محمد بن صالح ورّاق (ابوحعفر)
ابوجعفر محمد بن صالح بن هانئ وراق نیشابوری (درگذشته ۳۴۰ قمری)، از محدثان اهل سنت در سده چهارم هجری است. وی با وجود تنگدستی، تنها از راه دسترنج خود روزی میخورد و هرگز برای شنیدن حدیث به شهرهای دیگر سفر نکرد، بلکه تمام روایات خود را در زادگاهش فراگرفت. حاکم نیشابوری او را «ثقه ثبت» و از جمله محدثان بسیارگو توصیف کرده است.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمد بن صالح بن هانئ بن منصور الوراق النیشابوری |
| سرشناسی | محدث ثقه نیشابور |
| تولد | نیمه دوم قرن سوم قمری (پیش از ۲۷۰ق) |
| وفات | پایان ربیعالاول ۳۴۰ قمری در نیشابور |
| محل دفن | نیشابور |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سری بن خزیمه، و دیگر مشایخ نیشابور |
| شاگردان | ابوبکر بن اسحاق (ابن السنی)، ابوعلی حافظ نیشابوری، و دیگر محدثان |
| تحصیلات | علوم حدیث |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، روایت، وراقی (کاغذفروشی یا کتابت) |
| علت شهرت | ثقه و ثبت بودن، کثرت روایت، پارسایی و قناعت |
جایگاه رجالی[۱]
ابوجعفر محمد بن صالح بن هانئ وراق نیشابوری، از محدثان برجسته نیشابور در سده سوم و چهارم هجری است. نسبت «وراق» به حرفه کاغذفروشی یا کتابت اشاره دارد که نشاندهنده اشتغال وی به این حرفه بوده است. از مهمترین ویژگیهای اخلاقی محمد بن صالح بن هانئ، صبر و شکیبایی در برابر فقر و تنگدستی بود. او هرگز از کسی چیزی نمیخواست و تنها از دسترنج خود روزی میخورد.
استادان
محمد بن صالح بن هانئ از محدثان بسیاری در نیشابور حدیث شنید. از جمله مهمترین استادان وی میتوان به این افراد اشاره کرد:
- سری بن خزیمه (متوفای ۲۹۵ق): از محدثان نامدار نیشابور و برادرزاده امام ابن خزیمه
یکی از ویژگی های محمد بن صالح این بود که هرگز برای شنیدن حدیث به شهرهای دیگر سفر نکرد و تمام روایات خود را در نیشابور فراگرفت.
شاگردان
جمعی از محدثان از محمد بن صالح بن هانئ حدیث شنیده و روایت کردهاند که از آن جمله میتوان به این افراد اشاره کرد:
- ابوبکر بن اسحاق (متوفای ۳۷۸ق): معروف به ابن السنی، محدث نامدار
- ابوعلی حافظ نیشابوری (متوفای ۳۴۹ق): حسن بن علی بن نصر، از حافظان برجسته حدیث
- و دیگر محدثانی که از او روایت کردهاند.
جایگاه علمی
علمای بزرگ رجال شناس در توثیق و تمجید از محمد بن صالح بن هانئ گفتهاند:
- ابوعبدالله حاکم نیشابوری (متوفای ۴۰۵ق): در تاریخ نیشابور درباره او گفته است: «ثقة ثبت، یکی از محدثان بسیارگو (مُکثِر) بود، اهل فهم و حفظ حدیث بود»
- ابوعبدالله بن اخرم حافظ (متوفای ۳۵۵ق): که بر پیکر وی نماز گزارد و پس از دفن بر سر قبرش ایستاد و برایش طلب رحمت کرد و بر وی ثنا گفت. وی که از سال ۲۷۰ قمری همراه و مصاحب او بود، دربارهاش گفت: «تا کنون از او کاری خلاف رضای خدا ندیدم و هرگز از او سخنی نشنیدم که نیاز به پرسش و بازخواست داشته باشد»
- ابن کثیر و سُبكى و ابن جوزی[۲]: او را توثيق كرده و ستوده اند.
وفات
محمد بن صالح بن هانئ در پایان ماه ربیعالاول سال ۳۴۰ قمری در نیشابور وفات یافت. ابوعبدالله بن اخرم حافظ بر پیکر وی نماز گزارد و در مراسم تدفین او حضور یافت. پس از دفن نیز بر سر قبرش ایستاد و برای وی طلب آمرزش کرد و بر مقام علمی و اخلاقی او ثنا گفت.
روايت حديث غدير[۳]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد بن صالح بن هانى ورّاق نيشابورى، ابوجعفر (م ۳۴۰ ق) است. حاكم نيشابورى در «المستدرك على الصحيحين» حديث غدير را از محمد بن صالح نقل كرده است.[۴]