ابان بن تغلب
اَبانِ بن تَغْلِب ادیب، قاری، فقیه، مفسّر و از محدّثان بنام امامیّه که از اصحاب امام سجاد علیه السلام، امام محمد باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام برشمرده شده است. گفته شده که ابان از جایگاه والا و احترام زیادی نزد ائمه اهل بیت علیهم السلام برخوردار بود.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوسعید ابان بن تغلب بن رُباح بَکری جُرَیری کِنْدی رَبَعی کوفی |
| تولد | کوفه |
| وفات | ۱۴۱ق |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | امام سجاد علیه السلام • امام باقر علیه السلام • امام صادق علیه السلام |
| شاگردان | سفیان بن عُیَیْنه • سیف بن عمیره نخعی • ابن مسکان • محمد بن ابیعُمَیر |
| تالیفات | معانی القرآن • کتاب صفین |
| مذهب | شیعه |
بنابر برخی روایات، ابان بن تغلب علاقه بسیار به نقل احادیث از ائمه اهل بیت علیهم السلام داشته است؛ بهطوری که گفته شده که سیهزار حدیث روایت کرده است. از رجالیان شیعه نقل شده که علما در نقل و روایت احادیث به او اعتماد میکردند.
در رابطه با ابان بن تغلب و غدیر به سؤال او از امام باقر علیه السلام درباره معنای مولی اشاره شده است: ابان بن تغلب از امام باقر علیه السلام درباره عبارت «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ…» در حدیث غدیر سؤال کرد. حضرت فرمودند: ای ابوسعید، چنین مطلبی هم جای سؤال دارد! پیامبر صلی الله علیه و آله به مردم فهمانیدند که امیرالمؤمنین علیه السلام بهجای آن حضرت خواهند بود.
جایگاه
اَبانِ بن تَغْلِب ادیب، قاری، فقیه، مفسّر و از محدّثان بنام امامیّه[۱] که از اصحاب امام سجاد علیه السلام، امام محمد باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام برشمرده شده است.[۲] او دانشمندی جامعالاطراف دانسته شده[۳] و در علوم مختلفی مانند فقه، حدیث، لغت،[۴] نحو و قرائت[۵] تبحر داشت. او همچنین فقیهی توانا[۶] و محدثی مورد اعتماد[۷] خوانده شده است.
گفته شده که ابان از جایگاه والا و احترام زیادی نزد ائمه اهل بیت علیهم السلام برخوردار بود؛[۸] آنچنان که امام باقر علیه السلام به او فرمود: «در مسجد مدینه بنشین و برای مردم فتوا بده، زیرا دوست دارم مانند تو در میان شیعیانم دیده شود»[۹] و امام صادق علیه السلام وقتی خبر مرگ ابان را شنید فرمود: «به خدا قسم مرگ ابان قلبم را به درد آورد».[۱۰]
بنابر برخی روایات، ابان بن تغلب علاقه بسیار به نقل احادیث از ائمه اهل بیت علیهم السلام داشته است؛[۱۱] بهطوری که گفته شده که سیهزار حدیث روایت کرده است.[۱۲] از رجالیان شیعه نقل شده که علما در نقل و روایت احادیث به او اعتماد میکردند.[۱۳]
ابان و غدیر
برخی پژوهشگران[۱۴] در رابطه با ابان بن تغلب و غدیر به سؤال او از امام باقر علیه السلام درباره معنای مولی اشاره کردهاند: ابان بن تغلب از امام باقر علیه السلام درباره عبارت «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ…» در حدیث غدیر سؤال کرد. حضرت فرمودند: ای ابوسعید، چنین مطلبی هم جای سؤال دارد! پیامبر صلی الله علیه و آله به مردم فهمانیدند که امیرالمؤمنین علیه السلام بهجای آن حضرت خواهند بود.[۱۵]
زندگی
ابوسعید اَبانِ بن تَغْلِب بن رُباح بَکری جُرَیری کِنْدی رَبَعی کوفی[۱۶] از موالی بنی جُرَیر بود و به قبیله بکر بن وائل تعلق داشت.[۱۷] گفته شده که از رشد و نمو او در کوفه و قرائن دیگر بر میآید که ظاهراً در کوفه متولد شده و در زمان امام زین العابدین علیه السلام و امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام زندگی میکرده است.[۱۸] ابان در زمان حیات امام صادق علیه السلام در سال ۱۴۱ هجری قمری درگذشت.[۱۹]
تألیفات
به نقل از برخی منابع، ابان بن تغلب آثار علمی از خود بهجای گذاشته است؛ از جمله:
پانویس
- ↑ «آبان بن تغلب»، ص۳۴۴.
- ↑ الفهرست للطوسی، ص۵۷.
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۱.
- ↑ الرواشح السماویه، ص۱۷۰.
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۰–۱۱.
- ↑ الفهرست للطوسی، ص۵۷.
- ↑ رجال العلامة الحلی؛ ص21
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۰.
- ↑ اختیار معرفة الرجال، ج۴، ص۶۲۲؛ رجال النجاشی؛ ص۱۰؛ الفهرست للطوسی، ص۵۷؛ رجال العلامة الحلی، ص۲۱.
- ↑ اختیار معرفة الرجال، ج۴؛ ص۶۲۲؛ رجال النجاشی، ص۱۰؛ الفهرست للطوسی، ص۵۷.
- ↑ برای نمونهای نگاه کنید: رجال النجاشی، ص۱۳.
- ↑ کتاب الرجال لابن داود، ص۲۹.
- ↑ الفهرست للطوسی، ص۵۷؛ رجال العلامة الحلی، ص۲۱.
- ↑ اسرار غدیر، ص۱۲۰.
- ↑ معانی الاخبار، ص۶۶؛ عوالم العلوم، ج۱۵/۲، ص۱۲۸.
- ↑ رجال العلامة الحلی، ص۲۱.
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۰.
- ↑ «آبان بن تغلب»، ص۳۴۴.
- ↑ مات سنة إحدی و أربعین و مائة. و ترحم علیه أبو عبدالله علیه السلام و قال: لقد أوجع قلبی موت أبان- الرجال (لابن داود)، ص: 11 - رجال النجاشی، ص: 13
- ↑ الفهرست لابن ندیم، ص۲۷۲.
- ↑ الفهرست لابن ندیم، ص۲۷۲.
- ↑ رجال نجاشی، ص۱۱.
- ↑ الفهرست للطوسی، ص۵۷.
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۱.
منابع
- «ابان بن تغلب»؛ علیاکبر ضیائی، در دایرة المعارف بزرگ اسلامی (ج۲)، تهران: مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۴ش.
- اختیار معرفة الرجال المعروف برجال الکشی؛ محمد بن حسن طوسی، تعلیقات: محمدباقر داماد استرآبادی، تحقیق: سید مهدی رجائی، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، ۱۴۰۴ق.
- اسرار غدیر؛ محمدباقر انصاری، تهران: نشر تک، ۱۳۸۴ش.
- رجال العلامة الحلی (خلاصة الأقوال فی معرفة الرجال)؛ حسن بن یوسف بن مطهر (علامه حلی)، قم: الشریف الرضی، ۱۴۰۲ق.
- رجال النجاشی؛ احمد بن علی نجاشی، تحقیق: سید موسی شبیری زنجانی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۸ق.
- الرواشح السماویة فی شرح الأحادیث الامامیة؛ محمدباقر بن محمد استرآبادی (میرداماد)، بیجا: بینا، بیتا.
- عوالم العلوم و المعارف و الأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال؛ عبدالله بن نورالله بحرانی اصفهانی، تحقیق: محمدباقر موحد ابطحی اصفهانی، قم: مؤسسة الإمام المهدی علیه السلام، ۱۳۸۲ش.
- الفهرست ؛ محمد بن اسحاق (ابنندیم)، تحقیق: ابراهیم رمضان، بیروت: دارالمعرفة، ۱۴۱۷ق.
- الفهرست؛ محمد بن حسن طوسی (شیخ طوسی)؛ تحقیق جواد قیومی، قم: مؤسسه نشر فقاهت، ۱۴۱۷ق.
- کتاب الرجال؛ تقی الدین حسن بن علی حلی، تحقیق: محمدصادق بحرالعلوم، قم: منشورات الرضی، ۱۳۹۲ق.
- معانی الأخبار؛ محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، تحقیق: علیاکبر غفاری، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۳۶۱ش.