مهربانی

مهربانی یک رفتار خوب و پسندیده است که با انجام کارهای مثبت برای دیگران، احساسات خوبی در قلب ما و آن‌ها ایجاد می‌کند. مهربانی، یکی از محوری‌ترین آموزه‌های اسلام است که در قرآن کریم و احادیث معصومین علیهم السلام بازتابی گسترده دارد. این فضیلت اخلاقی، نه تنها در روابط انسانی، بلکه در نسبت بنده با خدای متعال نیز جایگاهی والا یافته است.

مهربانی در قرآن و روایات

مهربانی خداوند؛ سرچشمه همه مهربانی‌ها

قرآن کریم، خداوند را با صفت «رحمان» و «رحیم» معرفی می‌کند که بیانگر مهربانی بی‌پایان اوست. گسترده‌ترین آیه در بعد رأفت و مهربانی، آیه ۵۳ سوره زمر است که می‌فرماید: قُلْ یا عِبادِیَ الَّذینَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحیمُ ای پیامبر! بگو: ای بندگان من که بر خود اسراف کرده‌اید، از رحمت خدا ناامید نشوید که خداوند همه گناهان را می‌آمرزد؛ به راستی که او آمرزنده و مهربان است.

این آیه، با تعبیر محبت‌آمیز «یا عبادی» آغاز می‌شود و شش نکته ظریف درباره نهایت مهرورزی خداوند نسبت به بندگانش در خود دارد.

مهربانی در روابط انسانی

در سوره اسراء، خداوند به انسان سفارش می‌کند که با والدین خود با نهایت مهربانی رفتار کند: وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيراً.(و از روی مهربانی، بال فروتنی بر آنان بگستر و بگو: پروردگارا! آنان را رحمت کن، چنانکه مرا در کودکی پروردند).

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در روایتی فرمودند: «إِنَّ اللّه َ رَحيمٌ يُحِبُّ الرَّحيمَ، يَضَعُ رحمَتَهُ على كُلِّ رحيمٍ»: خداوند مهربان است و مهربان را دوست دارد و مهر خود را برای هر مهرورزی نهاده است. همچنین ایشان فرمودند: «خَيْرُ الْمُؤْمِنِينَ مَنْ كَانَ مَأْلَفَةً لِلْمُؤْمِنِينَ»: بهترین مؤمنان کسی است که با مؤمنان اُنس بگیرد و الفت داشته باشد. در حدیثی دیگر، دوستی با مردم، نیمی از دین شمرده شده است: «التَّودُّدُ نِصفُ الدّینِ».

امیرالمومنین علی علیه السلام نیز مهربانی را موجب مهربانی خداوند دانسته و فرموده‌اند: «أَحْسِنْ يُحْسَنْ إِلَيْكَ ... إِرْحَمْ تُرْحَمْ»: نیکی کن تا به تو نیکی شود؛ مهربانی کن تا به تو مهربانی شود. ایشان همچنین سه صفت را موجب جلب محبت دانسته‌اند: انصاف در معاشرت، همدردی با دیگران در خوشی و ناخوشی، و برخورد با قلب پاک و سالم.

مهربانی با نیازمندان

در حدیثی از پیامبر صلی الله علیه وآله آمده است: «إِرْحَمُوا عَزِیزاً ذَلَّ وَ غَنِیّاً افْتَقَرَ وَ عَالِماً ضَاعَ فِي زَمَانِ جُهَّالٍ»: به عزیزی که خوار گشته و توانگری که تهیدست شده و دانشمندی که در روزگار نادانان تباه گردیده، رحم و مهربانی کنید. امام علی علیه السلام نیز در نهج البلاغه می‌فرمایند: «ارحم الفقراء لقلة صبرهم»: با فقرا و نیازمندان به خاطر کمی صبر و بردباریشان مهربانی کن.

مهربانی در منابع روایی شیعه

در کتاب شریف بحارالانوار از امام صادق علیه السلام روایت شده است: «هر مؤمنی که در حق برادر مؤمن خود نیکی کند، چنان است که در حق رسول خدا صلی الله علیه وآله نیکی کرده است». همچنین در منابع روایی به رفتار مهربانانه با فرزندان تأکید شده و از امام صادق علیه السلام نقل است که خداوند متعال نسبت به شخصی که نسبت به فرزند خود محبت بسیار دارد، رحمت و عنایت می‌کند.

آداب عيد غدير

از جمله آداب عيد غدير مهربانى به يكديگر است:

«عن اميرالمؤمنين ‏عليه السلام: و التعاطف فيه يقتضى رحمة اللَّه و عطفه»: مهربانى كردن به يكديگر در روز غدير باعث رحمت خدا و مهربانى او مى ‏گردد.