زمینههای بحث تجلی غدیر در عصر ظهور (مقاله)
چکیده
- تلخی روزگارِ سقیفه، امید به ظهور را چند برابر کرده است.
- سؤالاتِ زمینه سازِ بحثِ «تجلی غدیر در ظهور»
- خصوصیات علمی در بحث «تجلی غدیر در ظهور»
- ورودیهای بحث درباره «تجلی غدیر در ظهور»
- منابع بحث درباره «تجلی غدیر در ظهور»
همه آنان که با شنیدن نام غدیر تا عرش پر میکشند، از تحقّق نیافتن آن در روزگار بعد از پیامبر صلی الله علیه وآله به خروش میآیند و تا عمق جانشان میسوزد. این دل سوختگان پس از آنکه لعن و تنفر و انزجار خود را نثار سد کنندگان راه غدیر مینمایند، از خود میپرسند: اگر در آن روزهایی که حقِّ غدیر بود مانع آن شدند، آیا امیدی هست که روزی بر این کره خاکی نامی جز غدیر و امامش شنیده نشود و آن بهشت موعود را با تمام وجود خود احساس کنیم؟
زمینههای بحثِ «تجلی غدیر در عصر ظهور»[۱]
تلخی روزگارِ سقیفه، مشوق امید به ظهور
با یادآوری نام مبارک حضرت بقیة اللَّه الاعظم علیه السلام، روزگار شیرین تر از عسلی را پیشبینی میکنیم که غدیر در آن به صورت تمام عیار تحقق یافته، و ولایت تمام عیار امامتِ الهی بر سراسر گیتی سایه گسترده است. ارتباط بین غدیر و ظهورِ حضرت مهدی علیه السلام، مبحثی عمیق است که تاکنون به تفصیل آن پرداخته نشده، و نیاز به تحقیقی جامع و تحلیل و پردازشی علمی و منطقی دارد که نقاط ابهام آن را راز گشایی کند.
بنابراین میتوان ادعا کرد مسئله «تجلی غدیر در عصر ظهور» موضوعی بِکر و در آغاز راه تحقیق است، که فروع بسیاری را در خود جای داده است؛ و هر چه بیشتر به مباحث آن پرداخته شود ابواب جدیدی به روی ما باز خواهد شد. مقاله حاضر به عنوان معرفی و شناسایی پیش زمینههای این بحث تنظیم شده است، که در چهار بخش تقدیم میگردد:
- الف) سؤالات زمینهساز این بحث.
- ب) خصوصیات علمی و منطقی این بحث.
- ج) ورودیهای این بحث.
- د) منابع این بحث.
سؤالاتِ زمینه سازِ بحثِ «تجلی غدیر در ظهور»
رشد و فراگیری هر بحثی در گروِ تعدّد سؤالاتی است که بر اساس فرضیههای علمی درباره آن مطرح میشود. درباره موضوع «تجلی غدیر در ظهور» می توان چهارده سؤال زیر را مطرح کرد، که پاسخ به هر یک از آنها زاویه ای از مطلب را روشن مینماید:
- نقطه ارتباط غدیر با مهدویت در کجاست؟
- آیا تجلّی غدیر در مهدویت بهطور کلی است یا فقط به عصر ظهور اختصاص دارد؟
- مگر غدیر تجلّی نداشته که باید در عصر ظهور متجلّی شود؟
- تاکنون چه مقدار در این باره کار علمی شده است؟
- اگر کلام صریحی درباره تحقیق عینی غدیر در عصر ظهور نداشته باشیم، آیا با استفاده از کلّیات و تطبیق آنها میتوانیم ادعا کنیم آنچه در غدیر انتظارش میرفت در عصر ظهور محقق میشود؟
- اهداف تصریح شده غدیر کدام است؟
- اهداف تصریح شده عصر ظهور کدام است؟
- در اثر عدم تحقّق غدیر چه اتفاقی افتاد که با ظهور جبران میشود؟
- فرقِ امام غدیر با امام سقیفه در چیست که باید در ایّام ظهور فقدان ۱۴۰۰ ساله اش جبران شود؟
- آیا بین غدیر و عدالت گستری حضرت مهدی علیه السلام ارتباطی وجود دارد؟
- فرق فضای حاکم بر اجتماعی بر مبنای حکومت غدیر، با فضای حاکم بر اجتماعی بر مبنای حکومت سقیفه چیست؟
- چه سرنخهایی از روایات میتواند به بحث ارتباط غدیر و مهدویت کمک کند؟
- چه منابعی و کدام دسته از موضوعات حدیثی میتواند مطالب مربوط به غدیر در عصر ظهور را دربرداشته باشد؟
- آیا مباحث برائت و لعن چه اندازه در روشنگری مسئله تحقق غدیر در عصر ظهور راه گشاست؟
خصوصیات علمی در بحث «تجلی غدیر در ظهور»
قبل از ورود به کار علمی درباره «تجلی غدیر در ظهور» باید متوجه ابعاد دقیق علمی اعتقادی در این مسئله باشیم؛ تا در تحلیلهای اعتقادی به بیراهه نرویم. مهمترین جهات این دقتها چهار نقطه است:
- بحثی است که تاکنون به صورت تخصصی درباره آن کار نشده است.
- بهطور مستقیم و صریح در این باره مطلبی در روایات نیامده است.
- از جمعبندی چند گروه از روایات میتوانیم در این باره به نتایجی دست یابیم.
- باید مواظب تحلیل و جمعبندی و پردازشها باشیم که از حد معقول به استحسانات کشیده نشود.
ورودیهای بحث درباره «تجلی غدیر در ظهور»
برای جستجو در منابع اعتقادی و حدیثی و تاریخی درباره بحث «تجلی غدیر در ظهور» باید دریچههای فکری مرتبط با مسئله را شناسایی کنیم، و گمشده خود را از لابه لای متون استخراج نماییم.
نُه مدخل برای ریزیافتههای بحث مزبور معرفی میشود، با اذعان به اینکه در ضمن کار علمی هر محققی ممکن است به ورودیهای جدیدی دست یابد.
- اخبار غدیر و اهداف بلندی که در این برنامه عظیم ترسیم شده، دریچه ای به سوی تطابق آن با ایام ظهور است.
- اخبار عصر ظهور و آنچه بهطور کلی و جزئی در زمان ظهور محقق میشود، دریچه ای برای تطبیق آنها با اهداف غدیر است.
- آنچه درباره مقام امامت و شؤون و خصوصیات آن در احادیث داریم، نشانگر آن است که اگر امام غدیر حاکم بود اوضاع جهان به صورت ریشه ای فرق میکرد، که در عصر ظهور این مسئله به فعلیّت خواهد رسید.
- بررسی وقایع رخداده در اثر عدم اجرای غدیر و عدم حضور امام غدیر، دریچه ای است به سوی دریافت معکوس آنکه با غدیر محقق میگردد، و معلوم میکند که اگر غدیر محقّق میشد چه اتفاقی میافتاد.
- در نظر گرفتن اهداف فکری و عملی اسلام و مجرد تحقق همانها آن گونه که خدا گفته، کافی است که تأسف ما را برانگیزد که چرا با آمدن سقیفه آن اهداف به نتیجه نرسید و شوق ما را زنده کند که آن اهداف با ظهور به نتیجه خواهد رسید.
- بشارتهای مربوط به پیامبر و امامان و حضرت مهدی علیهم السلام در کتب انبیاءعلیهم السلام، میتواند دریچه ای برای تطبیق غدیر بر مهدویت به عنوان ادامه یک مسیر باشد که از انبیاء آغاز شده و تا پیامبرصلی الله علیه وآله و سپس امامان علیهم السلام ادامه یافته، و آنگاه محقَّق کننده تمام عیار آن حضرت مهدی علیه السلام خواهد بود.
- آنچه به عنوان عدالت حضرت مهدی علیه السلام با ابعاد گسترده آن مطرح است، میتواند دریچه ای به تقارن غدیر با عصر ظهور باشد.
- باید توجه داشت که چه اهداف غدیر و چه اهداف ظهور بر اساس منافع دنیا و آخرت بشر تنظیم شده و هر دو باید کنار هم در نظر گرفته شود.
منابع بحث درباره «تجلی غدیر در ظهور»
معرفی منابع مربوط به بحث «غدیر و ظهور»، گذشته از شناسایی کتب حدیثی و تاریخی، باید پیش زمینه ای از نظر جایگاه فکریِ این موضوع در متون داشته باشیم که هفت موقعیت زیر معرفی میشود:
- روایات مربوط به شؤون حضرت مهدی علیه السلام.
- روایات مربوط به وقایع عصر ظهور از نظر انتقام و دادخواهی.
- روایات مربوط به کیفیت زندگی مردم در عصر ظهور از نظر دینی و دنیایی.
- روایات مربوط به مقام امامت مثل زیارت جامعه و حدیث امام رضاعلیه السلام در مَرو.
- روایات مربوط به لعن و مطاعن اهل سقیفه.
- دعاها و زیارات مربوط به امام زمان علیه السلام.
- دعاها و زیاراتی که جرم دشمنان و مظلومیت اهل بیت علیه السلام را بیان کرده است.
با اذعان به اینکه بحث «تجلی غدیر در عصر ظهور» در آغاز راه است، نوشته حاضر امیدوار است توانسته باشد کلیدی برای شروع مباحث عمیق در این باره باشد. نتیجه این مبحث آن است که دلهای به انتظار نشسته غدیریان را مسرور کنیم؛ و آنان که با کامی تلخ از سقیفه، هر صبح و شام ظهورِ غدیر را با حضور امامش حضرت مهدی علیه السلام لحظه شماری میکنند، نیک بدانند که منتظر کدامین بهشت موعود هستند، مطمئن شوند که حقیقتاً ارزش انتظار را دارد.
پانویس
- ↑ محمد باقر انصاری