رزین بن معاویه عَبدَری (ابوالحسن اندلسی، سرقسطی)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوالحسن رَزین بن معاویة بن عمار العَبدَری الأندلسی السَّرَقُسطی |
| سرشناسی | محدّث، فقیه و مورخ مالکی؛ صاحب «تجرید الصحاح» |
| تولد | دهه ۴ یا ۵ قرن ۵ ق، به احتمال قوی در سَرَقُسطه اندلس |
| وفات | ۵۲۴ ق یا محرّم ۵۳۵ ق، مکه مکرمه |
| محل دفن | مکه مکرمه |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ابومکتوم عیسی بن ابیذر هَرَوی؛ ابوعبدالله حسین بن علی طبری؛ علی بن فید قُرطبی؛ دیگر مشایخ اندلس و حجاز |
| شاگردان | ابوالمظفر محمد بن علی طبری شیبانی؛ احمد بن محمد بن قدامة مقدسی؛ حافظ ابن عساکر |
| تحصیلات | سماع صحاح سته و موطأ و متون سیره و حدیث در اندلس و مکه |
| مذهب | مالکی، اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| علت شهرت | تألیف «تجرید الصحاح» (جمع صحاح پنجگانه و موطأ) |
رزین بن معاویه سرقسطی، (متوفای محرم ۵۳۵ق)، ملقب به أبوالحسن و معروف به عبدری و اندلسی، از علمای مالکیمذهب اندلس بود که در حوزههای حدیث، فقه و تاریخ تبحر داشت. او احتمالاً در سرقسطه (ساراگوسا) زاده شد و در واپسین سالهای عمر به مکه مهاجرت کرد. رزین دو کتاب برجسته در تلفیق روایات صحاح سته تدوین کرد و آثاری در تاریخ مکه و مدینه نگاشت.
جایگاه راوی
رزین بن معاویه سرقسطی با کنیه أبوالحسن، به عبدری و اندلسی نیز شهرت یافت.[۱] اطلاعات دقیقی از تولدش در دست نیست، اما نسبش به سرقسطه (ساراگوسا کنونی) اشاره دارد و با توجه به درگذشتش در پیری (محرم ۵۳۵ق)، زادگاهش را دهههای ۴۰ یا ۵۰ قرن پنجم هجری تخمین میزنند.[۲]
زندگی رزین در اندلس چندان مستند نیست و گزارشهای بعدی عمدتاً از ابن بشکوال اقتباس شدهاند.[۳] او در سالهای پایانی عمر به مکه هجرت کرد و همانجا ساکن ماند،[۴] هرچند سخاوی از اقامتش در مدینه نیز یاد میکند.[۵] سلفی هجرت را به انگیزه کسب دانش و زیارت خانه خدا نسبت میدهد،[۶] اما ناآرامیهای سیاسی اندلس در قرن ششم (مانند تهاجمات مسیحیان) احتمالاً عامل اصلی بوده است.
در اندلس، اساتید حدیثی رزین ناشناختهاند، اما در مکه، صحیح بخاری را از أبومکتوم عیسی بن أبی ذر هروی (روایت مشهور در اندلس) و صحیح مسلم را از أبوعبدالله حسین بن علی طبری فراگرفت.[۷] همچنین از علی بن فید قرطبی، کتابهایی چون السیرة النبویه ابن هشام خواند.[۸] شاگردان برجستهاش شامل أبوالمظفر محمد بن علی طبری شبانی، أحمد بن محمد بن قدامة مقدسی، حافظ أبوموسی مدینی و ابن عساکر (متوفای ۵۷۱ق) بودند.[۹]
رزین آثار متعددی تدوین کرد که مورد ستایش قرار گرفتند.[۱۰] برجستهترین آنها دو کتاب در تلفیق روایات جوامع حدیثی اهل سنت است:
- «تجرید الصحاح»: تلفیقی از روایات صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن أبوداوود، جامع ترمذی، سنن نسائی و موطأ مالک بن انس.
- «تجرید صحاح أصول الدین»: جمع و ترتیب احادیث صحاح بدون اسناد. این کتابها احتمالاً همان تجرید الصحاح السته است؛ نسخهای از آن به جای سنن ابن ماجه از موطأ بهره میگیرد که نشاندهنده گرایش مالکی اوست. تجرید الصحاح اثری مشهور و ارزشمند بود و در تألیفات بعدی بهره برد. نسخههای خطی آن موجود است اما چاپ نشده.[۱۱]
در تاریخنگاری نیز، کتابی در تاریخ مکه و مدینه با عنوان أخبار مکه و المدینه و فضلهما نگاشت. محمد حبیب هیله دو اثر مستقل میشمارد: تلخیصی از أخبار مکه أزرقی و کتابی در تاریخ مدینه.[۱۲]
روایت حدیث غدیر[۱۳]
یکی از علما و بزرگان اهل سنت که حدیث غدیر را نقل کرده رزین بن معاویه عَبدَری اندلسی سرقسطی، ابوالحسن است.[۱۴] عَبدَری در «الجمع بین الصحاح الستّة» حدیث غدیر را نقل کرده است.[۱۵] ذهبی:[۱۶] او مصنّف «تجرید الصحاح» بوده، و کتاب بخاری را از ابومکتوم بن ابی ذرّ و کتاب مسلم را از حسین طبری روایت کرده است.
پانویس
- ↑ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۳۶، ص۳۷۶
- ↑ ابن بشکوال، خلف بن عبدالملک، الصله فی تاریخ ائمة الاندلس، ص۱۸۴
- ↑ ابن بشکوال، خلف بن عبدالملک، الصله فی تاریخ ائمة الاندلس، ص۱۸۴
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۲۰، ص۲۰۵
- ↑ التحفة اللطيفة في تاريخ المدينة الشريفة، ج۱، ص۵۰۰
- ↑ الوجیز فی ذکر المجاز و المجیز، ص۱۴۳
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۲۰، ص۲۰۵
- ↑ الوجیز فی ذکر المجاز و المجیز، ص۱۴۳
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۲۰، ص۲۰۵
- ↑ ابن بشکوال، خلف بن عبدالملک، الصله فی تاریخ ائمة الاندلس، ص۱۸۴
- ↑ جامع الأصول من أحادیث الرسول، محمد حبیب هیله، ص۳۴.
- ↑ التحفة اللطيفة في تاريخ المدينة الشريفة، ج۱، ص۵۰۰
- ↑ چکیده عبقات الانوار (حدیث غدیر): ص ۲۶۶.
- ↑ دانشنامه غدیر، ج ۱۱، ص ۶۱.
- ↑ الجمع بین الصحاح الستّة (مخطوط).
- ↑ العِبَر فی خبر من غَبَر: حوادث سال ۵۳۵. همچنین ر.ک. طبقات الحفّاظ: ص ۴۵۷. تذکرة الحفّاظ: ج ۴ ص ۱۲۵۷. مرآة الجنان: ج ۳ ص ۲۱۳. طبقات المفسّرین: ج ۱ ص ۲۰۵.