اعجاز سخن (کتاب)
اعجاز سخن، اثر احمد اسماعیلتبار، کتابی فارسی است که بر اساس معرفی موجود، خطبه غدیر پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم، خطبه غدیریه امیرالمؤمنین علیه السلام و دو خطبه مشهورِ منسوب به ایشان با عنوانهای «بیالف» و «بینقطه» را دربرمیگیرد.
موضوع کتاب، هم با معارف غدیر و هم با ویژگیهای زبانی و ادبی سخن پیوند دارد. بخش غدیری آن به خطابههای مرتبط با ولایت اختصاص مییابد و بخش پایانی، نمونههایی از سخنوری با محدودیت در کاربرد حروف را معرفی میکند.
نویسنده
احمد اسماعیلتبار پدیدآورنده کتاب است. در معرفی موجود صفحه، آثاری در موضوعات دینی و معارف اهلبیت علیهم السلام به او نسبت داده شده است. اطلاعات تفصیلی زندگینامه و سمت دانشگاهی او، برای درج قطعی در این مدخل، نیازمند منبع مستقل و مشخص است.
آثار نویسنده
در معرفی موجود، عنوانهای زیر برای نویسنده ثبت شدهاند. انتساب و ضبط دقیق این عنوانها هنوز با شناسنامه آثار تطبیق نشده است.
| آخرین منجی | آداب ازدواج و همسرداری |
| از ظهر غروب عاشورای حسینی | اعجاز سخن |
| امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در منابع اهلسنت |
محتوای کتاب
بر اساس معرفی موجود، کتاب چهار محور اصلی دارد:
خطبه غدیر پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم: این بخش به خطابه پیامبر در واقعه غدیر مربوط است؛ خطابهای که در مطالعات شیعی، از متون مورد استناد در بحث امامت و ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام بهشمار میرود.
خطبه غدیریه امیرالمؤمنین علیه السلام: این خطبه، متنی مستقل از سخنرانی پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم در حجةالوداع است. در معرفی کتاب باید این دو متن از یکدیگر تفکیک شوند و زمان و زمینه صدور هرکدام بر اساس مأخذ همان روایت بررسی شود.
خطبه بیالف: در بخش پایانی کتاب، از خطبهای منسوب به امیرالمؤمنین علیه السلام سخن رفته است که با عنوان «خطبه بیالف» شناخته میشود. موضوع این عنوان، پرهیز از کاربرد حرف الف در متن خطبه است.
خطبه بینقطه: محور دیگر، خطبهای منسوب به امیرالمؤمنین علیه السلام است که با استفاده از حروف بینقطه تنظیم شده است. این متن از منظر صنایع زبانی و توانایی بیان با محدودیت در انتخاب حروف، مورد توجه قرار میگیرد.
ترتیب یادشده، بیان محورهای معرفیشده کتاب است و نباید بدون مشاهده فهرست چاپی، عنوان رسمی فصلهای آن تلقی شود.
جایگاه غدیر در کتاب
پیوند کتاب با غدیر از طریق دو متنِ خطبه پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم و خطبه غدیریه امیرالمؤمنین علیه السلام برقرار میشود. در کنار این مباحث، خطبههای بیالف و بینقطه وجه ادبی و زبانی مجموعه را تشکیل میدهند.
بدون مراجعه به متن کامل، نمیتوان درباره میزان شرح، بررسی سندی یا تحلیل ادبی ارائهشده برای هر خطبه داوری کرد. همچنین عنوان «اعجاز سخن» بهتنهایی بیانگر اثبات اعتبار تاریخی یا سندی همه متنهای گردآوریشده نیست.
مخاطبان و کاربرد کتاب
این اثر برای علاقهمندان به خطبههای غدیر، سخنان منسوب به امیرالمؤمنین علیه السلام و بلاغت عربی قابل مراجعه است.
در استفاده پژوهشی، لازم است متن عربی، ترجمه، مأخذ نقل و توضیحات نویسنده از یکدیگر تفکیک شوند. انتساب خطبههای بیالف و بینقطه نیز باید با بررسی منابع و اسناد آنها ارزیابی شود.
