قاضی نورالله شوشتری
قاضی نورالله شوشتری (۹۵۶–۱۰۱۹ق)، مشهور به شهید ثالث، فقیه امامی، محدث، متکلم، عالم به فقه مذاهب اربعه اهل سنت، که پس از مهاجرت از ایران به هند برای گسترش مذهب تشیع با مناظره و تألیف درباره ولایت و غدیر تلاش فراوانی کرد. از آثار او که در این زمینه نگاشته شده به احقاق الحق، مجالس المؤمنین و بحرالغدیر فی اثبات تواتر حدیث الغدیر اشاره شده است.
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | سید نورالله حسینی مرعشی شوشتری |
| سرشناسی | فقیه • متکلم • شاعر شیعه |
| تولد | سال ۹۵۶ق • شوشتر (خوزستان، ایران) |
| وفات | سال ۱۰۱۹ق (هند) |
| نحوه درگذشت | شهادت |
| محل دفن | آگره • هند |
| خویشان سرشناس | سید شریفالدین (پدر) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | مولا عبدالواحد تستری • مولا محمد ادیب قاری تستری • ملا عبدالرشید شوشتری |
| شاگردان | شیخ محمد هروی خراسانی • مولا محمد علی کشمیری • سید جمالالدین عبدالله مشهدی |
| تحصیلات | علوم نقلی و عقلی اسلامی |
| مذهب | شیعه |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | فقه • کلام • شعر |
| علت شهرت | قاضی القضات هند • نگارش کتاب احقاق الحق |
قاضی نورالله پس از تحصیل در ایران در سال ۹۹۲ق به هند مهاجرت کرد و به عنوان قاضی القضات لاهور منصوب شد. پس از درگذشت اکبر شاه در سال ۱۰۱۴ق، جانشین وی قاضی نورالله را در مقام قضاوت حفظ کرد، اما بدخواهان دربار به تدریج علیه او توطئه کردند و پس از گرفتن اجازه از شاه، او را در سال ۱۰۱۹ق بهشهادت رساندند. برخی علت شهادت او را تألیف کتاب احقاق الحق و به روایتی مجالس المؤمنین برشمردهاند.
جایگاه
قاضی نورالله شوشتری (۹۵۶–۱۰۱۹ق) فقیه امامی، محدث، متکلم، عالم به فقه مذاهب اربعه اهل سنت، که پس از مهاجرت از ایران به هند و روشن شدن فضل و کمالاتش در آنجا بر مسند قضاوت نشست.
گزارش شده که او علاوه بر قضاوت نویسندهای توانا پرکار و شاعری خوشقریحه بود که برای گسترش مذهب تشیع در دیار هند تلاش فراوانی کرد. گفته شده که با توجه به آثار مهم قاضی نورالله میتوان نتیجه گرفت که او تلاش زیادی در اثبات حقانیت مذهب تشیع، تبلیغ آن و همچنین رد اشکالات مخالفان داشته و در نهایت در این راه به شهادت رسیده است.[۱]
نویسنده کتاب ریاض العلماء نیز قاضی نورالله را عالمی فاضل، متدین، فقیه، محدث و ادیب میداند که هم به زبان فارسی و هم عربی شعر سروده و اشعارش در مدح ائمه علیهمالسلام شهرت داشته است.[۲]
تحقیق در مورد غدیر
درباره فعالیتهای قاضی نورالله شوشتری در زمینه غدیر برخی پژوهشگران چنین نوشتهاند: از اوایل قرن یازدهم هجری، با فراهمشدن شرایط علمی و فرهنگی، اندیشمندان اسلامی اقدام به تألیف آثار متعدد و برجستهای درباره غدیر کردند. این تألیفات شامل مطالعات مفصل در ارتباط غدیر با قرآن، بررسی اسناد حدیث غدیر، تحلیل دقیق متن حدیث و گردآوری اشعار و آثار ادبی مرتبط با غدیر بود که هر یک بهصورت جداگانه و تخصصی به رشته تحریر درآمدند.
یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین شخصیتهای این حوزه، قاضی نوراللّه شوشتری، بود که با تألیف آثار علمی و کلامی، بهویژه در دفاع از امامت و ولایت اهل بیت علیهم السلام، نقش بسزایی در گسترش فرهنگ تشیع و تثبیت مبانی غدیر داشته است. آثار متعددی از او، از جمله احقاق الحق، مجالس المؤمنین و بحرالغدیر فی اثبات تواتر حدیث الغدیر، در زمینه کلام شیعه و اثبات حقانیت ولایت منتشر شد و در هند و سایر مناطق شیعی جایگاه علمی بالایی یافت.
این پژوهشها و تألیفات باعث شدند تا نگاههای متفاوت و نقدهای تاریخی درباره غدیر بهصورت علمی و مستند پاسخ داده شوند. در نتیجه، موضوع غدیر بهعنوان یک مبحث مهم دینی، فقهی، تاریخی و ادبی، دارای پشتوانه مستحکم و فراگیر شود. این روند علمی بعداً ادامه یافت و آثار متعددی همچنان به بررسی جوانب مختلف آن اختصاص داده شد، بهگونهای که هر جنبه از مسئله غدیر به شکلی مستقل و دقیق مورد مطالعه قرار گرفت.
زندگینامه علمی و تبلیغی
به گزارش برخی منابع، سید نورالله شوشتری در سال ۹۵۶ هجری قمری در شهر شوشتر در خوزستان ایران متولد شد. پدر او، سید شریفالدین، یکی از علمای برجسته آن منطقه بود که در علوم نقلی و عقلی تخصص داشت و از شاگردان برجسته شیخ ابراهیم بن سلیمان قطیفی (درگذشت: ۹۵۰ق) محسوب میشد. جد او، سید نورالله، نیز از بزرگان و علمای مورد احترام شیعه در شوشتر بود. خاندان وی از سادات مرعشی بود که نسبشان به امام زینالعابدین علیهالسلام میرسید و اجداد ایشان از آمل به شوشتر مهاجرت کرده بودند.[۳]
تحصیل و استادان
بهنوشته برخی منابع، سید نورالله حسینی مرعشی شوشتری تحصیلات خود را در شوشتر آغاز کرد. او علوم نقلی، عقلی و طب را نزد استادان برجستهای مانند پدرش و حکیم مولانا عمادالدین فراگرفت. سپس در ۲۳ سالگی به مشهد رهسپار شد و در درس علامه عبدالواحد تستری به تحصیل علوم دینی شامل فقه، اصول، کلام، حدیث و تفسیر پرداخت. او همچنین از درس استادانی چون میر صفیالدین محمد و میر جلالالدین محمد صدر بهره برد. علاوه بر علوم مذهبی، ادبیات عرب و قرآن کریم را نزد محمد ادیب قاری تستری آموخت و از بزرگان اجازه روایت دریافت کرد.[۴]
مهاجرت به هند و فعالیتهای علمی
بر اساس برخی منابع، قاضی نورالله شوشتری در سالهای ۹۹۲–۹۹۳ق هجری قمری بهدلیل شورشها و ناامنی در خراسان و مشهد و به ویژه با مرگ برادرش مجبور به ترک مشهد شد و به هند مهاجرت کرد. هند در آن زمان تحت حکومت اکبرشاه (حکومت: ۹۶۳–۱۰۱۴ق)، سومین و بزرگترین فرمانروای تیموری هند، در آرامترین شرایط تاریخی خود قرار داشت. قاضی نورالله در این دوره بهعنوان یک فقیه شیعه، اولین کسی بود که بهطور آشکار در هند به تبلیغ مذهب تشیع پرداخت و آثار متعددی در موضوعات فقه، اصول، کلام، حدیث و امامت تألیف کرد.[۵]
منصب قضاوت
گفته شده که قاضی نورالله، پس از مدتی اقامت در فاتح پور سکری به لاهور رفت و بهدستور اکبرشاه، قاضی شد. وی قبل از قبول مقام قضاوت به اکبرشاه قول داد که در احکام دینی، مستقل و بدون پیروی صرف از یکی از مذاهب چهارگانه اهل سنت عمل کند و درعینحال از فقه سنتی فراتر نرود تا بتواند احکام نزدیک به مذهب شیعه و بهنفع مردم صادر نماید. اکبرشاه با این شرط موافقت کرد و لقب «قاضی» به نام او افزوده شد.[۶]
شهادت
پس از درگذشت اکبر شاه در سال ۱۰۱۴ق، جانشین وی جهانگیرشاه (حکومت: ۱۰۱۴–۱۰۳۷ق) قاضی نورالله را در مقام قضاوت حفظ کرد، اما بدخواهان دربار به تدریج علیه او توطئه کردند و پس از گرفتن اجازه از شاه، او را با شلاقزدنهای شدید به شهادت رساندند.[۷] علت شهادت وی، تألیف کتاب احقاق الحق و به روایتی مجالس المؤمنین بود و به همین دلیل به «شهید ثالث» در هند مشهور شد.[۸] قاضی نورالله شوشتری در سال ۱۰۱۹ هجری قمری به شهادت رسید و پیکرش در اکبرآباد هند (آگره) بهخاک سپرده شد و از آن پس مزارش به یکی از مکانهای زیارتی شیعیان تبدیل شد.[۹]
تألیفات
سید شهاب الدین مرعشی نجفی (درگذشت: ۱۳۶۹ش) در مقدمه کتاب احقاق الحق تصنیفات قاضی نورالله شوشتری را ۱۴۰ کتاب ذکر کرده است؛ ازجمله:[۱۰]
- احقاق الحق و ازهاق الباطل
- مجالس المؤمنین
- الصوارم المُهرقة فی نقد الصواعق المُحرقة
- أجوبة مسائل السید حسن الغزنوی
- الزام النواصب فی الردّ علی میرزا مخدوم الشریفی
- القام الحجر فی ردّ ابن حجر
- بحرالغزیر فی تقدیر ماءالکثیر
- بحرالغدیر فی اثبات تواتر حدیث الغدیر
پانویس
- ↑ «جستاری در زندگی و آثار قاضی نورالله شوشتری»، ص۱۶۳.
- ↑ ریاض العلماء، ج۵، ص۲۶۵.
- ↑ احقاق الحق، مقدمه محقق، ج۱، ص۸۲–۸۴.
- ↑ احقاق الحق، مقدمه محقق، ج۱، ص۸۸؛ شیعه در هند، ج۱، ص۵۴۰.
- ↑ ریاض العلماء، ج۵، ص۲۶۵؛ شیعه در هند، ج۱، ص۵۴۰.
- ↑ شیعه در هند، ج۱، ص۵۴۲.
- ↑ روضات الجنات، ج۸، ص۱۶۱–۱۶۲.
- ↑ فوائدالرضویه، ج۲، ص۱۰۶۲؛ فیض الاله، ص۳۲.
- ↑ فیض الاله، ص۱۶.
- ↑ احقاق الحق، مقدمه محقق، ج۱، ص۸۹–۹۷.
منابع
- احقاق الحق و ازهاق الباطل؛ نوالله بن شریفالدین حسینی مرعشی شوشتری، تحقیق و تعلیق: سید شهابالدین مرعشی نجفی، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۹ق.
- «جستاری در زندگی و آثار قاضی نورالله شوشتری»؛ محمدحسین کاظمی و هادی استهری، در نشریه تاریخ نو، شماره ۱۰، بهار ۱۳۹۴ش.
- روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات؛ محمدباقر بن زین العابدین موسوی خوانساری، قم: انتشارات اسماعیلیان، ۱۳۹۰ق.
- ریاض العلماء و حیاض الفضلاء؛ عبدالله بن عیسیبیگ افندی، تحقیق: سید احمد حسینی اشکوری، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۱ق.
- شیعه در هند؛ سید عباس اطهر رضوی، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۳۷۶ش.
- الفوائد الرضویة فی احوال علماء المذهب الجعفریة؛ عباس بن محمدرضای قمی (شیخ عباس قمی)، تحقیق: ناصر باقری بیدهندی، قم: مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۵ش.
- فیض الاله فی ترجمة القاضی نورالله؛ جلالالدین حسینی، بیجا: چاپخانه شرکت سهامی طبع کتاب، ۱۳۲۷ش.