محمد شربینی قاهری (شمس الدین)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | شمسالدین محمد بن احمد خطیب شربینی شافعی |
| سرشناسی | فقیه، مفسر، متکلم و نحوی مصری |
| تولد | شربین (استان دقهلیه، مصر) |
| وفات | ۲ شعبان ۹۷۷ هجری قمری - قاهره |
| محل دفن | قاهره |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | احمد برلسی (شیخ عمیره)، نورالدین محلی، ناصرالدین لقانی، جمالالدین سنانی و... |
| تحصیلات | فقه شافعی، تفسیر، کلام، نحو |
| مذهب | شافعی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | فقه، تفسیر، نحو، بلاغت، تدریس |
| علت شهرت | تفسیر «سراج المنیر» و شرح «مغنی المحتاج» در فقه شافعی |
شمسالدین محمد بن احمد خطیب شربینی شافعی، فقیه، مفسر، متکلم و نحوی برجسته مصر در سده دهم هجری. نسبت «شربینی» وی به زادگاهش شربین، شهری در استان دقهلیه مصر، بازمیگردد.
زندگینامه[۱]
وی در شهر شربین دیده به جهان گشود. پس از طی مراحل نخستین تحصیل، رهسپار قاهره شد و تا پایان عمر در این شهر اقامت گزید و به تدریس و تألیف پرداخت.
شمسالدین شربینی در میان مردم به ورع، تقوا و کثرت عبادت شهره بود. عادات عبادی و اخلاقی ویژهای داشت که برجستگی شخصیت او را نشان میدهد:
- از آغاز ماه رمضان معتکف میشد و تا پس از نماز عید فطر از مسجد خارج نمیگشت.
- در سفر حج، پیادهروی بسیار میکرد و از سوار شدن بر مرکب خودداری مینمود مگر هنگام خستگی مفرط. در طول مسیر، پیوسته به مردم آداب سفر و احکام جمع و قصر نماز را آموزش میداد و بر یادگیری آن تأکید میورزید.
- در راه حج بسیار قرآن تلاوت میکرد.
- در مکه روزه میگرفت و افطار خود را به نیازمندان میبخشید. شبها را در مسجدالحرام به بیتوته میگذراند و بیشتر شبها تنها به نوشیدن آب زمزم اکتفا میکرد. این عادات در دوران جوانی او شکل گرفته بود.
- مکرر به زیارت مسجد رسول خدا صلی الله علیه وآله میرفت و در روضه شریف با توجه و خشوع از پروردگار خویش استعانت میجست.
- ابن عماد[۲]: او را توثيق كرده و بسيار ستوده است. وى شاگرد شيخ احمد برلسى بود و علماى عصرش به او اجازه اِفتاء و تدريس دادند.
اساتید
وی در محضر جمعی از علمای نامدار عصر خویش تلمذ کرد که از آن جملهاند:
- احمد برلسی (مقلب به شیخ عمیره)
- نورالدین محلی
- ناصرالدین لقانی
- جمالالدین سنانی
- نورالدین طهوانی
- شمسالدین محمد بن عبدالرحمن بن خلیل نشلی کردی
- بدرالدین مشهدی
- شهابالدین رملی
- ناصرالدین طبلاوی
- قاضی زکریا انصاری
وفات
وی سرانجام در روز پنجشنبه دوم شعبان سال ۹۷۷ هجری قمری دار فانی را وداع گفت.
تألیفات
شمسالدین خطیب شربینی تألیفاتی در زمینههای تفسیر، فقه، نحو و بلاغت از خود به جای گذاشته است که برخی از مهمترین آنان عبارتند از:
- «سراج المنیر فی الإعانة علی معرفة بعض معانی کلام ربنا الحکیم الخبير»
- «الإقناع فی حل ألفاظ أبی شجاع»
- «مغنی المحتاج إلی معرفة معانی ألفاظ المنهاج»
- «شرح التنبیه»
- «شرح البهجة»
- «شواهد قطر الندی و بل الصدی»
- «تقریرات علی المطول فی البلاغة»
- «مناسک الحج»
روايت حديث غدير[۳]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد شَربينى قاهرى شافعى، شمس الدين (م ۹۷۷ ق) است. خطيب شَربينى در تفسیر آيه «سَألَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ»[۴] ماجراى حارث فهری را آورده و حديث غدير را نقل كرده است.[۵]