تبوک

تبوک یکی از مناطق آباد در شمال حجاز است. و آن دژی است دارای آب و درخت و بستانی منسوب به رسول خدا صلی الله علیه وآله گویند اصحاب ایکه که خدا شعیب را بر آنان مبعوث نمود در آنجا بودند. شعیب از مردم آنجا نبود، از جعرین بود.

موقعیت جغرافیایی

تبوک بین حجر و ابتدای ناحیه شام و زمینش سنگلاخ است. در آنجا چاه خشکیده‌ای بود، عمر بن خطاب ابن عریض یهودی را گفت تا آن را پر کند. عین الموله نیز در آنجاست.

در شمال تبوک سرغ واقع شده و آن ابتدای حجاز و پایان شام است. سرغ میان مغیثه و تبوک واقع شده، از منازل حاجیان شام است. از سرغ تا مدینه سیزده مرحله است. مالک بن انس گوید: سرغ قریه‌ای است در وادی تبوک. در آنجا ثابت بن عبدالله بن زبیر وفات کرده است.

در طرف شمالی تبوک دو کوه است؛ یکی در جانب غربی به نام حسمی، دیگری در جانب شرقی به نام شروری. حسمی را زمین سخت است و آبش بدگوار و گویند در آنجا جذام باشد.

رسول خدا صلی الله علیه وآله سریّه‌ای را با زید بن حارثه به حسمی فرستاد. بکری گوید که رسول خدا صلی الله علیه وآله در راه که به تبوک می‌رفت بر رکوبه گذشت و آن گردنه‌ای است معروف که ستوران از آنجا به سختی بگذرند. و از آنجا بر منتفق گذشت در آنجا وادی کم‌آبی هست. در راه تبوک قنّة العلم واقع شده که زمین پهناوری است و در ایام بهار عربها در آنجا فرود آیند. در آنجا حشرات بسیار است و آبش ناگوار، ولی در جانب قبلی آن آبی شیرین هست موسوم به سجر و علم که کوه بلندی است در مغرب آن و این سرزمین به آن منسوب است.

غزوه تبوک

در آثار برجای مانده از سیره نگاران نخستین، وقایع مهم این جنگ از جمله سبب وقوع آن، به صورت‌های مختلفی نقل شده است. بنا بر روایتی مشهور، هدف پیامبر اکرم از این غزوه، مقابله با تحرکات و تدارک نظامی رومیان در نواحی شام بوده است؛ اما برخی معتقدند علت جنگ تبوک، خونخواهی جعفر بن ابی‌طالب بود که به دست سپاه روم در سرزمین موته شهید شد.

رسیدن خبر غدیر به تبوک

پس از مراسم سه روزه غدیر در پایان روز بیستم ذی الحجه، آن روزها به عنوان «ایام الولایة» در ذهن‌ها ثبت شد. این نیز یکی از پیش‌بینی‌هایی بود که در قالب نامگذاری ایام غدیر، خطابه آن را عنوانی خاص بخشید و سرآغاز آن را به همه شناسانید. آن همه برنامه‌ریزی و پیش‌بینی و سپس اجرای مرحله به مرحله آنها ثمره خود را به خوبی نشان داد. اولین نتیجه آن بود که انتشار خبر غدیر - در حد امکانات آن روزگار - به صورتی غیرعادی تحقق یافت.

با توجه به اینکه حاضرین در غدیر حاجیان بودند که از نظر جغرافیایی به هشت گروه تقسیم می‌شدند، خبر خطابه غدیر نیز به همان وسعت انتشار یافت. یکی از این هشت گروه عبارت بود از گروهی که از اطراف مدینه تا فاصله‌های دوردست حتی نجد و فدک و خیبر و تبوک آمده بودند.

منابع

دانشنامه غدیر، جلد ۶، صفحه ۷.