عمر بن محمد(عمر ملاّ)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | معینالدین ابوالحفص عمر بن محمد اربلی (اردمیلی) موصلی |
| سرشناسی | عارف، زاهد |
| وفات | ۵۷۰ قمری، موصل |
| محل دفن | ابتدا بیرون موصل، سپس انتقال به الجامع النوری در موصل |
| اطلاعات علمی | |
| تحصیلات | علوم دینی و عرفانی |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، تاریخ، تصوف، تبلیغ و تألیف |
| علت شهرت | بنیانگذاری جشن مولد نبوی، تألیف کتاب «وسیلة المتعبدین»، رابطه نزدیک با نورالدین زنگی |
معینالدین ابوالحفص عمر بن محمد اربلی (اردمیلی) موصلی، مشهور به «مُلّا» (درگذشت ۵۷۰ قمری)، عارف، زاهد و شخصیت برجسته قرن ششم هجری در موصل بود. او به عنوان نخستین برگزارکننده جشن عمومی مولد پیامبر صلی الله علیه وآله شناخته میشود و روابط نزدیکی با حکمرانان زمان خود، به ویژه نورالدین محمود زنگی داشت.
زندگینامه[۱]
وی در موصل میزیست و به زهد، عبادت و پارسایی شهرت داشت. لقب «مُلّا» را به این دلیل به او دادند که برای تأمین معاش خویش، تنورهای آجر را پر میکرد (آجرپزی مینمود) و از این راه روزی خود را به دست میآورد و از دنیا بیبهره بود. همچنین به دلیل تولیت مسجد جامع بزرگ موصل، به «عمر المولی» نیز معروف شد.
بر اساس گزارشهای تاریخی، به ویژه از ابنکثیر و ابوشامه، او اولین کسی بود که به صورت عمومی و باشکوه، مراسم جشن میلاد پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله را برگزار کرد. این جشن سالیانه با حضور شاعران، امیران و عموم مردم در زاویه (خانقاه) او برپا میشد و سنتی شد که بعدها در جهان اسلام گسترش یافت.
نورالدین زنگی به او اعتماد فراوان داشت، تا جایی که دستور داده بود هیچ کاری در موصل بدون اطلاع و نظر ملّا انجام نشود. مسئولیت بازسازی و احداث مسجد جامع بزرگ موصل (که بعدها به الجامع النوری معروف شد) را به او سپرد و ملّا شخصاً در ساخت آن مشارکت میکرد.
هرگاه نورالدین به موصل میآمد، فقط از غذای تهیهشده توسط ملّا تناول میکرد. افطار رمضان نورالدین نیز همواره با غذای ساده ملّا (ثریذ و رقاق) بود.
وی در سال ۵۷۰ قمری درگذشت. آرامگاه او ابتدا بیرون از دیوارهای موصل واقع بود و زیارتگاه مردم به شمار میرفت. در سال ۱۳۹۴ قمری (۱۹۷۴ میلادی) بقایای جسد او به مسجد جامع نوری (همان مسجدی که در ساختش نقش داشت) انتقال یافت. همچنین محلّهای در موصل به نام «محله شیخ عمر» و مسجدی به نام «جامع شیخ عمر الملا» به یاد او نامگذاری شدهاند.
تألیفات
- «وسيلة المتعبدين في سيرة سيد المرسلين»
- «الجامع لسيرة عمر بن عبد العزيز»
روايت حديث غدير[۲]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده عمر بن محمد بن خضر، عمر ملاّ است. عمر ملاّ حديث غدير را در كتاب خود «وسيلة المتعبّدين إلى متابعة سيدالمرسلين» - كه در موضوع سيره نبوى است - با اشاره به ماجراى غدير نقل كرده است.[۳]