شبهه منافقین درباره منشأ الهی غدیر
شبهه منافقین درباره منشأ الهی غدیر اشاره به شبههای است که برخی منافقان درباره منشأ اعلان ولایت امیرالمؤمنین در غدیر مطرح کردند: اینکه غدیر نسبتی با خداوند ندارد و پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی خود امیرالمؤمنین را به ولایت انتخاب کرده است.
نقل شده که آیات ۴۳ تا ۵۲ سوره حاقه بلافاصله برای رد این شبهه نازل شده و شبهه اعلان هر امر غیر الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله را رد میکند و غدیر و ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام را به امر الهی معرفی میکند.
گفته شده که این شبهه پس از اتمام خطبه غدیر و بیعت همگانی با امیرالمؤمنین علیه السلام مطرح شد و مطرحکنندگان اصلی آن ابوبکر و عمر بودند که قبلاً نیز هنگام بیعت چنین سخنانی را بر زبان آورده بودند. آنان گفتند که پیامبر صلی الله علیه و آله برای شرافتدادن به پسرعمویش ولایت او را اعلام کرده است.
محتوای شبهه و شبههپردازان
یکی از شبهات مطرحشده دربارهٔ غدیر از سوی برخی محققان چنین گزارش شده است: پس از اتمام خطبه غدیر و بیعت همگانی با امیرالمؤمنین علیه السلام، سومین روش در شبههاندازی دادن نسبتِ ساختگیبودن مراسم غدیر به پیامبر صلی الله علیه و آله بوده است. شبههای که ضمن آن گفته شده که حقیقت غدیر نسبتی با خدا ندارد. این مطلب را منافقین رسماً دامن زدند و علناً بر زبان آوردند. مطرحکنندگان اصلی این شبهه ابوبکر و عمر بودند که قبلاً نیز هنگام بیعت چنین سخنانی را بر زبان آورده بودند.[۱]
بستر پیدایش شبهه
بهنوشته برخی محققان، کیفیت بهمیان آوردن این شایعه هم در این قالب بود که «خدا به او [پیامبر] امر نکرده و این [اعلام ولایت] مطلبی است که از پیش خود ساخته و به خدا نسبت میدهد»، که در عربی از آن با کلمه «تَقَوُّل» یاد میشود. سپس کلمه «كذّاب» را هم به آن افزودند و برای توجیه علت این «تقوُّل» هدف شرافتدادن به پسرعمویش را مطرح کردند.
آنچه ابوبکر و عمر در این باره شایع کردند و با کلماتشان به تخریب اذهان مردم پرداختند چنین نقل شده است: «لا وَ اللَّهِ ما اَمَرَهُ اللَّهُ بِهذا، وَ ما هُوَ اِلاّ شَىْءٌ يَتَقَوَّلُهُ! اِنَّ مُحَمَّداً كَذّابٌ عَلى رَبِّهِ وَ ما اَمَرَهُ اللَّهُ بِهذا فى عَلِىٍّ! وَ اللَّهِ ما هذا مِنْ تِلْقاءِ اللَّهِ وَ لكِنَّهُ اَرادِ اَنْ يُشَرِّفَ ابْنَ عَمِّهِ؛ نه بهخدا قسم! خدا او را به اين مطلب امر نكرده است؛ و اين نيست مگر چيزى كه به ناحق به خدا نسبت مىدهد! محمد بر پروردگارش دروغ مىبندد و خداوند چنين دستورى درباره على به او نداده است. به خدا قسم! اين مطلب از جانب خدا نيست و او قصد دارد پسرعمويش را شرافت دهد».
گفته شده که این شبهه فوراً از سوی خداوند تعالی در نطفه خفه شد و ده آیه از سوره حاقّه در تأیید پیامبر صلی الله علیه و آله و وَحْیانیبودن غدیر نازل شد و بنیانی محکم برای غدیر را در متن قرآن پایهگذاری کرد.[۲]
نزول آیاتی در رد شبهه
بهنقل از منابع، آیات ۴۳ تا ۵۲ سوره حاقه در رد شبهه الهینبودن غدیر نازل شده است: 
تَنْزِیلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِینَ ﴿۴۳﴾ وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِیلِ ﴿۴۴﴾ لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْیَمِینِ ﴿۴۵﴾ ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِینَ ﴿۴۶﴾ فَمَا مِنْکُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حَاجِزِینَ ﴿۴۷﴾ وَإِنَّهُ لَتَذْکِرَةٌ لِلْمُتَّقِینَ ﴿۴۸﴾ وَإِنَّا لَنَعْلَمُ أَنَّ مِنْکُمْ مُکَذِّبِینَ ﴿۴۹﴾ وَإِنَّهُ لَحَسْرَةٌ عَلَی الْکَافِرِینَ ﴿۵۰﴾ وَإِنَّهُ لَحَقُّ الْیَقِینِ ﴿۵۱﴾ فَسَبِّـحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ ﴿۵۲﴾؛ آن نازل شده از طرف پروردگار جهان است. اگر گفتههایی به ما افترا زده بود ما دست راست او را میگرفتیم و سپس رگ گردن او را قطع میکردیم و هیچکس نمیتوانست مانع ما باشد، و آن یادآوری برای مؤمنان است. ما میدانیم که در میان شما تکذیبکنندگان هستند، و آن حسرتی برای کافران است، و آن یقین حقیقی است. پس به نام پروردگار عظیمت تسبیح بگو
.
در توضیح محتوای این آیات گفته شده که پاسخی که این آیات به شایعه نسبتنداشتن غدیر به خداوند میدهد اینگونه است: «ولایت علی نازلشده از سوی پروردگار عالم است. اگر محمد بعضی از گفتهها را به ناحق به ما نسبت دهد، ما دست راست او را میگیرم و سپس رگ گردن او را قطع میکنیم و هیچکس از شما نمیتواند مانع چنین کاری شود.
ولایت علی یادآوری برای متقین در عالم است، و ما میدانیم که در میان شما تکذیبکنندگانی نسبت به ولایت علی وجود دارد که ابوبکر و عمر هستند. علی حسرت بر کافران است و ولایت او یقینِ حقیقی است. پس ای محمد، با نام پروردگار عظیمت تسبیح بگو و او را شکر کن بر این فضیلتی که به تو عنایت کرده است».[۳]
پانویس
منابع
- بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار؛ محمدباقر بن محمدتقی مجلسی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- سخنرانی استثنائی غدیر؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۶ش.
- عوالم العلوم و المعارف و الأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال؛ عبدالله بن نورالله بحرانی اصفهانی، تحقیق: محمدباقر موحد ابطحی اصفهانی، قم: مؤسسة الإمام المهدی علیه السلام، ۱۳۸۲ش.
- غدیر در قرآن، قرآن در غدیر؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۷ش.
- واقعه قرآنی غدیر: گزارش سفر یکماهه پیامبر برای اعلان ولایت در سایه آیات قرآنی؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۶ش.