غدير و نوروز در افغانستان

در مناطق هند و پاکستان و افغانستان نیز نوروز جشن گرفته می‌شود، ولی بیشتر به شیعیان اختصاص دارد و صبغه الهی دارد. چرا که جشن نوروزشان ساگرد غدیر است. در برخی شهرهای مهم افغانستان، مردم هر سال هنگام نوروز منتظر عَلَمی با نام مبارک امیرالمؤمنین علیه السلام هستند، با نام «جهنده سخی»؛ که «سخی» به معنای شاه مردان است و لقب حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام خوانده می‌شود.

نوروز در افغانستان از قدیم در فرهنگ مردم جای خاص داشته و تا امروز نیز دارد. در آغاز تمدن آریانا، به عنوان بهار طبیعت و آغاز فصل گرما و زنده شدن زمین و کشاورزی بوده است. بعد از آنکه دوره تاریخی هجری شمسی شروع شد، به عنوان آغاز سال نو دینی مطرح شد، و مردم عید نوروز را با میله‌های نوروزی؛ میله سخی، میله دهقانان، میله پهلوانان، میله سمنک، میله گل سرخ و…، بهار را در دامان طبیعت جشن می‌گیرند. امروزه تمام رشته‌های ورزشی در میله پهلوانان به نمایش رشادت‌هایشان می‌پردازد. شکل ظاهری جهنده سخی: پرچمی با رنگ سبز در دور پرچم کلمه لا اله الا اللَّه، محمد رسول اللَّه، علی ولی اللَّه، و نام مقدس اللَّه، محمد، علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام، و در وسط آن آیه شریفه «نصر من اللَّه و فتح قریب» نوشته شده است، که با سلیقه خاصی زینت داده شده است.

جشن گل سرخ

جشن گل سرخ (میله گل سرخ) یک جشن خاص است که در مزار شریف در ۴۰ روز اول سال و به مناسبت روییدن گل‌های سرخ اجرا می‌شود، و در طول این ۴۰ روز مردم از همه جا برای حضور در این جشن به مزار شریف می‌آیند. این مراسم به‌طور همزمان با مراسم جهنده علی (یا ژنده علی) انجام می‌شود. مراسم جهنده علی، مراسمی خاص دینی است که به مناسبت خلافت حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام در مسجد مقدس این شهر - که گفته می‌شود آرامگاه این امام است - اجرا می‌شود.

این مراسم با برافراشتن یک علم - که ترکیب رنگ آن به درفش کاویانی شباهت دارد و به آن ژنده سخی می‌گویند - در حرم منسوب به امام علی علیه السلام و در اولین روز سال اجرا می‌شود. جشن گل سرخ برای چهل روز در دشت‌های لاله و حرم ادامه می‌یابد. همچنین در شعرهای محلی افغانستان - که همزمانی عید اللَّه الاکبر غدیر با نوروز برای آنان جا افتاده است - نیز به این همزمانی بسیار پرداخته‌اند:

بهار آمد بهار آمد خوش آمد

علی با ذوالفقار آمد خوش آمد

طبق باور (به حق) عامه مردم شریف افغانستان، امیرالمؤمنین علیه السلام در روز اول نوروز به جانشینی رسول خدا صلی الله علیه و آله برگزیده شد و مردمان این کشور در کنار تجلیل از نوروز، به توصیف رشادت‌ها و دلاوری‌های حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نیز می‌پردازند، و در ایام جشن نوروز در شهر مزار شریف دوبیتی‌های مخصوص این ایام را با صدای خوش می‌خوانند:

نوروز رسید و عید اکبر گردید		برگرد سر ساقی کوثر گردید
امروز علی نشست بر تخت نبی		زان است که روز و شب برابر گردید

از دو بیتی‌های معروف دیگری که در مورد مورد خلافت امام علی علیه السلام در روز اول نوروز در میان مردم آن سرزمین خوانده می‌شود، می‌توان این دو بیتی‌ها را نام برد:

نوروز شد و جمله جهان گشت معطر		از بوی خوش لاله و ریحان و صنوبر
بر تخت خلافت بنشست آن شاه صفدر		داماد نبی، شیر خدا، ساقی کوثر

و یا:

نوروز شد و علی ز روی تعظیم		بر تخت خلافت نبی گشت مقیم
از مقدم شاه اولیا بر کرسی		امروز نشسته معنی عرش عظیم

منابع

قنوت خورشید: ص۴۹–۵۳.