مقالات غدیر از آذربایجان

غدیرِ سال۱۴۲۳ برای اولین بار برنامه بی‌سابقه ای را تجربه کرد. افرادی از ملیت‌های مختلف از کشورهای مختلف جهان فراخوانده شدند، تا در برنامه ای که گفتمان ملت‌ها درباره غدیر را تداعی می‌کرد، احساس خود را از این واقعه در مقاله ای به تصویر کشند.

در این برنامه ۲۱۴ نفر از ۳۶کشور جهان با ۲۷ زبان مختلف شرکت کردند، که همه سعی کرده بودند دریافت درونیشان را از واقعه عظیم غدیر نشان دهند، و برداشت خود را با ذوق و سلیقه ای که ظرافت این ماجرا می‌طلبد، با زیباترین کلام به رشته قلم درآورند، که یکی از این کشورها آذربایجان است.

این مقالات را اهل هر ملیتی ابتدا به زبان و خط رسمی کشور خود نوشته‌اند، و سپس به زبان فارسی ترجمه شده است، که چند نمونه از اصل نوشته‌ها پس از مقدمه آورده می‌شود. در مجموعه حاضر گزینشی از همه مقالات انجام گرفته است.

در غدیر، بشر گونه ای آسمانی زمامدار امّت شدند

محتوای غدیر آن قدر گسترده است که تحمل نام‌های بسیاری را دارد. آن قدر معارف دین در غدیر نهفته که به هر عنوانی از آن می‌توان تابلویی برای غدیر تدارک دید. موقعیت غدیر شرایط گوناگونی را در خود دارد که طبق هر یک می‌توان جهتی از آن را مورد تبلیغ قرار داد. غدیر آن روزی که پیامبر «صلی الله علیه و آله» برای ابد راهبران و امامان امت را معرفی نمودند.

• غدیر آن روزی که منافقان و دشمنان اسلام مأیوس گردیدند. غدیر آن روزی که بَشَرگونه ای آسمانی زمام امور امت را بر عهده گرفتند. غدیر آن روزی که حقیقت از باطل، و راه خدا از راه شیطان کشف شد.
• غدیر آن روزی که مؤمنین از مسلمانان دروغین شناخته شدند.
• غدیر آن صحرای سوزان و گودال نزول وحی …
• غدیر آن روز سازنده و آینده ساز مسلمانان …
• غدیر ضامن بقای اسلامِ محمدی «صلی الله علیه و آله و سلم» ...
• غدیر ضامن محقَّق شدن اهداف خداوند در قرآن خاتم النبیین «صلی الله علیه و آله و سلم» ...
• غدیر ضامن مصون ماندن قرآن از تحریف …
• غدیر ضامن سعادت و رستگاری مسلمین …
• غدیر معرف مفسر واقعی قرآن کریم …
• غدیر نتیجه تبلیغ همه پیامبران «علیهم صلوات الله اجمعین» ...
• غدیر روز نزول رحمت بر مسلمین …
• غدیر باعث بقای انسانیّت … غدیر روز اکمال و اتمام دین …
• غدیر باعث بقا و پیشرفت علوم …
• غدیر بالاترین فضیلت امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب «صلوات اللّه علیه و آله»...

غدیر روشن شدن چراغ امامت و ولایتِ علوی

برگ‌های تاریخ انبیا علیهم السلام صفحاتی دارد که همچون چراغ در بین روزها می‌درخشد، اما هیچ روزی همچون غدیر که طلوع خورشید علوی «صلوات الله و سلامه علیه و آله» است نورانیّت ندارد. ارزیابی عظمت غدیر در امکان ما نیست، اما یقین داریم که تنها راه وصول به کمال ابدی است. غدیر خم در صفحات تاریخ، با درخششی همانند نور، به روز کمال دین وتمام نعمت و روشن شدن چراغ امامت و ولایتِ مولای متقیان «امیرالمؤمنین» علی «علیه السلام» مشهور شده است. غدیر به ظاهر یک روز است، ولی در تمام لحظات این حادثه تاریخ ساز، باز شدن اسرار معماها و بهره‌مند شدن انسان‌ها از حجت الهی و شعله‌ور شدن مشعل پیروان مکتب نبوت، و معنی یافتن هزاران حقیقت در این محل پر عظمت به نظر می‌آید. عظمت غدیر خم آن قدر اوج گرفته که ارزیابی آن ـ کما هو حقه ـ از توانایی ما خارج است، و در توان انسان‌های کاملی است که در مقام عصمت از سفره علم الهی بهره‌مند شده باشند. آنچه ما درک می‌کنیم این است که ولایت یگانه راهی است که انسان‌های حق جو را به کمال مطلق رسانده و سعادت دنیا و آخرت آنان را تأمین می‌کند.

اگر ولایت غدیر نبود اسلام، دین خاتم نمی‌شد

خدا وقتی دینی را خاتم و کامل معرفی می‌کند تمام جوانب آن را تأمین فرموده است، و به همین جهت است که ولایت، تنها عامل یأس کافران می‌گردد. وجود حجت نیز، نه تنها بر تمام مسلمین، بلکه بر تمام بشر نعمت است؛ بنابراین اگر ولایت نبود و ولی بعد از رسول خدا «صلی الله علیه و آله» منصوب نمی‌شدند ممکن بود دین اسلام دین خاتم و آخرین دین نباشد. از همین‌جا می‌توان نتیجه گرفت که برای ابدیت دین، نیاز به اسلام مجسم است، و «امیرالمؤمنین» علی بن ابی طالب و ائمه طاهرین علیهم السلام هستند که به حکم غدیر می‌توانند بدون هیچ تردیدی قرآن و اسلام مجسم نامیده شوند. غدیر در منصوب کردن ولی و صاحب اختیار مردم از طرف خدا خلاصه می‌شود، که نکات زیر از آن قابل استفاده است:

۱. نصب ولیّ تحول اساسی در دین

آیه الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُمْ این معنی را بیان می‌کند. معلوم و واضح است که مسلمانان قبل از حادثه غدیر خم و نصب ولی در آن روز، پیروزی‌ها و پیشرفت‌های زیادی داشتند. به عنوان مثال در جنگ‌هایی مثل بدر و خندق پیروز شده بودند و همچنین فتح مکه صورت گرفته بود. ولی در هیچ‌یک از این حوادث و پیروزی‌ها آیه ای مثل آیه یوم غدیر نازل نشده بود، زیرا ولایت، تنها عامل یأس کافران بود. پس با نصب ولی برای مسلمین، دین اسلام به دینی متحول شد که می‌تواند دشمن خدا را ناامید و مأیوس نماید، و این خصوصیت منفرد به فردِ دین ولایتی است.

۲. اتمام نعمت با نصب ولیّ

نصب ولیّ برای مسلمین بزرگ‌ترین نعمت خداست. وجود حجت نه تنها بر تمام مسلمین، بلکه بر تمام بشر نعمت است. چنان‌که در حدیث معروف می‌خوانیم: «لولا الحجة لساخت الارض بأهلها»: «اگر حجت خدا نبود زمین اهل خود را فرو می‌برد».

خداوند می‌فرماید: «إنا هديناه السبيل، إما شاكرا و إما كفورا»: «ما ولی را نشان دادیم و راه را نشان دادیم. این خود شما هستید که یا آن را مشایعت می‌کنید یا قبول نمی‌کنید و «نتیجتاً» نعمت را از دست می‌دهید».

این بدان جهت است که «ان اللّه لم يك مغيرا نعمة أنعمها على قوم حتى يغيِّروا ما بأنفسهم»: «خدا نعمت‌هایی که نزد قومی است تغییر نمی‌دهد تا آنکه آنچه در خود آنان است تغییر دهند».

۳. ولایت عامل خاتمیت دین اسلام

خدا می‌فرماید: «وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا». اگر در این آیه دقت کنیم به این نکته می‌رسیم که اگر ولایت نبود و ولی بعد از رسول خدا «صلی الله علیه و آله» منصوب نمی‌شد ممکن بود دین اسلام دین خاتم و آخرین دین نباشد. اما وقتی می‌فرماید: «الیوم» یعنی روزی که ولی بعد از رسول «صلی الله علیه و آله» منصوب شد من که خدا هستم راضی شدم که تا ابد دین شما اسلام باشد و دین اسلام دین خاتم باشد. برای اینکه بخواهیم دینی ابدی بماند و ماندگار شود، اسلام مجسم لازم داریم، و برای اینکه بخواهیم قرآن ماندگار باشد به قرآن مجسم نیاز داریم. این «امیرالمؤمنین» علی بن ابی طالب و ائمه طاهرین «علیهم السلام» هستند که می‌توانند بدون هیچ تردیدی قرآن و اسلام مجسم نامیده شوند، و به همین سبب است که پیامبر گرامی «صلی الله علیه و آله» در خطبه با اهمیت و پر محتوای خود برای آیات مختلف قرآن علی بن ابی طالب «علیه السلام» و اهل بیتش را مصداق واقعی معرفی می‌نماید، و ایشان را به عنوان قرآن و اسلام مجسم می‌شناساند.

کاش من هم در خیمه اش به او مبارکباد می‌گفتم

آرزوی حضور در غدیر خواسته دل هر دوستدار علی علیه السلام است که آیه اکمال را نمایان کننده کامل حقیقتِ ولایت می‌داند، و معتقد است که فقط وجود نازنین امیرالمؤمنین علیه السلام می‌تواند این ولایت بزرگ را بر عهده بگیرد، و این ولایت الهی را با رفتار ملکوتیش اجرا نماید. آرزوی دل غدیریان در روزگار پس از غدیر چنین است: ای کاش در غدیر بودم و به چهره مبارکش نگاه می‌کردم و می‌گفتم: «یا علی! ولایتت مبارک باد». اگر صدای لبیک از خیمه غدیر شنیده شود عاجز خواهیم بود از اینکه احساس خویش را بر زبان آوریم و با قلم بنگاریم. برای درک عمیق و فهم دقیق واقعه غدیر خم، به تحلیل پنج عنصر اساسی نیاز داریم:

۱. تفکر در آیه «تبلیغ» که در واقع ریشه و مبنای حادثه غدیر خم است. ۲. توجه به زمان وقوع حادثه غدیر خم. ۳. توجه به مکان وقوع حادثه غدیر. ۴. تحلیل خطبه و دعا و رفتار پیامبر صلی الله علیه و آله در غدیر. ۵. تعمق در آیه «اکمال» که بعد از این حادثه و برای تأیید این واقعه نازل شده است.

آیه اکمال که به نظر همه مفسرین در حادثه غدیر خم نازل شده، حقیقتِ ولایت را به شکل کامل نمایان می‌کند. این آیه به خوبی می‌رساند که اکمال دین فقط با ارسال پیامبر صلی الله علیه و آله و نزول قرآن تمام نمی‌شود، بلکه کمال آن با ولایت است. همچنین با وجود نعمت‌های فراوان، چه نعمت‌های مادی و چه نعمت‌های معنوی که خدا از اول خلقت تا آخر نبوت به بشریت عطا نموده، هنوز اعطای خداوند به درجه اعلی، خود را نشان نداده تا آنکه با اعطای نعمت ولایت عنایت خدا به بشریت به عالی‌ترین درجه

می‌رسد. در واقع همه نعمت‌ها ناقص به حساب می‌آیند و برای اتمام به ولایت نیاز دارند. در روز جزا نیز از این نعمت بزرگ سؤال می‌کنند آنجا که می‌فرماید: «ثم لتسئلنَّ یومئذ عن النعیم». فقط وجود نازنین امیرالمؤمنین علیه السلام می‌تواند این ولایت بزرگ را بر عهده بگیرد، و این ولایت الهی را با رفتار ملکوتیش اجرا نماید.

خدایا! ای کاش در غدیر بودم، و به چهره مبارکش نگاه می‌کردم، و به پا ایستاده می‌گفتم: یا علی! این ولایت به تو مبارک باشد، تو لایق‌ترین شخص برای جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله هستی. تو امید ما در دنیا و پناه ما در آخرت هستی. یا علی، تو فخر بشر هستی نه فخر عرب. تو بهشت مایی، تو قرآن مایی! بی‌نام تو، ما نیستیم. تو هستی ما هستی. خدایا! ای کاش در غدیر بودم، و به خیمه ای که از نور یار می‌درخشید نزدیک می‌شدم. خیمه اش را می‌بوسیدم و بر درش می‌نشستم و می‌گفتم: یا علی جان! قبولم کن! حرارت عشقت دلم را گرمی بخشیده است. می‌خواهم تو را ببینم و خاک کف پایت را ببوسم، تا شاید دلم آرام گیرد.

آنگاه اگر علی علیه السلام لبیک گفت، دیگر عاجزم از اینکه احساسم را بنویسم.

در غدیر علی علیه السلام، دین کامل و اصل اسلام معرفی شد

به دست آوردن رضای خدا و دست یافتن به علم حقیقی و حفظ اسلام سه هدف مقدس است که جز با پیروی از غدیر و امامان معرفی شده در غدیر، هیچ راه دیگری ندارد. این را پیامبر صلی الله علیه و آله با ندای بلند در غدیر فرمودند، و به همه مسلمانان هشدار دادند. ما اصولاً سه هدف بزرگ داریم:

اول: هدف از درس خواندن رضایت خداوند است. دوم: هدف از درس خواندن تبدیل نادانی خودمان به علم است. سوم: هدف از درس خواندن حفظ اصل اسلام است.

آیا برای این اهداف غیر از اینکه از علم و دستورات امامان علیهم السلام استفاده کنیم راه دیگری هم هست؟ هرگز! زیرا:

اولاً: رضایت خداوند وابسته به دوستی علی علیه السلام هست که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آن را در خطبه غدیر خم فرموده است: «اللهم و ال من والاه». پس با اطاعت و دوستی علی علیه السلام رضایت خداوند به دست می‌آید.

ثانیا: نادانی خود را از چه مکتبی جز مکتب علی علیه السلام می‌توانیم از بین ببریم؟ به خدا قسم، علی علیه السلام عالم به همه چیز آفریده شدگان خداست، و ما هم با گوشه ای از آن علم، دریای علم را خواهیم داشت.

ثالثا: حفظ اصل اسلام هم ـ طبق فرمایشات قرآن و پیامبر صلی الله علیه و آله ـ با علی علیه السلام بودن قابل اجراست، برای آنکه اکمال دین و نص بر خلافت علی علیه السلام مقارن یکدیگر بودند؛ یعنی به وسیله علی علیه السلام دینِ کامل و اصلِ اسلام معرفی شد. ما تنها با علی علیه السلام می‌توانیم اصل اسلام را بر پا کنیم.

تقارن اعلام سفر آخرت و تعیین جانشین در غدیر

اگر از قرائنی پیدا بود که عمر پیامبر صلی الله علیه و آله به پایان رسیده همه انتظار تعیین جانشین از طرف آن حضرت را داشتند. اکنون که در غدیر خود آن حضرت به صراحت از شهادت خود خبر می‌دهد و در پی آن با ندای بلند نه فقط جانشین که جانشینان خود را نشان می‌دهد، باید بر این دقت عمل و اتمام حجت کامل عیار، خدا و رسولش را سپاس گفت. با توجه به اینکه حضرت محمد صلی الله علیه و آله برای سفر موقت یا برای جنگی از شهر خارج می‌شد، کسی را به جانشینی خود انتخاب می‌کرد، چگونه می‌شود با اینکه سفر به آخرت را پیش‌بینی می‌کند، برای خود جانشین تعیین نکند و مسلمانان را بی سرپرست به حال خود واگذارد؟

جالب تر اینکه پیامبر صلی الله علیه و آله در خطبه خود بر امانت گذاشتن کتاب خدا و اهل بیت علیهم السلام تأکید می‌کند. علاوه بر آن درباره توحید و نبوت و معاد صحبت کرده و بعد از آن می‌فرماید: من کتاب خدا و اهل بیت را پیش شما امانت می‌گذارم و این دو از یکدیگر جدا نخواهد شد. آیا این مطالب نشان نمی‌دهد که ولایت اهل بیت علیهم السلام با قرآن کریم همبستگی محکمی دارد، در حدی که ردیف توحید و نبوت و معاد قرار گرفته است؟

غدیر مناسب‌ترین موقعیت برای اعلام ولایت

در اینکه هدف از توقف در غدیر اعلام ولایت بود شکی وجود ندارد. نکته اینجاست که بهترین زمان و مکان و شرایط برای این کار انتخاب شد و این حسن انتخاب است که هر عاقلی را به فکر بیشتر در اعماق غدیر وامی‌دارد. سؤال این است که هدف پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از اینکه آن جمعیت مسلمین را در گرمای عربستان جمع کرد چه بود؟

بر هر ذهن سالم خطور می‌کند که هدف همان «مولی» به معنای رهبری در بین مسلمین بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله باشد. مگر در تاریخ این حج را «حجة الوداع» نامگذاری نکرده‌اند؟ آیا عقل و منطق نمی‌گوید پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله با این شرایط چه مسئله جدیدی را می‌خواهد بیان کند؟ معنای غدیر همین است، اما باید به این حادثه با تفکر و دور از تعصب نگاه کرد، زیرا تعصب اجازه نمی‌دهد نتیجه صحیح گرفته شود. نتیجه ای که می‌گیریم آن است که هدف امامت و رهبری حضرت علی علیه السلام بود، برای اینکه هر پیامبری باید جانشین بعد از خود را تعین کند. غدیر مناسب‌ترین موقعیتی بود که این مسئله اعلام شد. چنان‌که قبلاً توسط خداوند متعال به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله درباره ابلاغش دستور داده شده بود.

غدیر فرمان لایتغیر الهی برای ولایت

در غدیر خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله اعلام کرد که فعلاً رسالت تو تمام شدنی نیست و مرحله اصلی آن باقی مانده است. ابلاغ این وظیفه برای تو خطری در پی دارد، ولی از آن هراس نداشته باش. اگر این مسئولیت را انجام ندهی رسالت الهی را ابلاغ نکرده‌ای.

در مقابل این فرمان شدید و صریح الهی حسودان خیال کردند با جو سازی می‌توانند امر الهی را مانع شوند و تغییر دهند. اما تأکیدات خداوند ثابت کرد که امامت علی علیه السلام و یازده فرزندش، فرمان لایتغیر پروردگار است. سؤال این است که کسی که می‌داند به زودی این دنیا را ترک می‌کند و خودش این مطلب را صریحاً به مسلمانان حاضر بیان می‌کند، و سخن از انجام مسئولیت خود به میان می‌آورد، و درباره بجا آوردن آن مسئولیت از مردم اقرار می‌گیرد، آیا این به معنای پایان وظیفه پیامبری قبل از تعیین جانشین است یا نه؟ اگر چنین است پس چرا خداوند متعال می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ ۖ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ»؟ در واقع خدای متعال می‌فرماید: فعلاً رسالت تو تمام شدنی نیست، و اگر از مردم ترس داری که به تو آسیب بزنند یا کلامی جاری کنند که باعث آزردگی تو باشد، از اینها ترس نداشته باش.

با این جمله «واللّه یعصمک من الناس» در حقیقت خدای متعال پیامبر اسلام را در ضمانت خود قرار می‌دهد؛ بنابراین از آیه سه نکته به دست می‌آید:

۱. فعلاً مسئولیت تو ای پیامبر تمام نشده و مسؤولیتی داری که باید آن را ابلاغ کنی. ۲. ابلاغ این وظیفه برای تو خطری در پی دارد. ۳. اگر این مسئولیت را انجام ندهی رسالت الهی را ابلاغ نکرده‌ای.

از انتصاب تو یا علی، خداوند خشنود است. طوبی لک یا علی! از خشنودی حضرت حق درباره تو بعضی همراهانت حسودی کردند، و فکر کردند با تغییر وضعیت اجتماع، در پروردگار نیز تغییری بوجود خواهد آمد؛ اما اراده الهی مثل اراده بندگان نیست که با تهدید یا تشویق تغییر پیدا کند. امامت علی علیه السلام و یازده فرزندش، فرمان لایتغیر خداوند است و برای همیشه دنیا صادر شده است.

ما مفتخریم که غدیری هستیم

تبلیغ ظاهر و باطن غدیر دو مسئله ای است که باید در عرض یکدیگر انجام شود. اگر جشن باشکوه غدیر برپا می‌شود، کلاس بزرگ غدیر هم برگزار گردد. اگر ادبیات غدیر برای جلوه‌های زیبای آن به کار گرفته می‌شود، تدبر و تفکر در مفاهیم بلند غدیر هم جزئی از برنامه اعتقادمان قرار گیرد. مطالعه کنندگان غدیر اعتراف دارند که با هر بررسی غدیر احساس تازه ای پیدا می‌کنند و دریچه‌های جدیدی را به روی خود باز می‌بینند؛ و از این کشف خود اشک شوق می‌ریزند و بر مظلومیت صاحب غدیر اشکی سوزان جاری می‌کنند.

اگر مفتخریم که غدیری هستیم و با ولایت اهل بیت علیهم السلام احساس غرور می‌کنیم، باید در اعماق این دریای اعتقاد راسخ غوص بیشتری کنیم و آن را کامل تر بیاموزیم.

باید همه اعتراف کنیم که مسئله بزرگ غدیر خم، هم در میان عالم تشیع و هم در بین اهل سنت محجوب واقع شده است. درباره این حادثه بس بزرگ و عظیم الشأن، تنها به چند جمله از خطبه غدیر و به مختصری شادی و سرور اکتفا می‌کنیم. همه اینها خوب است، ولی انتظاری که خطبه غدیر و آن عید اللّه الأکبر از ما شیعیان دارد بیش از این حرف هاست.

خود من که از نظر حسب و نسب یک مسلمان شیعی هستم تا امروز مانند یک شیعه واقعی این خطبه مبارک و پر عمق را مطالعه نکرده بودم. وقتی آن را مطالعه نمودم شدیداً تحت تأثیر آن واقع شدم که نمی‌توانم احساسم را بیان کنم. اکنون با دیدگاه دیگری به واقعه عظیم المنزلة غدیر خم نگاه می‌کنم.

در واقع می‌توانم بگویم: در این خطبه مبارکه کل معارف بزرگ شیعه از لسان رسول اللّه صلی الله علیه و آله، آن هم به دستور خداوند تبارک و تعالی بیان شده است. وقتی این خطبه با عظمت را مطالعه می‌کردم احساس می‌نمودم در کنار درختان کهنسال غدیر نشسته‌ام، و در نسیم برکه آن، با گوش و جان به فرمایشات پیامبر خدا صلی الله علیه و آله گوش فرا می‌دهم، و از چشمانم اشک شوق و شاید اشک مظلومیت به حال مولایمان علی علیه السلام جاری گردیده است.

همه تاریخ نویسان بر این مسئله اعتراف دارند که رسول اکرم صلی الله علیه و آله در موارد مختلف و متعددی حتی در اوائل بعثت خویش به خلیفه بودن جناب امیرالمؤمنین علی علیه السلام تصریح فرموده است، ولی عظمت و نورانیت غدیر خم به حدی وافر و جامع بوده که تمام آن حوادث با ارزش را تحت اشعه خود قرار داده است. ما مفتخریم که غدیری هستیم، و با ولایت اهل بیت علیهم السلام احساس غرور می‌کنیم، و به آن اعتقاد کامل و راسخ داریم. سلام و صلوات خداوند و فرشتگان بر غدیر و محبان غدیر باد!

منابع

غدیر در احساس ملت‌ها صفحه ۵۲.

دانشنامه غدیر، جلد اول، صفحه ۱۳.