سفیان بن عُیَینه هلالی (ابومحمد)
ابومحمد سفیان بن عُیَیْنَه بن میمون هلالی (۱۰۷–۱۹۸ق) محدث و فقیه کوفی و مقیم مکه، از طبقه تابعانِ تابعین و از برجستهترین ناقلان حدیث اهل سنت در حجاز بود. او نزد دهها تن از بزرگان تابعین و محدثان، مانند مالک بن أنس و ابن جریج، حدیث آموخت و روایاتش در صحاح سته، از جمله صحیح بخاری و صحیح مسلم، بهطور گسترده نقل شده و رجالیان او را ثقه و آگاه در حدیث بهویژه احادیث تفسیری دانستهاند. برخی او را زیدیمذهب دانستهاند، در ۹۱ سالگی در مکه درگذشت و در حجون دفن شد و به زهد، حکمت و نقادی در جرحوتعدیل راویان نیز شهرت داشت.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابومحمد سفیان بن عُیَیْنَه بن میمون الهلالی الکوفی ثم المکی |
| سرشناسی | محدث و فقیه از تابعانِ تابعین |
| تولد | ۱۰۷ هجری قمری، کوفه |
| وفات | ۱۹۸ هجری قمری، مکه |
| محل دفن | گورستان حَجون، مکه |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | مالک بن أنس، أیوب سختیانی، ابن جریج، محمد بن مسلم زهری و دهها تن از تابعین |
| شاگردان | شافعی، احمد بن حنبل، سفیان ثوری، عبدالله بن مبارک، یحیی بن معین و دیگر محدثان اهل سنت |
| تحصیلات | کوفه، مکه و نزد محدثان حجاز |
| مذهب | از ائمه حدیث اهل سنت؛ برخی او را زیدیمذهب دانستهاند |
| اطلاعات فرهنگی | |
| علت شهرت | از برجستهترین محدثان حجاز، کثرت شیوخ و روایات، نقل فراوان در صحاح سته |
زندگینامه
ابومحمد سفیان بن عیینه بن میمون هلالی (۱۰۷–۱۹۸ق) فقیه و محدث بزرگ کوفی و سپس مکی، و از طبقه تابعانِ تابعین و از برجستهترین ناقلان حدیث حجاز بهشمار میآید.[۱] او که ولاءاً به بنیهلال بن عامر منسوب بود، در کودکی در کوفه به طلب علم پرداخت و پس از کوچ به مکه و سفرهایی به کوفه، بغداد و یمن، نزد بیش از هشتاد تن از بزرگان تابعین و محدثان بزرگی چون مالک بن أنس، أیوب سختیانی، ابان بن تغلب، ابن جریج و محمد بن مسلم زهری حدیث آموخت و از اصحاب امام صادق علیه السلام نیز شمرده شد.[۲]
رجالیان اهل سنت او را ثقه و از آگاهترین محدثان حجاز، بهویژه در حدیث تفسیری، دانسته و روایات او را در صحاح سته و دیگر جوامع حدیثی نقل کردهاند، هرچند گاه نسبت تدلیس در اسناد و تلخیص متون نیز به وی داده شده است.[۳] از نظر گرایش کلامی، ابن ندیم او را زیدی دانسته، و در جرح و تعدیل نیز بهعنوان ناقدی صاحبنظر معرفی شده است.[۴]
در عرصه زهد و حکمت، او چهرهای زاهد و حکیم شناخته شده و مجموعهای از کلمات حکیمانهاش در آثار صوفیه و اهل حدیث نقل گردیده است.[۵] درباره آثار مستقل، عجلی و ابن ندیم تصریح کردهاند که کتابی بهطور قطعی به او نسبت داده نمیشود و آثاری چون «جوابات القرآن» یا تفسیری منسوب به وی، احتمالاً تدوینِ شاگردان از روایات اوست؛ با این همه، سیوطی در «الدر المنثور» و ثعلبی در «الکشف والبیان» از روایات تفسیری منسوب به او بهره بردهاند و نجاشی نیز از «نسخه» ای حدیثی از امام صادق علیه السلام به روایت او یاد کرده است.[۶] سفیان بن عیینه در سال پایانی عمر خود به مکه رفت، در ۹۱ سالگی در آنجا درگذشت و در حجون به خاک سپرده شد؛ مقبرهای منسوب به او در استانبول نیز شهرت یافته که دلیلی معتبر بر صحت این انتساب در دست نیست.[۷]
روایت حدیث غدیر[۸]
یکی از علما و بزرگان اهل سنت یا زیدیمذهب[۹] که حدیث غدیر را نقل کرده سفیان بن عُیَینه بن میمون هلالی کوفی، ابومحمد (م ۱۹۸ ق) است.[۱۰] ابونعیم در «حِلیَة الاولیاء» حدیث غدیر را از ابن عُیَینه نقل کرده است.[۱۱] ذهبی و ابن حجر و سیوطی:[۱۲] او را بسیار توثیق کرده و ستودهاند.
پانویس
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۴۹۷؛ ابن حبان، مشاهیر علماء الأمصار، ص۱۴۹؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۱۱، ص۱۷۸–۱۸۳
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۹، ص۱۷۴؛ برقی، الرجال، ص۴۱؛ طوسی، الرجال، ص۲۱۲.
- ↑ ابن أبی حاتم، تقدمة المعرفة، ص۳۲–۴۹؛ بخاری، الصحیح، ج۱، ص۲۱۱؛ مسلم، الصحیح، ج۲، ص۱۴۸۳؛ ابوداوود، السنن، ج۴، ص۳۵؛ ترمذی، السنن، ج۴، ص۱۵۱؛ نسائی، السنن، ج۷، ص۱۴۰؛ ابن ماجه، السنن، ج۲، ص۷۳۴؛ ذهبی، میزان الاعتدال، ج۲، ص۱۷۰؛ جاحظ، البیان و التبیین، ج۱، ص۱۵۴؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۵۰۷
- ↑ ابن ندیم، الفهرست، ص۲۲۶–۲۲۷
- ↑ ابونعیم اصفهانی، حلیة الأولیاء، ج۷، ص۲۷۰–۳۰۴
- ↑ عجلی، تاریخ الثقات، ص۱۹۵؛ سیوطی، الدر المنثور، ج۱، ص۶۵ به بعد؛ نجاشی، الرجال، ص۱۹۰؛ فهرس مجامیع المدرسة العمریة فی دارالکتب الظاهریة، ص۱۸، ۲۲
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۴۹۷
- ↑ چکیده عبقات الانوار (حدیث غدیر): ص ۲۱۳.
- ↑ الفهرست: ص۲۲۶–۲۲۷.
- ↑ دانشنامه غدیر، ج ۱۱، ص ۳۰۹.
- ↑ حلیة الاولیاء: ج ۴ ص ۲۳.
- ↑ تذکرة الحفّاظ: ج ۱ ص ۲۶۲. الکاشف: ج ۱ ص ۳۷۹. تقریب التهذیب: ج ۱ ص ۳۱۲. طبقات الحفّاظ: ص ۱۱۳.