تبریک گفتن در غدیر

از موارد بسيار مهم در مورد روز و عید غدیر، اعمال و آداب عید غدیر است. به علت اهمیت اين روز، اعمال و آدابى ذكر شده كه با هيچ روزى برابرى نمى‏ كند و مختص به قشر خاص و سن معينى نيست، و داراى ابعاد اعتقادى و عبادى مختلفى است. از جمله آداب عید غدیر تبریک گفتن است: از جمله آداب روز غدير تبريک گويى و شادباش گفتن است. در همين باره از نام‏ هاى روز غدير «يوم التهنئه» است؛ و منظور تهنيت به رسول‏ خدا صلی الله علیه و آله و به امیرالمؤمنین ‏علیه السلام ، و همچنين تبريک مؤمنين به يكديگر است:

تبریک گفتن

تبريک گفتن به رسول خدا صلى الله عليه و آله

حضرت رسول‏ خدا صلى الله عليه و آله در روز غدير فرمودند: «هنّئونى، هنّئونى»: به من تهنیت بگوييد. لذا در بعضى از زيارات و ادعيه در اين روز خطاب به رسول‏ خدا صلى الله عليه و آله تبريک مى‏ گوييم. پس سزاوار است كه مؤمنين ادعيه و زيارات اين روز را -  كه زيارت رسول‏ خدا صلى الله عليه وآله هم در آن است -  قرائت كنند.

تبريک گفتن به امیرالمؤمنین‏ علیه السلام

در روز غدير خم و بعد از اتمام خطبه، حضرت رسول‏ خدا صلى الله عليه و آله در خيمه ‏اى كه اختصاص به خود آن حضرت داشت نشستند و امر فرمودند امیرالمؤمنین‏ علیه السلام در خيمه ديگرى بنشيند، و مردم را امر فرمودند كه به آن حضرت تهنيت و تبريک بگويند. بعد از بيعت مردها، امر فرمودند كه زن‏ها نيز تبريک بگويند و بيعت كنند.

اميرالمؤمنين‏ عليه السلام نيز در خطبه غدیر فرمودند: پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: به يكديگر تبريک بگوييد، و امروز را عيد قرار دهيد. سپس فرمودند: اين كلمات را رسول‏ خدا صلى الله عليه و آله به من امر فرمودند تا بيان كنم.

تبريک گفتن مؤمنين به يكديگر

در اين روز شريف نوع برخورد ما شيعيان با يكديگر و كلماتى كه بايد گفته شود از ناحيه معصوم‏ صلى الله عليه وآله به ما رسيده است:

• هنگامى كه مؤمنين يكديگر را ملاقات كردند، بعد از سلام و مصافحه اين تهنيت را بگويند: «الحمد للَّه الذى جعلنا من المتمسّكين بولاية اميرالمؤمنين و الائمة عليهم السلام».

• امام رضا علیه السلام در اين باره فرموده است: «هو يوم التهنئة؛ يهنّى‏ء بعضكم بعضاً. فاذا لقى المؤمن اخاه يقول: الحمد للَّه الذى جعلنا من المتمسكين بولاية اميرالمؤمنين و الائمة عليهم السلام»: (روز غدير) روز تهنيت و تبريک گفتن است. هر كدامتان ديگرى را تهنيت گويد، و چون مؤمن برادر مؤمنش را ديد بگويد: سپاس خدا را كه ما را از درآويختگان به ولایت اميرالمؤمنين و امامان (معصوم) -  سلام بر آنان باد -  قرار داد.

• شاد باش گفتن با عبارت: اسعد اللَّه ايامكم: خداوند روزگارتان را دوران نيكبختى قرار دهد، از شيوه ‏هاى معمول مؤمنان در روزهاى عيد است.

• و نيز بگويند: «اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ اَلَّذِي أَكْرَمَنَا بِهَذَا اَلْيَوْمِ وَ جَعَلَنَا مِنَ اَلْمُوفِينَ بِعَهْدِهِ إِلَيْنَا وَ مِيثَاقِهِ اَلَّذِي وَاثَقَنَا بِهِ مِنْ وِلاَيَةِ وُلاَةِ أَمْرِهِ وَ اَلْقُوَّامِ بِقِسْطِهِ وَ لَمْ يَجْعَلْنَا مِنَ اَلْجَاحِدِينَ وَ اَلْمُكَذِّبِينَ بِيَوْمِ اَلدِّينِ»

تبريک پس از خطبه غدير

پس از اتمام خطبه غدیر، لحظات به كام پيامبر صلى الله عليه و آله شيرين‏ تر از عسل بود، چرا كه خطاب يا اَيَّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْرا با عزمى راسخ به انجام رسانده بود و على بن ابى‏ طالب‏ عليه السلام را آن چنان كه بايد معرفى كرده بود، گام ‏هاى بلند محمد و على ‏عليهما السلام فرود از منبر غدير را آغاز كرد. همزمان مردم نيز مشتاقانه از جا برخاستند و از هر سو با ازدحام به طرف منبر آمدند؛ و در حالى كه دست‏ ها را به نشانه بيعت بالا برده بودند اشاره مى‏ كردند و مى‏ گفتند: «آرى پذيرفتيم و طبق امر خدا و رسولش از صميم قلب و با زبان و دستانمان اطاعت مى‏ كنيم».

بیشتر بخوانید: "آیه تبلیغ"

در آن لحظات احساس برانگيز پيامبر صلى الله عليه و آله از همان فراز منبر با بسيارى از دست‏ هايى كه به سويش بلند شده بود بيعت كرد و به احساسات آنان پاسخ داد. صداى تبريک و تهنيت از جمعيت بلند بود، و پيامبر صلى الله عليه و آله در پاسخ تبريک آنان مى ‏فرمود: «الْحَمْدُ للَّهِ الَّذى فَضَّلَنا عَلى جَميعِ الْعالَمينَ»: سپاس خدايى را كه ما را بر همه جهانيان فضيلت داد.

فريادهاى شعفى كه از جمعيت برمى ‏خاست، شكوه و ابهت بى ‏مانندى را به اجتماع بزرگ غدیر مى ‏بخشيد. پيامبر صلى الله عليه و آله براى نشان دادن غدیر به عنوان بزرگ‏ترين مناسبتى كه در عمر مباركش به او بايد تبريک گفت، مى‏ فرمود: به من تبريک بگوييد، به من تهنيت بگوييد، زيرا خداوند مرا به نبوت و اهل ‏بيتم را به امامت اختصاص داده است.

نكته قابل توجهى كه در هيچ يک از پيروزى‏ هاى پیامبر صلی الله علیه و آله -  چه در جنگ‏ ها و چه ساير مناسبت‏ ها و حتى فتح مکه -  سراغ نداريم، اين است كه حضرت در روز غدير فرمودند: «به من تبريک بگوئيد، به من تهنيت بگوئيد، زيرا خداوند مرا به نبوّت واهل‏ بيتم را به امامت اختصاص داده است»، و اين نشانه فتح بزرگ و در هم شكستن كامل سنگرهاى كفر و نفاق بود.

ابراز احساسات مردم با پاسخ‏ هاى پيامبرصلى الله عليه وآله آرام‏تر شد در حالى كه آن حضرت با اميرالمؤمنين ‏عليه السلام به پله‏ هاى پايين منبر رسيده بودند. در آن حال پيامبر صلى الله عليه و آله کمال دین را به مردم يادآور شده فرمود: «اللَّهُ اَكْبَرُ عَلى اِكْمالِ الدّينِ وَ اِتْمامِ النِّعْمَةِ وَ رِضَى الرَّبِّ بِرِسالَتى وَ الْوِلايَةِ لِعَلِىِّ بْنِ اَبی ‏طالِبٍ»: «اللَّه اكبر به خاطر كامل شدن دين و تمامى نعمت و رضايت پروردگار به رسالت من و ولايت على بن ابى‏ طالب» .

سپس سه بار آيه الْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ اَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتى وَ رَضيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ ديناًرا قرائت كرد، و بعد از آن فرمود: «كمال دين و تمام نعمت و رضايت رب با اين است كه مرا براى ابلاغ ولایت على بن ابى‏ طالب بعد از من فرستاده است» .

بیشتر بخوانید: "آیه اکمال دین"

از سوى ديگر پیامبر صلی الله علیه و آله به منادى خود دستور دادند تا بين مردم گردش كند و اين خلاصه غدير را تكرار كند: «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِيٌّ مَوْلاهُ، اَللَّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ وَ عادِ مَنْ عاداهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ» ، تا به عنوان تابلويى از غدير در ذهن ها نقش ببندد.

رسميت تبريک در غدير

رسميت دادن ابدى به غدير با اعلان «عيد بودن» آن بلكه اعلام «اعظم الاعياد» بودن آن، و نيز نامگذارى آن به «يوم الولاية» و اجراى عملى اين عيد در زمان امیرالمؤمنین و امام رضا علیهما السلام، و تبريک و تهنيت گفتن به مناسبت اين عيد بزرگ، همه اينها به معناى جايگاه ويژه غدير در تقويم رسمى اسلام و بزرگداشت عمومى آن است. به عنوان نتيجه اين رسميت، تأثير آن در جاودان سازى فرهنگ ابلاغ پيام غدير به نسل ‏هاى بعد و دعوت ابدى به ولايت امامان غدير جاى انكار نيست.

در كنار اين رسميت، تبريک و تهنيت در غدير نيز رسميتى خاص داشته و در كلام و سيره معصومين ‏عليهم السلام از جايگاهى خاص برخوردار است كه ذيلاً به آن اشاره مى‏ شود:

تبريک رسمى در غدير خم

اولين رسميتِ عرض تبريک و تهنيت به مناسبت غدير را، از يک سو شخص پيامبر صلى الله عليه و آله و از سوى ديگر مخاطبانِ غدير از همان كنار بركه پايه ‏گذارى كردند. آن حضرت رسماً دستور تبريک گفتن را داد كه چنين دستورى در تمام عمر پيامبر صلى الله عليه و آله در هيچ اتفاق مسرور كننده ‏اى رخ نداده و براى اولين و آخرين بار به مناسبت غدير از سوى حضرت دستور داده شده است.

آموزش تبريک غدير از امام صادق‏ عليه السلام

جالب است كه نه فقط دستور تبريک در روز غدير به ما داده شده بلكه كيفيت آن را هم به ما ياد داده ‏اند، تا ابعاد اعتقادى اين روز بزرگ را در تهنيت‏ گويى آن به كار بريم.

در اين باره امام صادق‏ علیه السلام مى‏ فرمايد: هر گاه در اين روز برادر مؤمن خود را ملاقات كردى بگو:« الحَمدُ  للَّهِ الَّذى اَكرَمَنا بِهذَا اليَومِ وَ جَعَلَنا مِنَ المُؤمِنينَ، وَ جَعَلَنا مِنَ المُوفينَ بِعَهدِهِ الَّذى عَهِدَهُ اِلَينا وَ ميثاقِهِ الَّذى واثَقَنا بِهِ مِن وِلايَةِ وُلاةِ اَمرِهِ وَ القُوّامِ بِقِسطِهِ وَ لَم يَجعَلنا مِنَ الجاحِدينَ وَ المُكَذِّبينَ بِيَومِ الدّينِ»: شكر خدايى را كه ما را به اين روز گرامى داشته و ما را از مؤمنان و از وفاداران قرار داده به پيمانى كه با ما بسته و عهدى كه درباره واليان امرمان و برپا دارندگان عدالت از ما گرفته، و ما را از منكران و تكذيب كنندگان روز قيامت قرار نداده است.

آموزش تهنيت غدير توسط امام رضا عليه السلام

تبريک غدير بايد به معناى سپاسگزارى از نعمت عظيم ولايت باشد، كه امام هشتم ‏علیه السلام اين كيفيت تبريک غدير را به ما آموخته مى‏ فرمايد: در اين روز به يكديگر تهنيت و تبريک بگوييد، و هر گاه برادر مؤمن خود را ملاقات كرديد چنين بگوييد: «الحَمدُ للَّهِ الَّذى جَعَلَنا مِنَ المُتَمَسِّكينَ بِوِلايَةِ اَميرِالمُؤمنينَ‏ عليه السلام»: سپاس خدايى را كه ما را از تمسک‏ كنندگان به ولايت اميرالمؤمنين ‏عليه السلام قرارداده است.

منبع

دانشنامه غدیر،جلد ۵،صفحه ۳۵۹