ابوالقاسم طبرانی
ابوالقاسم سلیمان بن احمد بن ایوب طبرانی (۲۶۰–۳۶۰ق) محدث بزرگ شامی و حافظ حدیث، در طبریه شام به دنیا آمد، سفرهای گستردهای به شام، حجاز، یمن، مصر، عراق و دیگر بلاد برای استماع حدیث انجام داد و سرانجام در اصفهان درگذشت. او از اساتید مختلف و زیادی روایت نقل کرد و با تألیف آثاری مهم مانند «المعجم الکبیر»، «المعجم الأوسط» و «المعجم الصغیر» بهعنوان یکی از پرکارترین مصنفان حدیثی اهل سنت شهرت یافت.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوالقاسم سلیمان بن احمد بن أیوب بن مطیر اللخمی الشامی الطبرانی |
| سرشناسی | محدث، حافظ حدیث و مؤلف سه معجم حدیثی |
| تولد | ۲۶۰ هجری قمری، طبریه یا عکّا، شام |
| وفات | ۳۶۰ هجری قمری، اصفهان |
| محل دفن | اصفهان |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | هاشم بن مرثد، احمد بن مسعود خیاط، ابراهیم بن ابوسفیان فریابی و دیگر مشایخ شام و حجاز |
| شاگردان | احمد بن عمرو بن عبدالخالق بصری، ابوبکر بزار و گروهی از محدثان اصفهان |
| تحصیلات | شام، حجاز، یمن، مصر، بغداد، کوفه، بصره، خوزستان و اصفهان در علم حدیث |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| علت شهرت | تألیف «المعجم الکبیر»، «المعجم الأوسط» و «المعجم الصغیر» و سفرهای گسترده برای سماع حدیث |
زندگینامه
ابوالقاسم سلیمان بن احمد بن ایوب طبرانی (۲۶۰–۳۶۰ق) محدث بزرگ شافعیمذهب شام و اصفهان، از چهرههای برجسته قرن سوم و چهارم هجری در علم حدیث بود. او در سال ۲۶۰ق، بنابر قول مشهور، در طبریه شام زاده شد و برخی نیز شهر عکّا را بهعنوان زادگاه وی ذکر کردهاند.[۱] طبرانی از سال ۲۷۳ق به صورت جدّی به فراگیری حدیث پرداخت و در ۲۷۵ق همراه پدرش برای استماع بیشتر، سفرهای طولانی به شهرهایی چون بیتالمقدس، حجاز، مصر، یمن، شام، بغداد، کوفه، بصره، خوزستان و اصفهان انجام داد و سرانجام در اصفهان ساکن شد.[۲]
در این سفرها از محدثانی مانند هاشم بن مرثد، احمد بن مسعود خیاط و ابراهیم بن ابوسفیان فریابی روایت شنید و به گفته منابع، ۳۳ سال از عمر خود را صرف سماع و ضبط حدیث کرد و با حدود هزار استاد و ناقد حدیث ارتباط علمی داشت.[۳] گروهی از محدثان پسین، از جمله عبدالله بن احمد و شعبه، از او روایت نقل کردهاند و بدین ترتیب، نقش مهمی در انتقال میراث حدیثی شام و حجاز به مراکز علمی عراق و ایران داشته است.[۴]
در سالهای پایانی عمر، بینایی طبرانی از دست رفت و او در سال ۳۶۰ق در اصفهان درگذشت.[۵] وی از پرکارترین مصنفان حدیثی بود و آثار فراوانی از خود برجای گذاشت که مهمترین آنها سه معجم مشهور «المعجم الکبیر»، «المعجم الأوسط» و «المعجم الصغیر» است، و نیز کتابهایی چون «السنة»، «الدعاء»، «الطوالات»، «مسند شُعبة»، «مسند سفیان»، «التفسیر»، «مسانید الشامیین»، «الأوائل»، «دلائل النبوة»، «معرفة الصحابة»، «العلم» و «مناقب أحمد» در زمره نوشتههای او شمرده شدهاند.[۶]
روایت حدیث غدیر[۷]
یکی از علما و بزرگان اهل سنت که حدیث غدیر را نقل کرده سلیمان بن احمد بن ایوب لخمی طَبَرانی، ابوالقاسم (م ۳۶۰ ق) است.[۸] طبرانی حدیث غدیر را با اشاره به ماجرای غدیر و غیر آن با الفاظ و اسانید متعدد در «المعجم الکبیر» روایت کرده است. همچنین او حدیث غدیر را با دو سند در «المعجم الصغیر» آورده است.
متّقی هندی نیز به سه طریق حدیث غدیر را از «المعجم الکبیر» طبرانی نقل کرده است. همچنین حافظ ابن کثیر در چند مورد از کتاب تاریخش به روایت حدیث غدیر توسط طبرانی اشاره کرده است.[۹] یافعی:[۱۰] او را توثیق کرده و وی را در علم حدیث و رجال تعریف کرده و تألیفات او را ستوده است.
پانویس
- ↑ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۲، ص۴۰۷؛ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۱۱۹
- ↑ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۱۲۱
- ↑ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۱۲۷؛ ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج۲، ص۴۰۷؛ ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۳، ص۷۳
- ↑ ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۳، ص۷۳
- ↑ ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۳، ص۷۵؛ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۱۲۹
- ↑ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۱۲۸؛ ذهبی، العبر، ج۲، ص۱۰۵.
- ↑ چکیده عبقات الانوار (حدیث غدیر): ص ۲۴۹.
- ↑ دانشنامه غدیر، ج ۱۱، ص ۴۲۱.
- ↑ المعجم الکبیر: ج ۵ ص ۱۸۵–۱۸۷، ۱۹۱، ۲۱۹، ۲۲۰. المعجم الصغیر: ج ۱ ص ۶۴، ۶۵، ۷۱. کنز العمّال: ج ۱۱ ص ۶۰۹، ۶۱۰ و ج ۱۳ ص ۱۵۷. تاریخ ابن کثیر: ج ۷ ص ۳۴۸ و ج ۵ ص ۲۱۰.
- ↑ مرآة الجنان: حوادث سال ۳۶۰. همچنین ر.ک. وفیات الاعیان: ج ۱ ص ۲۱۵. تذکرة الحفّاظ: ج ۳ ص ۹۱۲. تاریخ ابنکثیر: ج ۱۱ ص ۲۷۰. المنتظم: ج ۷ ص ۵۴. تاریخ اصفهان: ج ۲ ص ۳۳۵. النجوم الزاهرة: ج ۴ ص ۵۹. طبقات الحنابلة: ج ۲ ص ۴۹. طبقات المفسّرین: ج ۱ ص ۱۹۸.