واعظ کاشفی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | کمالالدین حسین بن علی سبزواری (کاشفی، بیهقی) |
| سرشناسی | واعظ، نویسنده «روضة الشهداء» |
| تولد | نیمه اول قرن نهم هجری / سبزوار |
| وفات | ۹۱۰ هجری قمری (و به قولی ۹۰۰ یا ۹۰۶ق) / هرات |
| محل دفن | هرات (نزدیک قبر جامی) |
| اطلاعات علمی | |
| شاگردان | فخرالدین علی صفی (فرزند) |
| مذهب | مورد اختلاف: شیعه، سنی، یا سنی دوازدهامامی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | وعظ، تفسیر، تألیف، ادبیات |
| علت شهرت | تألیف «روضة الشهداء» (مجلسخوانی عاشورا)، «انوار سهیلی»، «جواهر التفسیر» |
کمالالدین حسین بن علی سبزواری، مشهور به ملاحسین واعظ کاشفی (درگذشت ۹۱۰ق)، از فقیهان، محدثان، ادیبان و وعاظ توانای خراسان در سده نهم و دهم هجری است. شهرت اصلی او به دلیل تألیف کتاب «روضة الشهداء» درباره واقعه کربلاست. گاهی با نسبتهای «البیهقی»، «سبزواری»، «هروی» نیز از او یاد شده است. وی در نیمه اول قرن نهم در سبزوار زاده شد. تحصیلات مقدماتی را در سبزوار گذراند و سپس به نیشابور و مشهد رفت.
جایگاه علمی
فرزندش فخرالدین علی صفی نوشته که پدرش در ذیالحجه ۸۶۰ق در مشهد، سعدالدین کاشغری (عارف نقشبندی) را در خواب دید که او را به هرات دعوت کرد. کاشفی به هرات رفت و در آنجا به وعظ پرداخت و مورد توجه علیشیر نوایی (وزیر سلطان حسین بایقرا) قرار گرفت.[۱] او عمر خود را در هرات سپری کرد و مجالس وعظش با ازدحام بسیار برگزار میشد.[۲] کاشفی در همه دانشهای رایج روزگار – از علوم دینی و ریاضی گرفته تا خوشنویسی – سرآمد بود و شعر نیز میسرود.
کاشفی نشان داد که سنت عزاداری برای امام حسین علیه السلام پیش از صفویه در میان اهل سنت ایرانی رواج داشته است.[۳] برخی «روضة الشهداء» را عامل تسریع در گرایش به تشیع در پارهای مناطق دانستهاند. شهید مطهری ضمن نقدهای وارد بر کاشفی، از او تمجید کرده است.[۴]
وفات
در تاریخ درگذشت کاشفی اختلاف است: برخی ۹۰۰ق، برخی ۹۰۶ق[۵] و برخی ۹۱۰ق[۶] ذکر کردهاند. آرامگاه او در هرات، نزدیک قبر عبدالرحمن جامی قرار دارد.[۷]
مذهب
درباره مذهب کاشفی سه دیدگاه وجود دارد: شماری او را شیعه میدانند (به دلیل ارادت به اهل بیت علیهم السلام در آثارش، به ویژه «فتوتنامه سلطانی» که مینویسد: «اصل شیعه سه است: متابعت سخن حق، مراعات شریعت پیامبر و اعتقاد به ولایت علی علیه السلام»)[۸]. برخی دیگر او را اهل سنت میشمارند؛ زیرا با امیر علیشیر نوایی و جامی (نقشبندیان) همنشین بود، در «جواهر التفسیر» مذهب حنفی را برتر معرفی کرده و به خلفا احترام میگذارد.[۹] رسول جعفریان بر آن است که وی سنی دوازدهامامی بوده؛ یعنی به دوازده امام ارادت داشت و در عین حال از اهل سنت به شمار میآمد.[۱۰]
آثار
کاشفی آثار متعددی دارد.[۱۱] مشهورترین آنها:
- روضة الشهداء
- جواهر التفسیر (یا المواهب العلیه)
- انوار سهیلی
- فتوتنامه سلطانی
- آئینه سکندری
- اخلاق محسنی
- تفسیر حسینی
معناى اولى براى مولى[۱۲]
در كتاب «عوالم العلوم» فهرستى از راويان حدیث و شعرا و اهل لغت عامه كه معنى «اولى» را معناى اصلى كلمه مولى دانسته اند آورده است[۱۳]، كه يكى از آنها واعظ كاشفى (م ۹۱۰ ق) است.
پانویس
- ↑ رشحات عین الحیات، ج۱، ص۱۴۵-۱۴۴
- ↑ عنبرانی، مروری بر زندگی کاشفی، ص۸۴
- ↑ جعفریان، تاریخ تشیع در ایران، ص۸۴۵
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ج۱۷، ص۹۴، ۱۳۲
- ↑ حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج۱، ص۴۴۶، ۶۱۳
- ↑ خواندمیر، حبیب السیر، ج۴، ص۳۲۵
- ↑ تاریخ روضة الصفا، ج۷، ص۲۷۷
- ↑ کاشفی، فتوتنامه سلطانی، ص۱۳۸
- ↑ کاشفی، روضة الشهداء، ص۸۴، ۲۹۴، ۵۰۶
- ↑ جعفریان، تاریخ تشیع در ایران، ص۱۷۹
- ↑ عنبرانی، مروری بر زندگی کاشفی، ص۸۶
- ↑ اسرار غدير: ص ۱۱۳. چهارده قرن با غدير: ص ۱۲۱.
- ↑ عوالم العلوم: ج ۳/۱۵ ص ۵۹.