محمد بن حسین رازی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمد بن حسین بن حسن رازی |
| سرشناسی | عالم شیعه امامیه، مفسر، محدث، نویسنده |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | پدرش علی بن محمد نیشابوری رازی، عمویش عبدالرحمن خزاعی نیشابوری، ابوعلی حسن طوسی (فرزند شیخ طوسی) |
| شاگردان | محمد بن شهرآشوب مازندرانی، شیخ منتجب الدین رازی، و شیخ عبداللّه بن حمزه طوسی |
| مذهب | شیعه امامیه |
| اطلاعات فرهنگی | |
| علت شهرت | تألیف کتاب «تبصرة العوام» و کتاب«نزهة الکرام» |
جمالالدین ابوعبدالله محمد بن حسین بن حسن رازی، معروف به مرتضی (و نیز با عنوان «مرتضی داعی رازی» یاد شده)، از عالمان امامیه است. شهرت او به سبب کتاب تبصرة العوام است. نام دقیق وی در ترجمۀ عربی همین کتاب ثبت شده است. همچنین در اثر دیگری به نام نزهة الکرام، تألیف تبصرة العوام به خود او نسبت داده شده است. سومین تألیف وی الفصول التامه فی هدایة العامة میباشد. وی تألیف تبصرة العوام را در سال ۶۳۰ هجری در شیراز به پایان رسانده است. از دیگر تاریخهای زندگی او آگاهی در دست نیست. از آنجا که نزهة الکرام را پس از تبصرة العوام نگاشته، میتوان نتیجه گرفت که سالهای بسیاری پس از ۶۳۰ نیز زنده بوده است.
زندگی نامه
جمالالدین حسین بن علی بن محمد بن احمد رازی خزاعی، مشهور به ابوالفتوح رازی، از مفسران و محدثان برجسته شیعه در قرن ششم هجری قمری بود. او احتمالاً در شهر ری متولد شد و از خاندانی دانشمند برخاست که میرزا عبدالله افندی از آنان با عنوان سلسلهای معروف از علمای امامیه یاد کرده است. خاندان ابوالفتوح از شیعیان خالص اهل بیت علیهم السلام بودند و در طول تاریخ، دانشمندان متعددی را پرورش دادند. علاّمه سید محسن امین و قاضی نور اللّه شوشتری هر دو به جایگاه ویژه این خاندان در میان علمای شیعه اشاره کردهاند. اگرچه تاریخ دقیق تولد ابوالفتوح مشخص نیست، اما با توجه به قرائن موجود، احتمالاً در حدود سال ۴۸۰ ق. متولد شده است. او در جوانی به وعظ و خطابه میپرداخت و مجالس وعظ او در خان علان ری مورد استقبال مردم قرار میگرفت. ابوالفتوح در علوم متداول زمان خود از جمله نحو، قرائات، حدیث، فقه، اصول فقه و تاریخ تبحر داشت. آخرین تاریخ مشخص از زندگی ابوالفتوح، سال ۵۵۲ قمری است که از متن اجازهای برای روایت روضالجنان به دست میآید.
او به وصیت خودش در جوار مرقد شاه عبدالعظیم حسنی در ری مدفون شد.
از استادان برجسته ابوالفتوح میتوان به پدرش علی بن محمد نیشابوری رازی، عمویش عبدالرحمن خزاعی نیشابوری، ابوعلی حسن طوسی (فرزند شیخ طوسی)، و محمود بن عمر زمخشری اشاره کرد.
از شاگردان مشهور او نیز میتوان محمد بن شهرآشوب مازندرانی، شیخ منتجب الدین رازی، و شیخ عبداللّه بن حمزه طوسی را نام برد.
ابوالفتوح دو فرزند دانشمند به نامهای تاج الدین محمّد رازی و صدرالدین علی رازی داشت که هر دو از علمای شیعه بهشمار میآمدند.
تألیفات
- «تفسیر روض الجنان و روح الجنان»
- «مناظرهٔ حسنیه»
- «منهاج المناهج»
- روح الاحباب و روح الالباب فی شرحالشهاب»
- «تبصرة العوام»
- «نزهة الکرام»
- «الفصول التامه فی هدایة العامة»
اولين ترجمه خطبه غدير به فارسى[۱]
خطبه غدیر به صورت ترجمه فارسى به طور مكرر برگردانده شده و بسيارى از آنها به چاپ رسيده است. ترجمه خطبه غدير به زبان فارسی اولين بار در قرن ششم هجرى توسط عالم بزرگ شيخ محمد بن حسين رازى در كتاب «نزهة الكرام» انجام گرفته و عيناً در كتاب مزبور به چاپ رسيده است.
نقل متن كامل خطبه غدير[۲]
خوشبختانه متن مفصل و كامل خطبه پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله در غدير خم در نُه كتاب از مدارک معتبر و مشهور شيعه - كه هم اكنون در دست مى باشد و به چاپ هم رسيده و منتشر شده است - با اسناد متصل نقل شده است. رواياتِ اين نُه كتاب به سه طريق منتهى مى شود. يكى از اين سه طريق روایت امام باقر عليه السلام است كه با اسناد معتبر در كتاب «نزهة الکرام» تألیف شيخ محمد بن حسين رازى[۳] نقل شده است.