بیت المعمور

بَیتُ المَعمور خانه‌ای در آسمان چهارم یا هفتم، برابر خانۀ کعبه (بیشتر روایات، از آسمان چهارم به عنوان موضع بیت المعمور سخن گفته‌اند.) که فرشتگان در آنجا همواره مشغول عبادت و طواف‌اند. خداوند در آیه ۴ سوره طور یک بار به این مکان قسم خورده است: «وَالبَیتِ المعمورِ». امام علی علیه السلام می فرمایند: بیت المعمور در آسمان همان حرمت کعبه در زمین را دارد و هر روز هفتاد هزار فرشته به سوی او می‌آیند و طواف و عبادت می‌کنند و سپس می‌روند و دیگر هرگز بدانجا بازنمی‌گردند.

بیت المعمور در آیات و روایات

واژه «بیت المعمور» تنها یک بار در قرآن کریم و در سوره طور آمده است:

• وَالْبَیْتِ الْمَعْمُورِ: سوگند به آن خانه آباد (بیت المعمور).

خداوند در آغاز سوره طور، پس از سوگند به کوه طور، کتاب نگاشته شده در صحیفه‌ای گشاده و سقف برافراشته (آسمان)، به بیت المعمور نیز سوگند یاد کرده است. مفسران گفته‌اند که این سوگندها برای تأکید بر وقوع حتمی عذاب الهی است: إِنَّ عَذَابَ رَبِّکَ لَوَاقِعٌ؛ همانا عذاب پروردگارت واقع‌شدنی است.

بیت المعمور در روایات فریقین

در منابع روایی فریقین، توصیفات متعددی از بیت المعمور ارائه شده است. در حدیث معراج که در صحیح بخاری و صحیح مسلم آمده، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می‌فرماید:

• «ثُمَّ رُفِعَ لِی الْبَیْتُ الْمَعْمُورُ، فَسَأَلْتُ جِبْرِیلَ فَقَالَ: هَذَا الْبَیْتُ الْمَعْمُورُ، یُصَلِّی فِیهِ کُلَّ یَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ، إِذَا خَرَجُوا لَمْ یَعُودُوا إِلَیْهِ آخِرَ مَا عَلَیْهِمْ»: سپس بیت المعمور برای من نمایانده شد. از جبرئیل پرسیدم، گفت: این بیت المعمور است که هر روز هفتاد هزار فرشته در آن نماز می‌گذارند و چون از آن خارج شوند، هرگز تا روز قیامت به آن بازنمی‌گردند.

در نقل دیگری از حضرت علی علیه السلام آمده است که بیت المعمور خانه‌ای در آسمان ششم است. علامه مجلسی در بحارالأنوار روایات متعددی درباره بیت المعمور گردآوری کرده و آن را خانه‌ای در آسمان چهارم یا هفتم و مُحاذی (برابر) کعبه دانسته است.

ویژگی‌های بیت المعمور

بر اساس روایات، مهم‌ترین ویژگی بیت المعمور عبارت است از:

• الف) مُحاذات با کعبه: بیت المعمور در آسمان و درست برابر کعبه قرار دارد؛ چنانکه پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «فَإِذَا هُوَ حِیَالَ الْکَعْبَةِ». در روایت دیگری از ابن عباس آمده است: «هُوَ بِحِیَالِ الْکَعْبَةِ، لَوْ سَقَطَ لَسَقَطَ عَلَیْهَا».

• ب) عبادت فرشتگان: هر روز هفتاد هزار فرشته در بیت المعمور نماز می‌گزارند و طواف می‌کنند، و چون خارج شوند، هرگز به آن باز نمی‌گردند.
• ج) نام دیگر «ضَراح»: در روایات متعدد از اهل بیت علیهم السلام، بیت المعمور با نام «ضراح» نیز خوانده شده است.

اقوال مفسران درباره بیت المعمور

مفسران در تعیین مصداق بیت المعمور دیدگاه‌های گوناگونی ارائه کرده‌اند:

• کعبه مشرفه: حسن بصری و برخی دیگر بیت المعمور را همان کعبه دانسته‌اند که پیوسته با حج و عمره آباد است .
• خانه‌ای آسمانی: مشهور مفسران، بیت المعمور را خانه‌ای در آسمان چهارم یا هفتم می‌دانند که فرشتگان در آن عبادت می‌کنند.
• قلب مؤمن: برخی از عرفا، بیت المعمور را کنایه از قلب مؤمن دانسته‌اند که به معرفت و اخلاص آباد است.

علامه طباطبایی در المیزان، پس از بررسی اقوال مختلف، نظر مشهور را می‌پذیرد که بیت المعمور خانه‌ای آسمانی و مُحاذی کعبه است.

فلسفه و حکمت بیت المعمور

در روایتی از امام باقر علیه السلام، فلسفه آفرینش بیت المعمور تبیین شده است:

• «إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى وَضَعَ تَحْتَ الْعَرْشِ أَرْبَعَ أَسَاطِینَ وَ سَمَّاهُنَّ الضِّرَاحَ وَ هُوَ الْبَیْتُ الْمَعْمُورُ، ثُمَّ قَالَ لِلْمَلَائِکَةِ: طُوفُوا بِهِ، ثُمَّ بَعَثَ الْمَلَائِکَةَ فَقَالَ: ابْنُوا لِأَهْلِ الْأَرْضِ بَیْتاً یُحَاذِی هَذَا الْبَیْتَ، یُطِیفُونَ بِهِ کَمَا تُطِیفُونَ بِهَذَا»: خدای تبارک و تعالی زیر عرش چهار ستون نهاد و آنها را ضِراح نامید و آن همان بیت المعمور است. سپس به فرشتگان فرمود: پیرامون آن طواف کنید. آنگاه فرشتگان را فرستاد و فرمود: برای اهل زمین خانه‌ای بنا کنید برابر این خانه، تا همان‌گونه که شما پیرامون این طواف می‌کنید، آنان نیز پیرامون آن طواف کنند.

این روایت نشان می‌دهد که بیت المعمور، الگوی آسمانی کعبه است و طواف فرشتگان پیرامون آن، نمادی از عبادت دائمی و پیوستگی عالم ملکوت با عالم شهادت می‌باشد.

جشن غدير توسط ملائكه مقابل بيت المعمور

در آسمان‏ ها روز غدیر را بيش از زمین مى ‏شناسند. از جمله اين شناخت افلاكيان در مورد غدير جشن غدیر در ملائکه است:

• امام رضا علیه السلام فرمودند: روز غدير، روزى است كه خداوند به جبرئیل امر مى‏ كند تا تختى از کرامت خود در مقابل بيت ‏المعمور قرار دهد. سپس جبرئیل بر فراز آن قرار مى‏ گيرد و ملائكه از همه آسمان‏ ها جمع مى‏ شوند و بر پیامبر صلی الله علیه و آله ثنا مى‏ فرستند و براى شيعيان امیرالمؤمنین و ائمه‏ علیهم السلام و محبّان ايشان استغفار مى‏ كنند.

تزيين آسمان چهارم به بيت‏ المعمور در روز غدير

در آن روز از ايام سال كه مقارن با روز غدیر بوده است وقايع بسيار مهمى در عالم خلقت و در تکوین جهان رخ داده، همان طور كه انبياء عليهم السلام نيز برنامه‏ هاى مهم خود را در اين روز انجام داده ‏اند. اين به خاطر ارزشى است كه صاحب اين روز يعنى امیرالمؤمنین‏ علیه السلام به آن داده اند، و حاكى از آن است كه واقعه ‏اى مهم‏ تر از آن در تاریخ عالم نبوده است، كه سعى شده ساير وقايع با آن مقارن گردد و از مباركى اين روز طلب برکت و يُمن شود. از جمله عرضه ولايت بر همه مخلوقات در روز غدير است.

همانطور كه در روز غدير «ولایت» بر انسان‏ ها عرضه شد، در عالم خلقت بر ساير مخلوقات نيز عرضه شد.

• امام رضا علیه السلام در حديثى به وقوع اين امور در روز غدير اشاره مى‏ فرمايند. از جمله آنها قبول ولایت توسط اهل آسمان چهارم پس از اهل آسمان هفتم، و تزيين آن به بیت ‏المعمور است .

بیشتر بخوانید: "عرضه ولایت"