یحیی بن شرف حزامی (محی الدین، ابوزکریا نووی)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | یحیی بن شرف بن مری بن حسن بن حسین بن محمد بن جمعة بن حزام النووی (یا النواوی)، ابو زکریا |
| سرشناسی | فقیه، محدث، لغوی و مجتهد برجسته مذهب شافعی در قرن هفتم |
| تولد | اواسط محرم ۶۳۱ قمری (زاده قریه نوی، جولان، سوریه) |
| وفات | شب ۲۴ رجب ۶۷۶ قمری (۴۵ سالگی) |
| محل دفن | قریه نوی (زادگاهش)، در منطقه جولان، سوریه |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | اسحاق بن احمد مغربی، عبدالرحمن بن نوح المقدسی، ابراهیم بن عیسی المرادی الاندلسی و... |
| شاگردان | علاءالدین ابن عطار، محمد بن ابیبکر ابن نقیب، ابوالعباس احمد بن ابراهیم بن مصعب و... |
| تحصیلات | مدرسه رواحیه دمشق |
| مذهب | شافعی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | فقه، علوم حدیث، لغت، نحو، اصول فقه. |
| علت شهرت | تألیف «المنهاج فی شرح صحیح مسلم»، «تهذیب الأسماء و اللغات» |
یحیی بن شرف بن مری بن حسن بن حسین بن محمد بن جمعة بن حزام النووی، معروف به «نووی» و ملقب به «محییالدین»، از فقیهان، محدثان و لغتشناسان سده هفتم هجری و از برجستهترین چهرههای مذهب شافعی به شمار میرود. وی با تألیفات همچون «المنهاج فی شرح صحیح مسلم»، «روضة الطالبین»، «ریاض الصالحین» و «الأربعون النوویة» نقش بیبدیلی در تثبیت و تدوین مذهب شافعی ایفا کرد.
زندگی نامه
أبو زکریا یحیی بن شرف بن مری بن حسن بن حسین بن محمد بن جمعة بن حزام النووی (یا النواوی) در اواسط محرم سال ۶۳۱ قمری در قریه «نوی» در منطقه جولان (سوریه کنونی) دیده به جهان گشود. انتساب وی به «نوی» سبب شده است که با نامهای «نواوی» یا «نووی» شناخته شود.
پدرش در همان قریه دکانی داشت. یحیی از کودکی با قرآن انس گرفت و از بازی با همسالان گریزان بود. در ده سالگی، شیخ یاسین بن یوسف مراکشی به قریه نوی آمد و با دیدن یحیی، استعداد و صفای باطن او را دریافت. به پدرش نوید آیندهای درخشان داد و او را به تربیت و تعلیم جدی فرزند سفارش کرد.
تحصیلات
نووی در دوازده سالگی (سال ۶۴۹ ق) به همراه پدر برای تحصیل علم رهسپار دمشق شد، که در آن روزگار مرکز بزرگ علمی بود. ابتدا به مجلس درس «تاجالدین عبدالرحمن بن ابراهیم فزارى» معروف به «فرکاح» (م ۶۹۰ ق) راه یافت، اما به دلیل نبود حجره برای اقامت، به توصیه استاد به مدرسه رواحیه منتقل شد و در آنجا نزد اسحاق بن احمد مغربی (م ۶۵۰ ق) به تحصیل پرداخت.
پس از دو سال اقامت در دمشق، همراه پدر به حج رفت. این سفر که حدود یک ماه و نیم به طول انجامید، تأثیر عمیقی بر حالات روحی و جسمانی او گذاشت.
نووی پس از بازگشت و سکونت در مدرسه رواحیه، تمام وقت خود را صرف علم کرد و جدیتی شگفتانگیز از خود نشان داد. او روزانه دوازده درس از کتابهای مختلف میخواند: «الوسیط»، «المهذب»، «صحیح مسلم»، «اللمع»، «إصلاح المنطق»، صرف، اصول فقه، اسماء الرجال و اصول دین.
اساتید
نووی از محضر استادان بسیاری بهره برد که مهمترین آنان عبارتند از:
- در فقه: اسحاق بن احمد مغربی، عبدالرحمن بن نوح بن محمد مقدسی (م ۶۵۴ ق) – که هر دو از شاگردان ابن صلاح شهرزوری (م ۶۴۳ ق) بودند – ابراهیم بن عیسی مرادی اندلسی (م ۶۶۸ ق)، ابواسحاق ابراهیم بن عمر بن مضر واسطی، ابوالبقاء خالد بن یوسف بن سعد نابلسی (م ۶۶۳ ق) و ابوالفرج عبدالرحمن بن محمد بن احمد قدامه مقدسی (م ۶۸۲ ق).
- در اصول فقه: ابوالفتح عمر بن بندار بن عمر بن علی تفلیسی (م ۶۷۲ ق).
- در نحو و لغت: احمد بن سالم مصری (م ۶۶۴ ق) و محمد بن عبدالله بن مالک (م ۶۷۲ ق) صاحب ألفیة معروف.
جایگاه علمی
نووی از فقها و مجتهدان برجسته مذهب شافعی است. علما او را «نگارنده»، «پیراینده» و «ترتیبدهنده» مذهب شافعی دانستهاند، زیرا توانست آراء متفرق و مبسوط فقهای پیشین را تدوین و تنظیم کند و به صورتی روشن و منقح درآورد.
وی در استنباط آراء فقهی خویش، بیشتر به احادیث صحیح احتجاج میکرد و به همین دلیل در شمار محدثان بزرگ نیز قرار گرفته است. محدثان او را «حافظ» و آگاه به فنون رجال و انواع حدیث معرفی کردهاند. «شرح مقدمه صحیح مسلم»، «الارشاد» و «التقریب و التیسیر» او به خوبی آگاهی وی را در علم حدیث و اصطلاحات آن نشان میدهد. او در نقد روایات و تشخیص احادیث صحیح نیز تبحرداشت.
همچنین در علوم صرف، نحو و لغت از عالمان بزرگ عصر خویش است. «تهذیب الأسماء و اللغات» او گواهی بر این مدعاست.
شاگردان
از جمله شاگردان نامدار نووی میتوان به این افراد اشاره کرد:
- علامه علاءالدین ابوالحسن علی بن ابراهیم بن داود دمشقی معروف به ابن عطار (م ۷۲۴ ق) که از مهمترین راویان و ناقلان آثار نووی است.
- محمد بن ابیبکر ابراهیم بن عبدالرحمان بن نقیب.
- ابوالعباس احمد بن ابراهیم بن مصعب.
- محمد بن ابراهیم بن سعدالله بن جماعة (از بزرگان شافعی).
- محمد بن عبدالخالق بن عثمان بن هرمز انصاری دمشقی.
- احمد بن محمد بن عباس بن جعوان.
- ابوالعباس احمد ضریر واسطی ملقب به «خلال».
- اسماعیل بن ابراهیم بن سالم بن خباز.
- جبریل الکردی و امینالدین سالم بن ابیبدر.
آثار
نووی در علوم مختلف: فقه، حدیث، شرح حدیث، مصطلحالحدیث، لغت، تراجم و توحید آثاری از خود بر جای نهاده است. مهمترین آثار وی عبارتند از:
- المنهاج فی شرح صحیح مسلم بن الحجاج – که مهمترین شرح بر صحیح مسلم و از منابع اصلی حدیث اهل سنت است.
- روضة الطالبین و عمدة المفتین – در فقه شافعی که خلاصه و تهذیبی از «شرح المهذب» است.
- منهاج الطالبین و عمدة المفتین – متن مختصر و مشهوری در فقه شافعی.
- ریاض الصالحین من کلام سید المرسلین – مجموعهای از احادیث در اخلاق، آداب و فضائل.
- الأذکار المنتخب من کلام سید الأبرار – مجموعه اذکار و ادعیه.
- التبیان فی آداب حملة القرآن – در آداب تلاوت و تعلیم قرآن.
- التحریر فی ألفاظ التنبیه – در لغت و شرح اصطلاحات فقهی.
- التقریب و التیسیر فی معرفة سنن البشیر النذیر – در مصطلحالحدیث.
- الأربعون النوویة – چهل حدیث منتخب که از مشهورترین آثار اوست.
- بستان العارفین – در زهد و تصوف.
- تهذیب الأسماء و اللغات – در شرح اسماء رجال و لغات.
- الفتاوی أو المسائل المنثورة – مجموعه فتاوای فقهی.
- مختصر أسد الغابة – تلخیصی از «أسد الغابة» ابن اثیر در تراجم صحابه.
- الإیضاح فی المناسک – در فقه حج.
- إرشاد طلاب الحقائق إلى معرفة سنن خیر الخلائق – در مصطلحات حدیث.
وفات
نووی در شب ۲۴ رجب سال ۶۷۶ قمری در سن ۴۵ سالگی در زادگاهش، قریه «نوی» درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد. [۱]
روايت حديث غدير[۲]
يكى از بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده يحيى بن شرف حزامى نَوَوى (نَواوى) دمشقى، محى الدين، ابوزكريا (ت ۶۳۱ - م ۶۷۶ يا ۶۷۷ ق) است. نوَوى حدیث غدیر را از تِرمِذى نقل و او توثيق كرده است.[۳] ابن قاضى شُهبه و سیوطی[۴]: او را توثیق كرده و از علم او به خصوص در حدیث بسيار تعريف نموده اند.