گنجی شافعی

ابوعبدالله محمد بن یوسف بن محمد گنجی شافعی، معروف به حافظ گنجی، (درگذشته ۶۵۸ قمری) از محدثان و عالمان برجسته شافعی مذهب در سده هفتم هجری بود.

محمد بن یوسف گنجی شافعی

اطلاعات فردی
نام کامل	فخرالدین ابوعبدالله محمد بن یوسف بن محمد گنجی شافعی
سرشناسی	محدث، حافظ و عالم شافعی
تولد	اهل گنجه، ساکن دمشق
وفات	۶۵۸ قمری دمشق
نحوه درگذشت	در مسجد جامع دمشق به قتل رسید
محل دفن	دمشق
اطلاعات علمی
استادان	ابن صلاح موصلی، صدقة بن حسین بن وزیر، فاطمة بنت عبدالله زاهد
مذهب	شافعی
اطلاعات فرهنگی
زمینه فعالیت	حدیث، تألیف در مناقب اهل‌بیت علیهم السلام
علت شهرت	تألیف کتاب‌های «کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب» و «البیان فی أخبار صاحب الزمان»

زندگی‌نامه

وی اهل منطقه گنجه (بین اصفهان و خوزستان) بود، اما بیشتر عمر خود را در دمشق گذراند. تاریخ دقیق تولد او مشخص نیست، اما منابع او را با عنوان‌هایی چون «محدث مفید»، «امام حافظ»، «ثقه عدل» و حافظ قرآن و سنت ستوده‌اند. حافظ گنجی به دلیل ابراز محبت و دفاع از امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیه السلام، مورد مخالفت و تکفیر برخی از متعصبان زمان خود قرار گرفت. او سرانجام تحت فشار این گروه، از موصل اخراج و به دمشق مهاجرت کرد.

او برای فراگیری حدیث به شهرهای مختلف سفر کرد و از محضر شمار زیادی از محدثان بهره برد که از میان آنان می‌توان به این افراد اشاره کرد: ابن صلاح موصلی (عثمان بن عبدالرحمان کردی)، صدقة بن حسین بن وزیر، فاطمة بنت عبدالله زاهد، محمد بن اسماعیل مقدسی.

حافظ گنجی در سال ۶۵۸ قمری در مسجد جامع دمشق به قتل رسید. برخی منابع، این حادثه را پیامدِ مخالفت‌های سیاسی‌مذهبی با او دانسته‌اند.

تألیفات

از مهم‌ترین تألیفات او دو کتاب زیر است:

• «کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب علیه السلام»
• «البیان فی أخبار صاحب الزمان علیه السلام»

اعتراف به مفاد حدیث غدیر

بسیاری از دانشمندان بزرگ اهل سنت به دلالت «حدیث غدیر» به امامت امیرالمؤمنین علیه السلام تصریح کرده، و آشکارا بر مطلوب شیعه تنصیص کرده‌اند! از جمله محمد بن یوسف بن محمد گنجی شافعی است.

گنجی شافعی حدیثی نقل کرده که در آن رسول خدا صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرموده است: «اگر می‌خواستم کسی را به جانشینی برگزینم، هیچ‌کس شایسته‌تر از تو نبود». سپس نوشته است: این حدیث دالّ بر این است که پیامبر صلی الله علیه و آله کسی را به جانشینی نگمارد، ولی حدیث غدیر دالّ بر به ولایت گماردن؛ یعنی جانشین برگزیدن است. حدیث غدیر ناسخ حدیث پیشین است، زیرا در روزگار پایانی عمر حضرتش صادر شده است.

روایت حدیث غدیر

یکی از علما و بزرگان اهل سنت که حدیث غدیر را نقل کرده گنجی است. گنجی حدیث غدیر را در کتابش «کفایة الطالب» روایت کرده که در مبحث دلالت حدیث غدیر خواهد آمد.

نقل غدیریّه حسّان بن ثابت

یکی از وجوه دلالت حدیث غدیر بر امامت و جانشینی، شعر حسّان بن ثابت است. قضیه شعر سرودن حسّان بن ثابت در روز غدیر خم، در مقابل و به اذن پیامبر صلی الله علیه و آله را شماری از بزرگان اهل سنت نقل کرده‌اند، که از جمله آنان ابوعبداللَّه گنجی شافعی است. گنجی ضمن بیان حدیث غدیر شعر حسّان بن ثابت در غدیر را آورده است.