جنگیدن با دشمنان خدا

جنگیدن با دشمنان خدا در خطبه غدیر
→ فراز قبلی    فراز بعدی ←
مشخصات فراز
موضوع	معرفی امیرالمؤمنین علیه السلام به‌عنوان پیکارکننده با دشمنان خدا و ناکثین، قاسطین و مارقین
مفاهیم	خلافت؛ پیروی از سنت پیامبر؛ ناکثین؛ قاسطین؛ مارقین؛ دفاع از دین
منابع و پیوندها
روایات	پیامبر صلی الله علیه وآله: «وَ قاتِلُ النّاکِثینَ وَ الْقاسِطینَ وَ الْمارِقینَ بِاَمْرِ اللَّهِ»

جنگیدن با دشمنان خدا از اوصافی است که پیامبر صلی الله علیه و آله در خطبه غدیر برای امیرالمؤمنین علیه السلام بیان می‌کند. در این فراز، آن حضرت در کنار عنوان‌های جانشین پیامبر، امیرمؤمنان و امام هدایتگر، پیکارکننده با دشمنان خدا معرفی شده است.

خطبه همچنین از پیکار او با «ناکثین»، «قاسطین» و «مارقین» به فرمان خدا سخن می‌گوید. در شرح این بخش، این ویژگی با ادامهٔ راه پیامبر و پیروی از سنت او در دفاع از دین ارتباط دارد.

متن و ترجمه فراز

الْمُحارِبُ لِاعْدائِهِ.«پیکارکننده با دشمنان اوست.»

در ادامهٔ همین بخش از خطبه، درباره امیرالمؤمنین علیه السلام آمده است:

وَ قاتِلُ النّاکِثینَ وَ الْقاسِطینَ وَ الْمارِقینَ بِاَمْرِ اللَّهِ. «و به فرمان خدا، با پیمان‌شکنان، روی‌گردانان از حق و خارج‌شدگان پیکار می‌کند.»

پیکار با دشمنان خدا از شئون جانشینی

در شرح این فراز، دفاع از دین از مسئولیت‌های جانشین پیامبر دانسته شده است. امیرالمؤمنین علیه السلام در دوران حضور پیامبر، در کنار آن حضرت در نبردها شرکت داشت و پس از او نیز، در تفسیر این شرح، همان مسیر دفاع از دین و مقابله با مخالفان حق را ادامه داد.

در زیارت امین‌الله نیز پیروی آن حضرت از سنت پیامبر چنین بیان شده است:

وَاتَّبَعْتَ سُنَنَ نَبِيِّهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ. «و از سنت‌های پیامبر او، که درود خدا بر او و خاندانش باد، پیروی کردی.»

این عبارت، پیروی از روش پیامبر را بیان می‌کند. ارتباط آن با پیکارهای امیرالمؤمنین علیه السلام، توضیحی است که در شرح فراز مطرح شده است.

ناکثین، قاسطین و مارقین

سه عنوان یادشده در شرح‌های روایی و تاریخی، بر گروه‌های مقابل امیرالمؤمنین علیه السلام در دوران خلافت او تطبیق شده‌اند.

ناکثین

«ناکثین» به معنای پیمان‌شکنان است. این عنوان درباره گروهی به کار می‌رود که پس از بیعت با امیرالمؤمنین علیه السلام، در برابر او قرار گرفتند و جنگ جمل را پدید آوردند.

قاسطین

«قاسطین» به ستمگران و روی‌گردانان از عدالت اشاره دارد. در این تطبیق تاریخی، سپاه معاویه در جنگ صفین با این عنوان معرفی می‌شود.

مارقین

«مارقین» به معنای خارج‌شدگان است. این عنوان در گزارش‌های مربوط به پیکارهای امیرالمؤمنین علیه السلام، درباره خوارج و نبرد نهروان به کار رفته است.

نام این سه جنگ در عبارت نقل‌شده از خطبه نیامده است؛ پیوند عنوان‌ها با جمل، صفین و نهروان، توضیح تاریخیِ مصادیق آنهاست.

ارتباط فراز با معرفی خلیفه پیامبر

در نقل مورد شرح، اوصاف امیرالمؤمنین علیه السلام در کنار یکدیگر چنین آمده‌اند:

اِنَّهُ خَلیفَةُ رَسُولِ اللَّهِ وَ اَمیرُالْمُؤْمِنینَ وَ الْاِمامُ الْهادی مِنَ اللَّهِ، وَ قاتِلُ النّاکِثینَ وَ الْقاسِطینَ وَ الْمارِقینَ بِاَمْرِ اللَّهِ. «او جانشین رسول خدا، امیرمؤمنان و امام هدایتگر از جانب خداست و به فرمان خدا با ناکثین، قاسطین و مارقین پیکار می‌کند.»

در این شرح، اجتماع این اوصاف از قرائن معرفی امیرالمؤمنین علیه السلام به‌عنوان جانشین پیامبر دانسته شده است. عنوان «پیکارکننده با دشمنان خدا» در همین سیاق و درباره شخص معرفی‌شده در خطبه معنا پیدا می‌کند؛ از این عنوان به‌تنهایی نمی‌توان همهٔ شرایط یا مصادیق خلافت را تعیین کرد.

جستارهای وابسته

 •  خلیفه پیامبر  •  ناکثین  •  قاسطین  •  مارقین  •  اطاعت از خدا و راهنمایی مردم  •  خطبه غدیر

منابع

• الاحتجاج علی أهل اللجاج؛ احمد بن علی طبرسی، تحقیق: محمدباقر موسوی خرسان، مشهد: نشر المرتضی، ۱۴۰۳ق.
• شرح خطابه غدیر؛ محمدرضا شریفی، اصفهان: انتشارات نورالحیات، ۱۴۴۶ق.
• کامل الزیارات؛ جعفر بن محمد ابن‌قولویه قمی، تصحیح و تعلیق: عبدالحسین امینی، نجف: المطبعة المرتضویة، ۱۳۵۶ق.