یوسف بن اسماعیل نبهانی (ابو المحاسن)
یوسف بن اسماعیل بن یوسف نبهانی (۱۲۶۵–۱۳۵۰ قمری) از عالمان فلسطینی در قرن چهاردهم هجری است. وی قاضی، شاعر، سیرهنویس و فقیهی با گرایش صوفیانه بود که آثار متعددی در مدح پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله، فضائل صحابه، رد بر وهابیت و نیز مجموعههای حدیثی و ادعیه از خود به جای گذاشت.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | یوسف بن اسماعیل بن یوسف نبهانی |
| سرشناسی | قاضی، شاعر، سیرهنویس، فقیه صوفی، محدث |
| تولد | ۱۲۶۵ هجری قمری– روستای اجزم، اطراف حیفا (فلسطین) |
| وفات | رمضان ۱۳۵۰ هجری قمری – روستای اجزم |
| محل دفن | روستای اجزم (فلسطین) |
| خویشان سرشناس | پدر: اسماعیل نبهانی |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | شیخ ابراهیم سقا شافعی، شمسالدین محمد انبابی شافعی (شیخ جامع الازهر)، عبدالقادر رافعی حنفی طرابلسی، یوسف برقاوی حنبلی، و پدرش اسماعیل نبهانی |
| شاگردان | جمعی از طلاب و فضلای عصر |
| تحصیلات | قرآن نزد پدر؛ تحصیل علوم شرعی در دانشگاه الازهر قاهره (۱۲۸۳–۱۲۸۹ قمری) |
| مذهب | اهل سنت، شافعی (با گرایش صوفیانه) |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | قضاوت، تدریس (معلم دین و علوم عربی)، نویسندگی، شاعری، سردبیری روزنامه |
| علت شهرت | تألیف بیش از ۵۰ اثر در مدح پیامبر صلی الله علیه وآله، فضائل صحابه، توسل و استغاثه، رد بر وهابیت و نیز آثار حدیثی و ادعیه |
زندگی نامه[۱]
یوسف بن اسماعیل بن یوسف نبهانی در سال ۱۲۶۵ هجری قمری (مطابق ۱۸۴۹ میلادی) در روستای «اجزم» در اطراف حيفا (فلسطین) متولد شد. وی به خاندان بنی نبهان از بادیهنشینان فلسطین منتسب بود.
قرآن را نزد پدرش اسماعیل نبهانی فراگرفت. پس از تحصیلات مقدماتی در زادگاهش، راهی مصر شد و از اول محرم ۱۲۸۳ ق تا رجب ۱۲۸۹ ق (حدود شش سال و نیم) در قاهره اقامت گزید. در این مدت در دانشگاه الازهر به تحصیل علوم شرعی و علوم مرتبط پرداخت. از مهمترین اساتید وی عبارت بودند از:
- شیخ ابراهیم سقا شافعی (که سه سال ملازم او بود)
- شمسالدین محمد انبابی شافعی (شیخ جامع الازهر)
- عبدالقادر رافعی حنفی طرابلسی
- یوسف برقاوی حنبلی
علاوه بر تحصیل، در تحریریه یکی از روزنامهها نیز اشتغال داشت. پس از بازگشت به فلسطین، در شهر عکا به عنوان معلم دین و علوم عربی مشغول به کار شد. سپس به مناصب قضایی و اداری دست یافت:
- سال ۱۲۹۰ ق (۱۸۷۳م): دادستانی شهر جنین را بر عهده گرفت.
- سال ۱۲۹۳ ق: به استانبول (دارالخلافه عثمانی) رفت و دو سال و نیم به عنوان سردبیر روزنامه «جوانب» فعالیت کرد.
- پس از بازگشت، به مدت پنج ماه به عنوان قاضی در ولایت موصل (در منطقه اربیل عراق) منصوب شد.
- سپس به سوریه رفت و در بیروت به کارهای حقوقی و قضاوت پرداخت.
همزمان با آغاز جنگ جهانی اول، مدتی در مدینه منوره مقیم شد و سپس به موطن خود بازگشت.
وفات
یوسف نبهانی در ماه رمضان سال ۱۳۵۰ هجری قمری (مطابق ۱۹۳۲ میلادی) در روستای اجزم (زادگاهش) از دنیا رفت.
آثار علمی
نبهانی آثار متعددی از خود به جای گذاشت که مهمترین آنها عبارتند از:
- وسائل الوصول إلى شمائل الرسول
- الفتح الكبير في ضم الزيادة إلى الجامع الصغير
- جامع كرامات الأولياء
- جواهر البحار في فضائل النبي المختار
- حجة الله على العالمين في معجزات سيد المرسلين
- الأنوار المحمدية (تلخیص المواهب اللدنیه قسطلانی)
- شواهد الحق في الاستغاثة بسيد الخلق
- القصيدة الرائية الكبرى و القصيدة الرائية الصغرى في ذم البدعة (الوهابية)
- المجموعة النبهانية في المدائح النبوية
- الرحمة المهداة في فضل الصلاة
- سبيل النجاة في الحب في الله والبغض في الله
روايت حديث غدير[۲]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده يوسف بن اسماعيل بن يوسف نَبهانى بيروتى، ابوالمحاسن شافعی (م ۱۳۵۰ ق) است. نبهانى حدیث غدیر را در احتجاج اميرالمؤمنين عليه السلام در رَحبه کوفه از طريق ابن ابی شیبه نقل كرده است.[۳]
كحّاله[۴]: شرح زندگى او را نوشته، و اينكه او اديب و شاعر و صوفى و از قُضات بود.