خالد بن يزيد جمحى (ابوعبدالرحيم، كِندى)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | خالد بن یزید الجمحی، أبو عبد الرحیم |
| سرشناسی | راوی حدیث و فقیه مصری |
| وفات | ۱۳۹ق، مصر |
| خویشان سرشناس | مولی بنی جمح؛ مولی ابن الصبیغ |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | اللیث بن سعد، سعید بن أبی هلال و… |
| شاگردان | بکر بن مضر. وحیوة بن شریح، خالد بن حمید المهری و… |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | روایت حدیث، افتاء و فقاهت |
| علت شهرت | توصیف به «ثقة فقیه» و «فقیه ثقة» در منابع رجالی |
خالد بن یزید الجمحی، ابو عبدالرحیم، از راویان ثقه و فقیهان برجسته مصری اهل سنت در قرن دوم هجری است که عالمان جرح و تعدیل بر عدالت و وثاقت او اتفاق نظر دارند. وی در سال ۱۳۹ هجری قمری درگذشت و در طبقه ششم از طبقات راویان طبق تقسیمبندی ابن حجر قرار میگیرد. بررسی اقوال محدثان متقدم نشان میدهد که روایات او در منابعی همچون «صحیح ابن حبان» و دیگر مصنفات معتبر پذیرفته و مورد احتجاج است.
جایگاه راوی
خالد بن یزید، کنیهاش ابو عبدالرحیم، با نسبت «الجمحی مولاهم، المصری، الإسکندرانی» در منابع معرفی شده و در برخی منابع نسبت «السکسکی» نیز برای او نقل شده است. او مولای ابن الصبیغ دانسته شده و نیز آمده است که مولای ابن أبی الصبیغ، مولای عمیر بن وهب الجمحی بوده است. تاریخ وفات او حدود سال ۱۳۹ هجری قمری ذکر شده و در طبقه ششم راویان در «تقریب التهذیب» ثبت گردیده است.[۱]
بر پایه گزارش ابن یونس مصری، پدر خالد از بربر دانسته شده و خود خالد به عنوان «فقیه مفتی» در محیط علمی مصر شناخته میشده است. تمرکز زندگی و فعالیت حدیثی او در مصر و اسکندریه، و نیز نسبتهای مکانی او (المصری، الإسکندرانی) این جغرافیای علمی را تأیید میکند.
ارزیابی ابن حجر عسقلانی از خالد بن یزید با تعبیر «ثقة فقیه» در «تقریب التهذیب» بیان شده است که نشاندهنده جمع میان وثاقت رجالی و مرتبه علمی در فقه است.[۲] ذهبی نیز در «الکاشف» او را «فقیه ثقة» خوانده که مؤید همین جمع میان صلاحیت حدیثی و جایگاه فقهی او است.[۳] این توصیفات، در کنار گزارش ابن یونس که او را «فقیها مفتیا» معرفی میکند، حاکی از آن است که خالد بن یزید صرفاً ناقل حدیث نبوده، بلکه در عرصه افتاء و استنباط نیز نقشآفرین بوده است.[۴]
اقوال منقول از ائمه جرح و تعدیل اهل سنت درباره خالد بن یزید در مجموع بر وثاقت و اعتبار او اتفاق دارند، هرچند در تعابیر جزئی تفاوتهایی دیده میشود. ابوحاتم رازی درباره او تعبیر «لا بأس به» را به کار برده که در اصطلاح وی دلالت بر قبول حدیث و عدم وجود جرح مؤثر دارد.[۵] ابوزرعه رازی و نسائی، هر دو، او را صریحاً «ثقة» دانستهاند و ابوزرعه افزوده است که او «مصری ثقة» است که این تعبیر هم به وثاقت و هم به محیط علمی نسبت میدهد.[۶]
عجلی، از متقدمترین ناقدان رجال، نیز خالد بن یزید را «ثقة» خوانده و یعقوب بن سفیان فَسَوی با تعبیر «مصری ثقة» بر این ارزیابی صحه گذاشته و نام او را در «الثقات» آورده است.[۷] ابن حبان وی را در «الثقات» ذکر کرده، به انتساب او به اسکندریه تصریح نموده و احادیث او را در «صحیحه» روایت کرده است، امری که بهطور معمول بیانگر اعتماد مؤلف به عدالت و ضبط راوی است.[۸]
از سوی دیگر، بیهقی، دارقطنی و خطیب بغدادی در مقام بحث از برخی اسانید مشتمل بر خالد بن یزید، بر ثبوت سند و وثاقت راویان آن تأکید کردهاند؛ بیهقی میگوید: «رواته ثقات مجمع علی عدالتهم یحتج بهم»، و دارقطنی تصریح میکند که «رواته ثقات» و خطیب بغدادی آن سند را «ثابت صحیح» دانسته و هرگونه تعلیل را از آن نفی میکند. همچنین ابن خلفون، با ذکر نام خالد در «جملة الثقات»، و ابن عبدالبر، با وصف او و شیخش سعید بن أبی هلال به عنوان دو ثقه از ثقات مصریان، تصویری هماهنگ با سایر اقوال ارائه میدهند.[۹]
روایت حدیث غدیر[۱۰]
یکی از علما و بزرگان اهل سنت که حدیث غدیر را نقل کرده خالد بن یزید جمحی مصری کِندی سکسکی، ابوعبدالرحیم (م ۱۳۹ ق) است. احمد بن حنبل در مسند خود حدیث غدیر را با اشاره به ماجرای غدیر از ابوعبدالرحیم کِندی نقل کرده است.[۱۱] ذهبی و ابن حجر:[۱۲] وی را فقیه و ثقه خواندهاند.
پانویس
- ↑ تقریب التهذیب، ج۱، ص۲۹۳
- ↑ تقریب التهذیب، ج۱، ص۲۹۳
- ↑ الکاشف فی معرفة من له روایة فی الکتب الستة، ج۲، ص۳۵۶
- ↑ هذیب الکمال، ج۸، ص۲۰۸
- ↑ الجرح والتعدیل لابن أبی حاتم، ج۳، ص۳۵۸
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۱، ص۵۳۷
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۱، ص۵۳۷
- ↑ إکمال تهذیب الکمال، ج۴، ص۱۶۴
- ↑ إکمال تهذیب الکمال، ج۴، ص۱۶۴
- ↑ چکیده عبقات الانوار (حدیث غدیر): ص ۲۰۵.
- ↑ المسند: ج ۱ ص ۸۴.
- ↑ الکاشف: ج ۱ ص ۲۷۶. تقریب التهذیب: ج ۱ ص ۲۲۰.