محمد بن عبدالرحمن بغدادی ذهبی
ابوطاهر محمد بن عبدالرحمن بن عباس بغدادی، ملقب به مُخَلِّص (۳۰۵-۳۹۳ق)، از محدثان برجسته و معمر بغداد در قرن چهارم هجری است. وی به دلیل اشتغال به حرفه تصفیه طلا به «مخلص» شهرت یافت و تحت تأثیر تشویقهای پدرش، به فراگیری حدیث روی آورد. او از بزرگانی چون بغوی، ابن ابی داود و ابن صاعد بهره برد و شاگردان بسیاری از جمله لالکائی، برقانی و تنوخی از وی روایت کردند. علمای رجال، او را فردی صدوق، ثقه، صالح و کثیرالحدیث توصیف کردهاند.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوطاهر محمد بن عبدالرحمن بن عباس بن عبدالرحمن بن زکریا بغدادی |
| سرشناسی | محدث و فقیه |
| تولد | شوال ۳۰۵ ق / ۹۱۸ م |
| وفات | رمضان ۳۹۳ ق / ۱۰۰۳ م |
| محل دفن | بغداد |
| خویشان سرشناس | ابوعبید قاسم (برادر) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ابوالقاسم بغوی، ابوبکر بن ابی داود سجستانی، یحیی بن محمد بن صاعد، احمد بن سلیمان طوسی، عبیدالله بن عبدالرحمن سکری و... |
| شاگردان | عبدالله بن حسین لالکائی، هبة الله بن حسن لالکائی، ابومحمد خلّال، ابوسعید سمان، ابوطالب بن شهفیروز و... |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، تاریخ |
| علت شهرت | کثرت حدیث، وثاقت، تألیف در موضوع حدیث و تاریخ مدینه |
زندگینامه
ابوطاهر محمد بن عبدالرحمن بن عباس بن عبدالرحمن بن زکریا بغدادی، در ماه شوال سال ۳۰۵ هجری قمری مطابق با ۹۱۸ میلادی در بغداد زاده شد.[۱] وی به دلیل اشتغال به حرفه تصفیه طلا (خالصسازی طلا) به «مُخَلِّص» ملقب گردید.[۲] این لقب بعدها به عنوان نام خانوادگی و شناسه علمی وی تثبیت شد.
جایگاه علمی
ابوطاهر مخلص در میان رجالشناسان به عنوان محدثی معمر، صدوق، ثقه، صالح و کثیرالحدیث توصیف شده است.[۳] احمد بن محمد عتیقی او را شیخی صالح و ثقه خوانده است. وی با بهرهگیری از عمر طولانی خود، احادیث بسیاری را استماع و روایت کرد و از این رو در زمره محدثان پرکار بغداد قرار گرفت. سمعانى و ذهبى[۴]: او ثقه و صدوق و صالح بوده و احاديث بسيارى را روایت كرده است.
اساتید[۵]
مخلص به تشویق پدرش به فراگیری حدیث روی آورد[۶] و از محضر عالمان بزرگی بهره گرفت. مهمترین استادان وی عبارتاند از:
- ابوالقاسم عبدالله بن محمد بغوی
- ابوبکر بن ابی داود سجستانی
- ابومحمد یحیی بن محمد بن صاعد
- احمد بن سلیمان طوسی
- عبیدالله بن عبدالرحمن سکری
- رضوان بن احمد صیدلانی
- ابوحامد محمد بن هارون حضرمی
- ابوعمر محمد بن یوسف قاضی
- محمد بن نیروز انماطی
- ابوبکر بن زیاد نیشابوری
- احمد بن عبدالله بن سیف سجستانی
- ابراهیم بن حماد
- عبدالواحد بن مهتدی
- ابوجعفر احمد بن اسحاق بن بهلول
- اسماعیل بن عباس
- قاضی محاملی
- برادرش ابوعبید قاسم
وی درباره تاریخ استماع خود میگوید: «در اول ماه ذیقعده سال ۳۱۲ق از پسر دختر منیع (ابوالقاسم بغوی) و پس از وی از ابوبکر بن ابی داود، ابن صاعد و دیگران حدیث شنیدم».[۷]
شاگردان
راویان بسیاری از محضر مخلص بهره بردند و از او حدیث شنیدند که از آن میان میتوان به این افراد اشاره کرد:
- عبدالله بن حسین لالکائی[۸]
- هبة الله بن حسن لالکائی
- ابومحمد خلّال
- ابوسعید سمان
- ابوطالب محسن بن شهفیروز فقیه
- عبدالعزیز بن محمد بن حسین قطّان
- احمد بن محمد نقور
- عبدالعزیز بن علی انماطی
- ابوالحسین بن مهتدی بالله
- علی بن احمد بسی
- ابونصر محمد بن محمد بن علی زینبی صوفی
- ابوبکر برقانی
- ابوالقاسم ازهری
- هبة الله بن حسن طبری
- قاضی ابوالقاسم تنوخی
- ابوالحسین بن بقور
- و مردمان بسیاری دیگر
تألیفات
ابوطاهر مخلص آثاری چند از خود به یادگار گذاشت که عبارتاند از:
- الابتغاء فی أخبار المدینة المنورة - در موضوع تاریخ مدینه[۹]
- منتقی - در هفت جزء در موضوع حدیث[۱۰]
- الفوائد المنتقاة الغرائب الحسان - مجموعهای از احادیث غریب و نیکو[۱۱]
وفات
ابوطاهر مخلص سرانجام در ماه رمضان سال ۳۹۳ هجری قمری مطابق با ۱۰۰۳ میلادی در بغداد درگذشت.[۱۲] حسن بن ابی طالب سن او را ۸۸ سال ذکر کرده است. بدین ترتیب، وی عمری طولانی یافت و بیش از هشت دهه از زندگی خود را در خدمت به حدیث نبوی گذراند.
روايت حديث غدير[۱۳]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد بن عبدالرحمن، ابوطاهر، مخلّص ذهبى (درگذشت: ۳۹۳ق) است. محب الدين طبرى در «الرياض النضرة» حديث غدير را از مخلّص ذهبى نقل كرده است.[۱۴]
پانویس
- ↑ سمعانی، الانساب، ج۵، ص۲۲۸؛ زرکلی، الاعلام، ج۶، ص۱۹۰
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۳، ص۵۵۸؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۷، ص۱۰۵۲-۱۰۵۳
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۳، ص۵۵۹؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۷، ص۱۰۵۲-۱۰۵۳
- ↑ الانساب: «مخلّص». العِبَر فى خبر من غَبَر: حوادث سال ۳۹۳.
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۳، ص۵۵۸
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۷، ص۱۰۵۲-۱۰۵۳
- ↑ علی بن محسن، به نقل از خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۳، ص۵۵۹
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۳، ص۵۵۸
- ↑ حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج۶، ص۴۶؛ زرکلی، الاعلام، ج۶، ص۱۹۰
- ↑ حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج۶، ص۴۶
- ↑ حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج۶، ص۴۶؛ زرکلی، الاعلام، ج۶، ص۱۹۰
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۳، ص۵۵۹؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۷، ص۱۰۵۲-۱۰۵۳
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۲۵۰.
- ↑ الرياض النضرة: ج ۲ ص ۲۲۳.