باشید که امور همگان به او تفویض شده است.
15. آگاه باشید که همه پیشینیان به ظهور او بشارت داده‌اند.
16. آگاه باشید که او تنها حجت بازمانده از حجج الهی است، و پس از او حجتی نیست، و هیچ حقی جز با او و هیچ نوری جز در نزد او نیست.
17. آگاه باشید که هرگز احدی بر او چیره نمی‌شود.
18. آگاه باشید که او ولیّ خدا در روی زمین، داور خدا در میان مردمان و امین خدا در آشکار و نهان است.
19. هان ای مردمان! نور خدا با من، سپس با علی بن ابی طالب علیه السلام، سپس در تبار او تا قائم مهدی علیه السلام است. همان قائم که همه حقوق خدا و حقوق ما را بازمی‌ستاند.
20. من مأمور هستم که از شما بیعت بگیرم، در مورد آنچه از خداوند درباره علی امیرالمؤمنین و امامان پس از او علیهم السلام بگیرم، که مهدی قائم علیه السلام از آنهاست، تا روز قیامت که او داوری به حق می‌کند.

ج) سیمای امیر در خطبه غدیر

بیشترین پیام خطبه غدیر در مورد امیرالمؤمنین علیه السلام است، که پنجاه بار از ولایتش سخن رفته، چهل بار نامش بر زبان پیامبر صلی الله علیه و آله جاری شده، بیست مورد از فضائل بیکرانش سخن به میان آمده است. پیامبر رحمت صلی الله علیه و آله در نخستین پیام غدیر می‌فرماید:

سه بار جبریل امین بر من نازل شده، و از سوی خداوند جلیل فرمان آورده که من در این جایگاه بایستم و به سیاه و سفید اعلام کنم که علی بن ابی طالب علیه السلام برادر من، وصی من، جانشین من و امام پس از من است. جایگاه او نسبت به من همانند جایگاه هارون نسبت به موسی است، جز اینکه پس از من پیامبری نخواهد بود. او پس از خدا و رسول خدا، ولیّ شماست.

دقیقاً هفتاد روز پس از ایراد این خطبه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به شهادت رسید، و غاصبان فدک همه فضایل مولا را انکار کردند و حق او را غصب نمودند. پس از ۲۵ سال که حق به حق‌دار رسید، تلاش فراوان برای تضعیف حقوق آن حضرت از هر سو به عمل آمد، و جنگ‌های جمل و صفین و نهروان به وقوع پیوست؛ و آن جایگاه رفیع اعلام شده هرگز برای آن حضرت فراهم نشد. در عصر ظهور، مولای متقیان رجعت می‌کند و به مدت ۴۴۰۰۰ سال بر سراسر جهان فرمانروایی می‌کند.

د) جایگاه رفیع مولا در خطبه غدیر

پیامبر عظیم الشأن صلی الله علیه و آله در فرازهایی از خطبه غدیر به جایگاه رفیع حضرت امیر علیه السلام اشاره کرده می‌فرماید:

هان ای مردمان! علی علیه السلام را مقدم بدارید، که خداوند او را برتری داده است. در ادامه می‌فرماید: هان ای مردمان! علی علیه السلام را مقدم بدارید، که او پس از من از هر مرد و زنی برتر است. خداوند به وسیله ما بر مردمان روزی نازل می‌کند، و مردمان به وسیله ما زنده اند. هر کس این سخن مرا ردّ کند از رحمت خدا به دور است و مورد غضب خداست.

عقیده قطعی ما این است که مولای متقیان از همه انبیای پیشین برتر است. در این رابطه کتاب‌های مستقلی نیز تألیف شده است. ولی غاصبان فدک همه اوصاف آن حضرت را غصب کردند، و پیروان مکتب خلافت دیگران را بر آن حضرت مقدم داشتند، اما جایگاه واقعی آن حضرت در عصر ظهور بر همگان روشن خواهد شد.

هـ) سپاه سفیانی در خطبه غدیر

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در ضمن فرازی از خطبه غدیر این آیه کریمه را تلاوت فرمودند:

معاشر الناس

• آمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ
• النُّورِ الَّذِی اُنْزِلَ مَعَهُ
• مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَیٰ أَدْبَارِهَا:

هان ای مردمان، به خدا و رسول خدا و نوری که همراه او نازل شده ایمان بیاورید، پیش از آنکه بر چهره‌ها بزنیم و آنها را به پشت سرشان برگردانیم.

این آیات در مورد سپاه سفیانی و خسف سرزمین بیداء است، که از علائم حتمی است. هنگامی که سپاه سفیانی به سرزمین بیداء می‌رسند، جبریل امین با پای خود بر زمین می‌کوبد و زمین دهان باز می‌کند و همه آنها را در کام خود فرو می‌برد. به جز دو تن گزارشگر: یکی به نام بشیر و دیگری به نام نذیر، که هر دو از قبیله جهینه هستند، که خداوند صورتشان را به پشت سرشان برمی‌گرداند.

طبق این بیان، این فراز از خطبه مربوط به عصر ظهور و خسف سرزمین بیداء است. و. اصحاب صحیفه در خطبه غدیرروز عید غدیر پس از بیعت با امیرالمؤمنین علیه السلام، بشیر بن سعید و اسید بن حضیر و معاذ بن جبل با دو نفر دیگر از اصحاب سقیفه با یکدیگر به رایزنی پرداختند و قرار گذاشتند که پیش از ورود به مدینه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را به قتل برسانند.

این عده در طول اقامت سه روزه در صحرای غدیر خم، نُه تن دیگر را با خود همراز کرده و برای قتل پیامبر صلی الله علیه و آله پیمان بستند و صحیفه ای را امضا کردند. اسامی این ۱۴ نفر که در تاریخ به «اصحاب صحیفه» شهرت یافته‌اند، در «بحار الانوار» آمده است.

این گروه در مسیر خود به مکه بر فراز کوهی به نام «هرشی» کمین کردند، تا به هنگام عبور پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله شتر آن حضرت را رم دهند. چون به پرتگاه رسیدند، یک لحظه برق زد و چهره توطئه گران مشاهده گردید و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آنها را با نامشان فرا خواندند. جالب توجه است که پیش از وقوع این حادثه، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در خطبه غدیر آنها را به عنوان «اصحاب صحیفه» یاد کردند.

ز) نور فراگیر در خطبه غدیر

از نور فراگیر رسول خدا صلی الله علیه و آله، امیرالمؤمنین علیه السلام، سایر امامان علیهم السلام، و سرانجام جان جانان حضرت صاحب الزمان علیه السلام سخن رفته است.

• امیرالمؤمنین علیه السلام در تفسیر آیه:یَهْدِی اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ یَشَاءُ: خداوند هر کس را بخواهد به نور خود هدایت می‌کند، فرمود: منظور از آن نور مهدی قائم علیه السلام است.

• حضرت امام کاظم علیه السلام در تفسیر آیه:وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ: خداوند، نور خود را به اتمام خواهد رسانید، فرمود: خداوند با ولایت قائم علیه السلام نور خود را به اتمام می‌رساند.

• حضرت امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه:وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا،" زمین با نور صاحبش منوّر گردید " فرمود: چون قائم ما قیام کند زمین با نور صاحبش منور می‌گردد. مردم از نور خورشید بی‌نیاز می‌شوند و تاریکی از بین می‌رود.

جالب توجه است که این مضمون در کتب عهدین نیز آمده است: دیگر شب نخواهد بود و احتیاج به چراغ و نور آفتاب نخواهد بود، زیرا خداوند برایشان روشنایی می‌بخشد.

ح) میراث پیامبر صلی الله علیه و آله

• پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در ادامه می‌فرماید: مَعَاشِرَ النَّاسِ، ِ إِنِّي أَدَعُهَا إِمَامَةً وَ وِرَاثَةً فِي عَقِبِي إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ: هان ای مردمان! من آن (پیمان) را به عنوان امامت و وراثت در فرزندان خود تا روز رستاخیز ودیعه می‌نهم.
• خداوند منّان در این رابطه می‌فرماید:وَ جَعَلَها کَلِمَةً باقِیَةً فِی عَقِبِه‏: خداوند آن را کلمه پایدار در نسل او قرار داد؛ یعنی خداوند امامت را عهدی پایدار در نسل حضرت ابراهیم علیه السلام قرار داد.
• سُدی می‌گوید: منظور از نسل حضرت ابراهیم علیه السلام آل محمد علیهم السلام است.
• امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه فوق فرموده است: امامت تا روز قیامت در نسل حضرت ابراهیم علیه السلام قرار دارد.

ط) ضرورت اطلاع‌رسانی

رسول اکرم صلی الله علیه و آله در مورد لزوم تبلیغ خطبه غدیر خطاب به حاضران فرمود: فَلْيُبَلِّغِ الْحَاضِرُ الْغَائِبَ وَ الْوَالِدُ الْوَلَدَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ: حاضران به غایبان خبر دهند و هر پدری تا روز قیامت به فرزند خود تبلیغ نماید.

بسیار جالب توجه است که مخاطب پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فقط حاضران نبودند و فقط نسل موجود نبود، بلکه این اطلاع‌رسانی تا روز قیامت و به‌طور طبیعی تا عصر ظهور ادامه دارد. افراد ناآگاه خیال می‌کنند مسئله امامت یک موضوع تاریخی است و در زمان ما نیازی به بازگو کردن ندارد! در حالی که رسول عالمیان صلی الله علیه و آله به همه جهانیان امر فرموده که هر نسلی آن را به نسل بعدی ابلاغ نماید.

ی) بیعت با خدا

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله سه روز تمام حاضران را در سرزمین غدیر خم نگه داشت، تا همگان با امیرالمؤمنین علیه السلام بیعت کنند. در ضمن برای دیگر امامان علیهم السلام نیز بیعت گرفتند. با شکوه‌ترین بیعت جهانِ آفرینش نیز به هنگام ظهور حضرت بقیة اللَّه علیه السلام واقع خواهد شد.

نخستین کسی که با آن حضرت بیعت می‌کند جبرئیل امین است. آنگاه یاران حضرت بین رکن و مقام با آن حضرت بیعت می‌کنند.

ک) امام هدایتگر

رسول اکرم صلی الله علیه و آله در این خطبه از امیرالمؤمنین علیه السلام به عنوان «تقی» و «نقی» و «هادی» و «مهدی» یاد کرده است. همه این صفات از القاب حضرت بقیة اللَّه علیه السلام است. به ویژه لقب «مهدی» که برای آن حضرت عَلَم بالغلبه شده است.