عبدالله بن احمد حنبل (ابوعبدالرحمن)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | أبو عبدالرحمن عبدالله بن أحمد بن محمد بن حنبل الشیباني الذهلي المروزي البغدادي |
| سرشناسی | حافظ حدیث، راوی اصلی میراث امام احمد بن حنبل |
| تولد | جمادیالآخر ۲۱۳ هجری قمری، بغداد |
| وفات | ۲۹۰ هجری قمری |
| محل دفن | بغداد |
| خویشان سرشناس | پدر: احمد بن حنبل (امام مذهب حنبلی). |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | احمد بن حنبل (پدرش)، ابراهیم بن اسماعیل بن یحیی، ابراهیم بن حجاج، ابراهیم بن دینار کرخی و بیش از ۴۰۰ محدث دیگر |
| شاگردان | النسائي، الطبراني، أبوبکر النجّاد، أبوبکر القطیعي، دعلج بن أحمد السجستاني |
| تحصیلات | تربیت تخصصی تحت نظر پدرش در حدیث، فقه، ناسخ و منسوخ، علل حدیث و علوم قرآنی |
| مذهب | حنبلی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، فقه، نقل و تدوین آثار احمد بن حنبل |
| علت شهرت | فرزند و راوی اصلی احمد بن حنبل؛ گردآوری و نقل «مسند أحمد»، «كتاب السنة» و «مسائل الإمام أحمد» |
عبدالله بن احمد بن حنبل (۲۱۳–۲۹۰ قمری) فرزند احمد بن حنبل و از حافظان برجسته حدیث بود. وی راوی اصلی و امین میراث علمی پدرش، از جمله «مسند احمد» و عقاید او در «کتاب السنة» به شمار میرود. نقش وی در حفظ و انتقال مکتب فقهی و حدیثی حنابله، جایگاه ویژهای در تاریخ اسلامی به او بخشیده است.
جایگاه راوی[۱]
ابوعبدالرحمن عبدالله بن احمد بن محمد بن حنبل شیبانی ذهلی مروزی بغدادی.فرزند احمد بن حنبل، امام و مؤسس یکی از مذاهب چهارگانه فقهی اهل سنت. متولد جمادیالآخر سال ۲۱۳ هجری در بغداد. وفات سال ۲۹۰ هجری.
عبدالله بن احمد، مهمترین شاگرد و راوی آثار پدرش به شمار میرود. آموزش او تحت نظارت مستقیم و روشمند احمد بن حنبل صورت گرفت. بنا بر گزارشها، وی بیش از صدودههزار حدیث را مستقیماً از پدرش فراگرفت. این مجموعه شامل شنیدن کامل مسند احمد (حاوی حدود ۳۰ هزار حدیث) و بخش عمدهای از کتاب تفسیر او بود.
وی علاوه بر حدیث، در علوم مرتبطی مانند ناسخ و منسوخ، تاریخ، علل حدیث و فقه نیز از پدر آموزش دید. این تربیت ویژه، او را به حافظ متخصص و ناقد ماهر حدیث تبدیل کرد. چنانکه ابن منادی تأکید کرده: «هیچکس در جهان، بیش از او از پدرش روایت نکرده است».
عبدالغنى مَقدِسى و ابن حجر و ذهبى[۲]: ابوبكر خطيب، ابوالحسين بن منادى، ابن عدى، نسايى، سلمى از دارقطنى و ابوبكر خلّال او را توثيق كرده و از دقت و علم حديث و رجال او بسيار تعريف كرده اند.
اساتید
اگرچه عمده دانش او از پدرش بود، اما برای تکمیل تحصیلات، از شمار زیادی از محدثان عصر خویش نیز بهره برد. تعداد این شیوخ به بیش از چهارصد نفر میرسد. نام ۲۴۶ تن از آنان در مقدمه کتاب «السنة» عبدالله به ترتیب الفبایی ذکر شده است. از جمله این استادان میتوان به ابراهیم بن اسماعیل بن یحیی، ابراهیم بن حجاج، و ابراهیم بن دینار کرخی اشاره کرد.
شاگردان
محدثان و تاریخنگاران فراوانی از او بهره بردند و روایاتش را نقل کردهاند، از جمله:
- نسائی (صاحب «السنن»)
- طبرانی (صاحب «المعاجم»)
- ابوبکر نجاد
- ابوبکر قطیعی
- دعلج بن احمد سجستانی
تألیفات
عبدالله بن احمد نقش مهمی در حفظ و تدوین میراث علمی پدرش ایفا کرد. مهمترین آثارش عبارتند از:
- «كتاب السنة»: که بیانگر عقاید احمد بن حنبل در باب اصول اعتقادی است.
- «مسائل الإمام أحمد» (روایت عبدالله): مجموعهای از پرسشهای فقهی و پاسخهای احمد بن حنبل.
- «المناسك الصغير» در باب احکام حج.
- «فضائل عثمان بن عفان».
- «ثلاثيات أحمد»: احادیثی که بین احمد بن حنبل و رسول الله صلی الله علیه وآله تنها سه راوی فاصله دارند. او همچنین بخشهایی از مسند پدرش را با ترتیبی خاص گردآوری کرد.
روايت حديث غدير[۳]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حديث غدير را نقل كرده عبداللَّه بن احمد بن حنبل، ابوعبدالرحمن (م ۲۹۰ ق) است. عبداللَّه بن احمد بن حنبل حديث غدير را با اشاره به ماجراى غدير در كتاب خود «زوائد مسند احمد بن حنبل» نقل كرده است.[۴]
متّقى هندى صاحب «كنز العمال» نيز پس از نقل حديث غدير مى نويسد: اين حديث را عبداللَّه بن احمد بن حنبل در زوائد مسند پدرش روايت كرده است.[۵] همچنين ابن كثير و عبداللَّه بن احمد در كتاب «فضائل على عليه السلام» حديث غدير را از عبداللَّه بن احمد آورده اند.[۶]
پانویس
- ↑ قحطانی، محمد بن سعید بن سالم، «كتاب السنة» ص37-39
- ↑ الكمال فى معرفة الرجال (مخطوط). تهذيب التهذيب: ج ۵ ص ۱۴۳. العِبَر فى خبر من غَبَر: حوادث سال ۲۹۰.
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۲۲۷.
- ↑ زوائد مسند احمد بن حنبل. اين حديث از زوائد عبداللَّه است و در مسند احمد نيامده است.
- ↑ كنز العمّال: ج ۱۳ ص ۱۷۱.
- ↑ تاريخ ابن كثير: ج ۷ ص ۳۴۷. فضائل على عليه السلام (مخطوط).