محسن بن حسین بن احمد خزاعى نيشابورى
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | المحسن بن الحسین بن احمد النیسابوری الخزاعی |
| سرشناسی | شیخ عادل، ثقه، حافظ، واعظ |
| خویشان سرشناس | عموی شیخ مفید عبدالرحمن نیشابوری |
| اطلاعات علمی | |
| شاگردان | جمال الدین ابوالفتوح خزاعی (به واسطه)، قاضی عبدالجبار بن احمد مقری |
| مذهب | شیعه امامیه |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، وعظ، تألیف |
| علت شهرت | تألیف کتاب «بیان من کنت مولاه» (درباره حدیث غدیر) |
محسن بن حسین بن احمد نیشابوری خزاعی، از علمای برجسته شیعه در سده چهارم و پنجم هجری است. وی عموی شیخ مفید عبدالرحمن نیشابوری (که نباید با شیخ مفید محمد بن محمد بن نعمان اشتباه شود) میباشد. در منابع رجالی از او با عنوان «شیخ عادل» یاد شده است.
جایگاه رجالی
منتجب الدین در فهرست خود مینویسد: «شیخ عادل، محسن بن حسین بن احمد نیشابوری خزاعی، عم شیخ مفید عبدالرحمن نیشابوری - رحمهما الله -: ثقه، حافظ، واعظ است. کتابهای او عبارتند از: الأمالی فی الأحادیث، کتاب السیر، کتاب إعجاز القرآن، کتاب بیان من کنت مولاه».[۱]
افندی اصفهانی در «ریاض العلماء»[۲] پس از نقل از منتجب الدین میگوید: «به خط مولی محمد رضا مشهدی (شاگرد شیخ بهایی) در ترجمه این مرد از فهرست منتجب الدین بر حاشیه آن دیدم که ظاهراً از خط شیخ بهایی نقل شده است: «وی در سال ۴۰۸ هجری قمری اجازه روایت مصنفات و روایات خود را صادر کرده است و قاضی عبدالجبار بن احمد مقری بسیار از امالی او شنیده است». همچنین افندی احتمال میدهد که این حاشیه مربوط به ترجمه شیخ ابوالفرج مظفر بن علی بن حسین حمدانی باشد، اما نظر نخست (تعلق به محسن بن حسین) آشکارتر است؛ زیرا ابوالفرج کتاب امالی ندارد.
مامقانی در «تنقیح المقال»[۳] نیز عین عبارت منتجب الدین را نقل کرده و تأکید میکند که او ثقه، حافظ و واعظ است.
سید ابوالقاسم خویی در «معجم رجال الحدیث»[۴] نیز همین گزارش را با عبارت دقیقتری از منتجب الدین آورده است.
آثار
از محسن بن حسین نیشابوری خزاعی چهار کتاب مهم بر جای مانده است:
- الأمالی فی الأحادیث – مجموعه احادیث املاء شده توسط وی.
- کتاب السیر – احتمالاً درباره سیره نبوی یا مغازی.
- کتاب إعجاز القرآن – درباره وجوه اعجاز قرآن.
- کتاب بیان من کنت مولاه – کتابی اختصاصی درباره حدیث غدیر و تأکید بر ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام.
طریق روایت
منتجب الدین تصریح کرده که این کتابها را از طریق سلسله سند زیر دریافت کرده است: «شیخنا الإمام السعید جمال الدین أبو الفتوح الخزاعی، عن والده، عن جده، عن المحسن بن حسین».[۵]
اجازه روایت
بر اساس حاشیه منسوب به شیخ بهایی، المحسن بن حسین در سال ۴۰۸ هجری قمری اجازه روایت مصنفات و روایات خود را صادر کرده است. همچنین قاضی عبدالجبار بن احمد مقری بسیار از امالی او شنیده است.[۶]
وفات
تاریخ دقیق وفات او در منابع ذکر نشده است، اما با توجه به اجازهنامه سال ۴۰۸ق و اینکه عموی شیخ مفید عبدالرحمن نیشابوری بوده (که احتمالاً در نیمه دوم سده پنجم میزیسته)، میتواند در اواخر سده چهارم یا اوایل سده پنجم هجری درگذشته باشد.
تأليف در غدير[۷]
از جمله مؤلفين مشهور چهارده قرن كه در مورد غدير تألیف داشته اند محسن بن حسین بن احمد خزاعى نيشابورى (قرن ۵) است.[۸] کتابشناسی اين كتاب چنين است:
بيان من كنت مولاه، محسن بن حسين خزاعى (نيشابورى، م قرن ۵ ق). عربى، خطى. نام اين كتاب در الذريعة «شرح حديث من كنت مولاه» است. با اينكه از الفهرست (منتجب الدين) نقل نموده، و در الفهرست نام «بيان من كنت مولاه» را آورده، و بقيه موارد نيز از همين مأخذ و با همين نام نقل نموده اند. شيخ منتجب الدين در كتاب ياد شده، كتاب هاى مؤلف را با سند خود از او نقل نموده است، كه در نتيجه يكى از كتاب هايش همين كتاب است.
پانویس
- ↑ منتجب الدین، فهرست، به نقل از: افندی، ریاض العلماء، ج۵، ص۹؛ مامقانی، تنقیح المقال، ج۲، ص۵۴؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۵، ص۲۰۳
- ↑ ریاض العلماء ج۵، ص۹
- ↑ نقیح المقال ج۲، ص۵۴
- ↑ معجم رجال الحدیث ج۱۵، ص۲۰۳
- ↑ ریاض العلماء، ج۵، ص۹؛ تنقیح المقال، ج۲، ص۵۴؛ معجم رجال الحدیث، ج۱۵، ص۲۰۳
- ↑ ریاض العلماء، ج۵، ص۹
- ↑ چهارده قرن با غدير: ص ۱۵۲.
- ↑ الفهرست (منتجب الدين): ص ۱۰۲ ش ۳۶۰. املالآمل: ج ۲ ص ۲۲۸ ش ۶۸۵ . جامع الرواة: ج ۲ ص ۴۲. رياض العلماء: ج ۵ ص ۹. تعليقة امل الآمل: ش ۶۸۵ . مستدركالوسائل: ج ۳ ص ۴۸۸. روضات الجنات: ج ۶ ص ۷۸. تنقيح المقال: ج ۳ ص ۵۴ ش ۱۰۱۹۱. طبقات اعلام الشيعة (قرن پنجم): ص ۱۴۷. الذريعة: ج ۱۳ ص ۱۸۴ ش ۶۵۴ . اعيان الشيعة: ج ۹ ص ۴۷. معجم رجال الحديث: ج ۱۴ ص ۱۹۵ ش ۹۸۸۷.