فقه غدیر

غدیر دریائی از معارف است و فقه، فرهنگ، کلام، اخلاق و تفسیر، همه را دارد؛ ولی دریغ که گوهرهایش تا کنون استخراج نشده است، هر چند دستان سخاوتمند امواج غدیر گاه دانه‌های گرانبهایی را به ساحل نشینانش ارزانی داشته است. در این نوشتار بر آنیم نگاهی به فقه غدیر افکنیم، پیش از ورود به بحث توجه به چند نکته ضروری می‌نماید:

مراد از فقه غدیر اعمال مستحب این روز است.

روایات سی و شش عمل را در این روز مستحب برشمرده اند که ما آنها را به ترتیب حروف الفبا ارائه می‌کنیم.

این تعداد حکم برای یک روز نشان از اهمّیت، حساسیت و عظمت آن دارد.

در اسلام برای هیچ روزی، هر چند بسیار مهم و مقدس، این تعداد حکم ارائه نشده است.

در برخی از روزهای مهم مانند اعیاد فطر و قربان، مباهله و روز عرفه اعمال متعددی مستحب شمرده شده، ولی اگر همه آنها را به یکدیگر ضمیمه کنیم، با مستحبات غدیر برابری نمی‌کنند.

دومین ویژگی فقه غدیر جامعیت است.

در هر زمینه ای عملی وارد شده، اعمالی جامع و بی کم و کاست؛ از عمل عبادی تا برنامه سیاسی همایش و طرح اقتصادی ایجاد مساوات همه در فقه غدیر گرد آمده است.

گستردگی و غنای این اعمال چنان است که می‌توان گفت در آینه فقه کامل غدیر کمال دین تجلی یافته است.

سومین ویژگی فقه غدیر این است که برای اعمال آن فضیلت‌های منحصر به فرد قرار داده‌اند؛ که در جای دیگر به چشم نمی‌خورد و این حتی از فضیلت‌های ماه رمضان نیز بیشتر است.

مرحوم میرزا جواد تبریزی می‌گوید: «فضیلتی که برای روز غدیر وارد شده نسبت به فضیلت‌های ماه رمضان زیادتر است.»

چرا این حجم از اعمال را، با آن همه فضیلت، برای روز غدیر قرار داده‌اند؟

امام صادق علیه السلام در پاسخ بدین پرسش می‌فرمایند:

«اِعظاماً لِیَومِکَ»تا با این اعمال روز غدیر را بزرگ بداری».

این سخن امام ششم علیه السلام دو حقیقت را آشکار می‌سازد: یکی اینکه باید روز غدیر را بزرگ داشت و دیگر اینکه بزرگداشت غدیر با انجام دادن اعمال ویژه این روز تحقّق می‌یابد.

افطاری دادن

در میان اعمل روز غدیر افطاری دادن به مؤمن جایگاهی والا دارد. بر اساس روایات در این عمل فضیلتی بزرگ نهفته است.

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرمایند: مَن فَطَّرَ مُؤمِنا في لَيلَتِهِ فَكَأَنَّما فَطَّرَ فِئاما

کسی که مؤمن روزه داری رادر غدیر افطار دهد، مانند این است که ده فئام را افطار داده است.

فردی پرسید: ای امیرمؤمنان «فئام» چیست؟

حضرت فرمودند: صد هزار پیامبر و صدیق و شهید.

آنگاه ادامه دادند: پس چگونه خواهد بود فضیلت کسی که جمعی از مؤمنین و مؤمنات را تکفل کند.

شبیه به این روایت، حدیثی از امام صادق علیه السلام نیز نقل شده است.

بر اساس برخی از روایات امام رضا علیه السلام در روز غدیر گروهی را برای افطار نزد خود نگاه داشتند.

برادر شدن

روز ولایت روز برادری است و روز برادری روز ولایت است؛ این دو با یکدیگر پیوندی ناگسستنی دارند و حلقه وصلشان ایمان است؛ زیرا از سویی ایمان با ولایت پا می‌گیرد و از سوی دیگر اهل ایمان برادر یکدیگرند.

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ: به همین دلیل عقد برادری یکی از آداب روز غدیر شمرده شده است.

این عقد به صورت زیر است: یکی از دو نفر دست راست خود را بر دست راست دیگری می‌گذارد و می‌گوید: «وَاخَيْتُكَ فِي اَللَّهِ وَ صَافَيْتُكَ فِي اَللَّهِ وَ صَافَحْتُكَ فِي اَللَّهِ وَ عَاهَدْتُ اَللَّهَ وَ مَلاَئِكَتَهُ وَ كُتُبَهُ وَ رُسُلَهُ وَ أَنْبِيَاءَهُ وَ اَلْأَئِمَّةَ اَلْمَعْصُومِينَ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ عَلَى أَنِّي إِنْ كُنْتُ مِنْ أَهْلِ اَلْجَنَّةِ وَ اَلشَّفَاعَةِ وَ أُذِنَ لِي بِأَنْ أَدْخُلَ اَلْجَنَّةَ لاَ أَدْخُلُهَا إِلاَّ وَ أَنْتَ مَعِي».

با تو در راه خدا برادر می‌شوم؛ با تو در راه خدا راه صفا و صمیمیت در پیش می‌گیرم؛ با تو در راه خدا دست می‌دهم و با خدا، ملائکه، کتاب‌ها، فرستادگان و پیامبرانش و ائمه معصومین (علیهم السلام) عهد می‌بندم که اگر از اهل بهشت و شفاعت شده، اجازه ورود به بهشت یافتم، داخل آن نشوم مگر آنکه تو با من همراه شوی.

آنگاه دیگری می‌گوید: قَبِلْتُ؛ یعنی، قبول کردم.

سپس می‌گوید: «أَسْقَطْتُ عَنْكَ جَمِيعَ حُقُوقِ اَلْأُخُوَّةِ مَا خَلاَ اَلشَّفَاعَةَ وَ اَلدُّعَاءَ وَ اَلزِّيَارَةَ»؛ جز شفاعت و دعا و زیارت، همه حقوق برادری را ساقط کردم.

بیزاری جستن

امام صادق علیه السلام فرمودند: … «تَبَرَّأُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِمَّنْ ظَلَمَهُمْ حَقَّهُمْ…»؛ در روز غدیر از کسانی که به اهل بیت (علیهم السلام) ستم کردند بیزاری می‌جویی.

پوشیدن لباس پاکیزه و نو

امام صادق علیه السلام فرمودند: «یُحِبُّ … أَنْ يَلْبَسَ الْمُؤْمِنُ أَنْظَفَ ثِيَابِهِ وَ أَفْخَرَهَا»؛ در روز غدیر لازم است مؤمن پاکیزه‌ترین و فاخرترین لباس خود را بپوشد. میرزا جواد آقا تبریزی این عمل را از مستحبّات مؤکّد غدیر می‌شمرد

تبریک و تهنیت گفتن

تبریک و تهنیت از برجسته‌ترین آداب هر عیدی است. در اسلام نیز سنت تبریک و تهنیت در عید غدیر جایگاهی ویژه یافته است. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بر تبریک گفتن در این عید تأکید می‌ورزیدند و به مردم می‌فرمودند:«هَنِّئُونِي هَنِّئُونِي»؛ به من تهنیت بگویید، به من تهنیت بگویید. امام صادق علیه السلام شیوه تهنیت گفتن در روز غدیر را چنین آموزش داده‌اند:

وقتی یکدیگر را ملاقات کردید، بگویید: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَكْرَمَنَا بِهَذَا الْيَوْمِ وَ جَعَلَنَا مِنَ الْمُوفِينَ [الْمُوقِنِينَ] بِعَهْدِهِ إِلَيْنَا وَ مِيثَاقِهِ الَّذِي وَاثَقَنَا بِهِ مِنْ وَلَايَةِ وُلَاةِ أَمْرِهِ وَ الْقُوَّامِ بِقِسْطِهِ وَ لَمْ يَجْعَلْنَا مِنَ الْجَاحِدِينَ وَ الْمُكَذِّبِينَ بِيَوْمِ الدِّينِ.»

سپاس خدای را که ما را به این روز گواهی داشت و ما را از مؤمنان و کسانی قرار داد که به پیمان و میثاقی که درباره والیان امرش و بر پا دارندگان قسط و عدالتش از ما گرفته است وفا کردیم و ما را از انکارکنندگان و تکذیب کنندگان رستاخیز قرار نداد.

امام رضا علیه السلام فرمودند: که، هنگام برخورد با یکدیگر بگویید: «الْحَمْدُللَّهِ الَّذى جَعَلَنا مِنَ الْمُتَمَسِّكِينَ بِوِلايَةِ مَوْلانا أميرِالْمُؤْمِنِينَ وَالْأَئِمَّةِ الْمَعْصُومينَ عليهم السلام» سپاس خدای را که ما را از محبین و رهروان ولایت امیرمؤمنان علیه السلام و امامان معصوم علیهم السلام قرار داده است.

تبسّم

امام رضا علیه السلام فرمودند:«... وَ هُوَ یَوْمُ التَّبَسُّمِ فِی وُجُوهِ النَّاسِ مِنْ أَهْلِ الْإِیمَانِ فَمَنْ تَبَسَّمَ فِی وَجْهِ أَخِیهِ یَوْمَ الْغَدِیرِ نَظَرَ اللَّهُ إِلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِالرَّحْمَةِ وَ قَضَی لَهُ أَلْفَ حَاجَةٍ وَ بَنَی لَهُ قَصْراً فِی الْجَنَّةِ مِنْ دُرَّةٍ بَیْضَاءَ وَ نَضَّرَ وَجْهَهُ …»

روز غدیر روز تبسّم به روی مؤمنین است. کسی که در این روز به روی برادر مؤمنش تبسم کند، خداوند، در روز قیامت، نظر رحمت به او می‌افکند، هزار حاجتش را برآورده ساخته و قصری از در سفید برایش بنا می‌کند و صورتش را زیبا می‌سازد.

توسعه زندگی

در روز غدیر، باید چهره زندگی عوض شود. همه باید بکوشند برنامه عادی زندگی خود را برهم زده و آن را با رفتارهایی سخاوتمندانه تر و نشاط انگیزتر بیارآیند تا همگان در همه جا طعم شیرین عید را بچشند و رایحه دل‌انگیز آن را استشمام کنند. یقیناً در صدر توسعه دادن زندگی توسعه مالی قرار دارد.

امام رضا علیه السلام فرمودند:

«وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي يَزِيدُ اللَّهُ فِي حَالِ مَنْ عَبَدَ فِيهِ وَ وَسَّعَ عَلَى عِيَالِهِ وَ نَفْسِهِ وَ إِخْوَانِهِ وَ يُعْتِقُهُ اللَّهُ مِنَ النَّارِ…». روز غدیر روزی است که خدای متعال در مال کسی که خدا را عبادت کند و بر خانواده، خویشتن و برادران ایمانی اش توسعه دهد فزونی پدیدمی‌آورد.

جشن گرفتن

امام رضا علیه السلام در عید غدیر احوال کسان و اطرافیان خود را تغییر دادند و وضع تازه ای در آنان ایجاد کردند.

حمد کردن

پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمودند: یکی از سنت‌ها این است که مؤمن، در روز غدیر، صد بار بگوید:«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ كَمَالَ دِينِهِ وَ تَمَامَ نِعْمَتِهِ بِوِلاَيَةِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَم‏.»

دعا

ائمهٔ معصومین (علیهم السلام) پیروانشان را به دعا در روز غدیر سفارش کرده‌اند. دعاهای ویژه این روز عبارت است از:

1. دعایی که با این جمله آغاز شده است: «اللّهُمَّ انَّكَ دَعَوْتَنا الى سَبِيلِ طاعَتِكَ وَ طاعَةِ نَبِيِّكَ وَ وَصِيهِ وَ عِتْرَتِهِ…».
2. دعایی که در آغاز این عبارت دیده می‌شود:«اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ نَبِيِّكَ وَ عَلِيٍّ وَلِيِّكَ وَ الشَّأنِ وَ القَدرِ الَّذِی خَصَّصتَهُمَا دُونَ خَلقِکَ».. . . این دعا در مفاتیح الجنان ذکر شده است.
3. دعایی که با این جمله آغاز شده است: «اللَّهُمَّ بِنُورِكَ اهْتَدَيْتُ وَ بِفَضْلِكَ اسْتَغْنَيْتُ…». به بحار الانوار ج ۹۵ ص ۳۱۸ مراجعه شود.

دید و بازدید

دید و بازدید یکی از آداب روزهای عید و شادی است. این سنت مردم را شاداب تر و نام و یاد عید را در دل و ذهنشان ریشه دارتر می‌کند. اسلام همین سنت را برای عید غدیر در نظر گرفته و آن را مورد تأکید قرار داده است.

امام رضا علیه السلام فرمودند:«مَنْ زارِ فيهِ مُؤْمِناً أَدْخَلَ اللّهُ قَبْرَهُ سَبْعيِنَ نُورا وَ وَسَّعَ فى قَبْرِهِ وَ يَزُورُ قَبْرَهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ وَيُبَشِّرُونَهُ بِالْجَنَّةِ. کسی که در روز غدیر به دیدار مؤمنی برود خداوند هفتاد نور بر قبر او وارد و قبرش را وسیع می‌سازد؛ هر روز هفتاد هزار فرشته قبرش را زیارت کرده، به او بشارت بهشت می‌دهند.

شایسته است این سنت در روز غدیر، که بزرگترین عیدهاست، اجرا شود تا علاوه بر احیای روز غدیر رشته‌های الفت و مودّت میان مردم محکم تر شود.

روزه

روزه در روز غدیر، بسیار مستحب است و فضیلتی استثنایی دارد. امام علی علیه السلام فرمودند:«إِذَا أَخْلَصَ الْمُخْلِصُ فِی صَوْمِهِ لَقَصُرَتْ إِلَیْهِ أَیَّامُ الدُّنْیَا عَنْ کِفَائَتِهِ» اگر بنده مخلصی در روزه این روز اخلاص داشته باشد، همه روزهای دنیا توان برابری با آن را ندارد؛ به عبارت دیگر، اگر کسی تمام روزهای دنیا زنده باشد و همه را روزه دار سپری کند، ثوابش کمتر از ثواب روزه این روز خواهد بود.

نخستین جانشین راستین رسول خدا صلی الله علیه و آله همچنین فرمودند: «جَعَلَ الْجَزَاءَ الْعَظِيمَ كِفَاءً لَهُ…»... خداوند در برابر روزه عید غدیر پاداشی بزرگ نهاده است. امام صادق علیه السلام یارانشان را به این امر تشویق می‌کردند و می‌فرمودند: «إِنِّي أُحِبُّ لَكُمْ أَنْ تَصُومُوه‏...». من دوست دارم شما این روز را روزه بگیرید.

آن بزرگوار همچنین می‌فرمودند: «صِيَامُ يَوْمِ غَدِيرِ خُمٍّ يَعْدِلُ صِيَامَ عُمُرِ اَلدُّنْيَا لَوْ عَاشَ إِنْسَانٌ وَ صِيَامُهُ يَعْدِلُ عِنْدَ اَللَّهِ مِائَةَ حِجَّةٍ وَ مِائَةَ عُمْرَةٍ مَبْرُورَاتٍ مُتَقَبَّلاَتٍ وَ هُوَ اَلْعِيدُ اَلْأَكْبَرُ». روزه روز غدیر خم نزد خداوند، در هر سال، برابر با صد حج و صد عمره مقبول است. پیرامون روزه غدیر روایت بسیار وارد شده آنچه ذکر شد از باب نمونه بود.

زیارت

یکی از اعمال روز غدیر زیارت امیرمؤمنان حضرت امام علی علیه السلام است. زیارت آن حضرت علیه السلام به دو صورت ممکن است:

زیارت در حرم مطهر

امام امیرالمؤمنین علیه السلام به احمد بن محمد بن أبی نصربزنطی فرمودند: ای فرزند ابونصر، هر کجا بودی در روز غدیر کنار قبر امیرمؤمنان علیه السلام حاضر شو! همانا خداوند در این روز گناه شصت سال مرد و زن مؤمن را می‌آمرزد. بدرستی که پروردگار در این روز دو برابر آنچه در ماه رمضان شب قدر و شب عید فطر آزاد می‌کند، می‌رهاند.شیوه زیارت آن حضرت را از امام هادی علیه السلام مرحوم شیخ عباسی قمی (رحمه الله) در مفاتیح الجنان روایت کرده است.

زیارت‌های عمومی

این زیارت، که به حرم مطهر اختصاص ندارد و ارادتمندان ولایت در همه جا می‌توانند از آن بهره گیرند، دو مورد است:

• الف) زیارت امین‌الله؛
• ب) زیارت روایت شده از امام صادق علیه السلام.

هر دو زیارت در مفاتیح ذکر شده است.

زینت دادن

آراستن پیکر و آذین بستن خانه، کوچه و بازار، در روزهای عید، عملی رایج است. عیدی در ذهن و دل مردم زنده است که در آن خویش را بیارایند و در و دیوار را آذین بندی کنند. چون عید غدیر بزرگ‌ترین عید است مردم باید در آن، بیش از هر عید دیگر، شادمانی کنند و خود و جامعه را بیارایند.

فضیلت این عمل بسیار است، امام رضا علیه السلام فرمودند:روز غدیر روز زینت است، کسی که برای روز غدیر زینت کند خداوند همهٔ گناهان کوچک و بزرگش را آمرزیده و فرشتگانی بسویش می‌فرستد تا حسنات او را بنویسند و تا عید غدیر سال بعد بر درجات او بیفزایند. اهمیت زینت در این روز چنان است که امام رضا علیه السلام در روز عید غدیر به منازل عده ای از خواص اصحابشان البسهٔ نو حتی انگشتر و کفش فرستادند، و احوال ظاهری آنان و اطرافیان خود را تغییر دادند، و لباسهای عادی روزانه را به لباس‌های مناسب عید تغییر دادند.

شادی کردن

امام امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: «وَ أَظْهِرُوا الْبِشْرَ فِیمَا بَیْنَکُمْ وَ السُّرُورَ فِی مُلَاقَاتِکُمْ»؛ در برخوردها شادی را آشکار کنید.

امام صادق علیه السلام فرمودند: روز غدیر روز خوشحالی و شادی است.

شکر گزاری

امام امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: در روز غدیر، خدای را بر آنچه به شما ارزانی داشته (نعمت ولایت) شکر کنید.

صدقه دادن

روز غدیر یکی از مستحبات مؤکّد صدقه دادن است. امام امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: «فَالدِّرْهَمُ فِيهِ بِمِائَتَيْ أَلْفِ دِرْهَمٍ، وَ الْمَزِيدُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ»، که در روز غدیر داده شود، با فضیلت دویست هزار درهم برابر است.

صلوات فرستادن

امام صادق علیه السلام فرمودند: در روز غدیر، بر محمد و اهل بیتش صلوات بسیار می‌فرستی.

طعام دادن

در روز غدیر غذا دادن به مؤمنان اهمیت بسیار دارد، امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: «وَ اطعِم اِخوَانَكَ»؛

در روز غدیر، برادران دینی ات را اطعام کن.

امام رضا علیه السلام در فضیلت این عمل فرمودند: «وَ مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً كَانَ كَمَنْ أَطْعَمَ جَمِيعَ الْأَنْبِيَاءِ وَ الصِّدِّيقِينَ»؛

کسی که مؤمنی را در روز غدیر غذا دهد مانند فردی است که تمام پیامبران و صدیقین را غذا داده است. اهمیت طعام دادن در این روز به اندازه ای است که امام صادق علیه السلام روز غدیر را روز اطعام طعامخوانده‌اند.

عبادت

امام رضا علیه السلام فرمودند: «وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی یَزِیدُ اللَّهُ فِی مَالِ مَنْ عَبَدَ فِیه‏...» غدیر روزی است که خداوند بر مال کسی که در آن عبادت کند، می‌افزاید ….

عطر زدن

بر اساس برخی از روایات امام صادق علیه السلام مؤمنان را به استعمال عطر در روز غدیر سفارش کرده‌اند.

عمل صالح انجام دادن

«رُوِىَ اَنَّ العَمَلَ فِیهِ یَعدِلُ ثَمَانِینَ شَهراً وَ رُوِىَ اِنَّهُ كَفَّارَةُ سِتِّینَ سَنَة.» روایت شده که کردار نیک در روز غدیر، با عمل هشتاد ماه برابری می‌کند؛ و نیز روایت شده که کردار نیک در این روز کفاره شصت سال است.

غسل کردن

علمای شیعه بر استحباب غسل در روز غدیر اجماع دارندو آن را مستحب مؤکد می‌دانند. بهتر این است که غسل در اول روز انجام گیرد.

قضای حوائج مؤمنان

امام صادق علیه السلام فرمودند: «وَاقضِ حَوَائِجَ اِخوَانِكَ»؛ در عید غدیر حاجت‌های برادرانت را برآور!

کمک کردن

کمک کردن به ضعیفان و نیازمندان پیام ویژه صاحب غدیر برای روز غدیر است؛ پیامی که به فرمان حضرت (علیه اسلام) باید دهان به دهان به همه مردم ابلاغ شود: «وَ لْيَعُدِ الْغَنِيُّ عَلَى الْفَقِيرِ وَ الْقَوِيُّ عَلَى الضَّعِيفِ»؛ باید در روز غدیر ثروتمند به تهی دست و توانا به ناتوان کمک کند.

گذشت و آشتی کردن

چشم پوشی از گناه برادران و برقراری ارتباط دوستانه از دیگر مستحبات روز غدیر شمرده شده است.

گشاده‌رویی

امام امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند:«و أظهِرُوا البِشرَ فیما بَینَکُم»؛ با یکدیگر با گشاده‌رویی برخورد کنید.

مساوات

امام امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: «وَ سَاوُوا بِكُمْ ضُعَفَاءَكُمْ و من ملككم [فِي مَآكِلِكُمْ]»؛ میان خویش و ضعیفان مساوات ایجاد کنید.

مصافحه

امام امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: «اِذا تَلاقَيْتُمْ فَتُصافِحُوا بِالتَّسْليمِ؛» وقتی در روز غدیر یکدیگر را ملاقات کردید به هم دست بدهید و سلام کنید.

مهربانی و عطوفت کردن

امام امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: «وَ التَّعَاطُفُ فِيهِ يَقْتَضِي رَحْمَةَ اللَّهِ وَ عَطْفَهُ…» با یکدیگر عطوفت و مهربانی کردن در روز غدیر، موجب رحمت و عطوفت خدای متعال خواهد شد.

مهمان کردن

امام رضا علیه السلام در روز غدیر گروهی را برای افطار نزد خود نگاه داشتند.

نماز

۱. نماز شب عید غدیر این نماز دوازده رکعت است. هر دو رکعت یک تشهد دارد و در پایان رکعت دوازدهم باید سلام داد. در هر رکعت، بعد از سوره حمد توحید ده بار و آیةالکرسی یک بار خوانده می‌شود.

در رکعت دوازدهم باید هر یک از حمد و سوره را هفت بار خواند و این ذکر را ده بار در قنوت تکرار کرد: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ یُحْیِی وَ یُمِیتُ وَ هُوَ حَیٌّ لَا یَمُوتُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ.»

در دو سجده رکعت آخر، این ذکر ده بار خوانده می‌شود:

«سبْحانَ مَنْ أَحْصى كُلَّ شَیْءٍ عِلْمُهُ، سُبْحانَ مَنْ لا يَنْبَغِی التَّسْبِيحُ الّا لَهُ، سُبْحانَ ذِی الْمَنِّ وَ النِّعَمِ، سُبْحانَ ذِی الْفَضْلِ وَ الطَّوْلِ، سُبْحانَ ذِی الْعِزَّةِ وَ الْكَرَمِ. اسْأَلُكَ بِمَعاقِدِ الْعِزِّ مِنْ عَرْشِكَ، وَ مُنْتَهىَ الرَّحْمَةِ مِنْ كِتابِكَ، وَ بِالاسْمِ الاعْظَمِ وَ كَلِماتِكَ التّامَّةِ انْ تُصَلِّیَ عَلى مُحَمَّدٍ رَسُولِكَ وَ اهْلِ بَيْتِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ وَ انْ تَفْعَلَ بِی كَذا وَ كَذا».

[به جای کذا و کذا حاجت خود را ذکر کند] و سپس بگوید«اِنَّكَ سَمِیعٌ مُجِیبٌ.

۲. نماز روز عید غدیر نیم ساعت پیش از ظهر غدیر، دو رکعت نماز مستحب است.

در هر رکعت بعد از حمد، سوره‌های توحید، قدر و آیةالکرسی ده بار خوانده می‌شود.

۳. نماز مسجد غدیر امام صادق علیه السلام فرمودند: «يُستَحَبُّ الصَّلاةُ في مَسجِدِ الغَديرِ؛»

نماز در مسجد غدیر مستحب است.

نیکی و احسان

امام امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: «تَبَارُّوا یصِلِ اللَّهُ أُلْفَتَكُم‏ … وَ الْبِرُّ فِیهِ یثْمِرُ الْمَالَ وَ یزِیدُ فِی الْعُمُر.» به یکدیگر نیکی کنید که خداوند الفت میان شما را پایدار می‌سازد و نیکی در این روز موجب افزایش مال و عمر می‌شود.

امام صادق علیه السلام فرمودند: «... وَ اَكثِر بِرَّهُمُ.» در روز غدیر به برادران ایمانی، بسیار نیکی کن.

وام گرفتن برای کمک به دیگران

امام امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند:

«مَنِ اِسْتَدَانَ لِإِخْوَانِهِ وَ أَعَانَهُمْ فَأَنَا اَلضَّامِنُ عَلَى اَللَّهِ إِنْ بَقَّاهُ قَضَاهُ وَ إِنْ قَبَضَهُ حَمَلَهُ عَنْهُ.» کسی که وام بگیرد تا به برادران مؤمنش کمک کند از سوی خدا ضمانت می‌کنم که اگر او را زنده نگه داشت، بتواند وامش را بپردازد و اگر نگه نداشت، آن دین از دوش او برداشته شود.

توجه به دو نکته آشکار می‌سازد که چگونه روز غدیر روزی ویژه به‌شمار آمده، کمک کردن به دیگران در آن عملی بسیار مهم است.

• الف) هر چند وام گرفتن از نظر شرع کار چندان مرغوبی نیست، ولی این کار برای کمک به دیگران مستحب قرار داده شده است.
• ب) اسلام حق الناس را بسیار مهم شمرده است، ولی در روایت آمده که اگر وام گیرنده توفیق حیات نیافت، خداوند حق مالی قرض دهنده را از دوش او برمی‌دارد.

هدیه دادن

امام امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: «هَيِّئُوا لِإِخْوَانِكُمْ وَ عِيَالِكُمْ عَنْ فَضْلِهِ»؛ از آنچه خدای متعال بر شما ارزانی داشته، به خانواده و برادرانتان ببخشید.

و نیز فرمودند: «تهادوا نعم الله كما مناكم»؛ نعمت‌های خداوند را به یکدیگر هدیه کنید همان‌طور که به شما عطا فرموده است.

امام رضا علیه السلام فرمودند:«أفضِل عَلىَ اِخوَانِكَ فِى هَذَا اليَومِ»؛در این روز بر برادرانت بخشش کن.

امام رضا علیه السلام در این روز برای خانواده گروهی از اصحاب غذا، گندم، لباس‌های نو و حتی انگشتر و کفش فرستادند.

همایش گردهمایی یکی از اعمال و احکام روز غدیر است. این دستور الهی ـ سیاسی در راستای تقویت ارتباط با ولایت و رهبری الهی و پایبندی به لوازم آن صادر شده است.

امام امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: «... اَجْمِعوا یَجْمَع الله شَمْلَکُم و تَبارّوا یَصِل اللهُ اُلْفَتَکُم»؛ در روز غدیر، گرد هم آیید تا خداوند امورتان را از نابسامانی و پراکندگی برهاند.

منابع

فرهنگ کوثر، اردیبهشت سال ۱۳۷۶ - شماره ۲.