رضایت خداوند از امیرالمؤمنین در خطبه غدیر

رضایت خداوند از امیرالمؤمنین علیه السلام از موضوعات خطبه غدیر است. پیامبر صلی الله علیه و آله در این خطبه، خشنودی خداوند و خود را از امیرالمؤمنین علیه السلام اعلام می‌کند و آیات مربوط به رضایت الهی را با جایگاه آن حضرت پیوند می‌دهد.

رضایت خداوند از امیرالمؤمنین در خطبه غدیر
→ فراز قبلی    فراز بعدی ←
مشخصات فراز
موضوع	رضایت خداوند و پیامبر از امیرالمؤمنین علیه السلام و ارتباط آن با اطاعت و هدایت
مفاهیم	رضایت الهی؛ اطاعت؛ ولایت؛ حزب‌الله؛ محبت الهی؛ حدیث رایت
منابع و پیوندها
آیات	مجادله: ۲۲؛ عصر: ۱–۳
روایات	پیامبر صلی الله علیه وآله: «وَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَنَا عَنْهُ رَاضِیَانِ»

در شرح این فراز، رضایت الهی با اطاعت از فرمان خداوند و انجام مسئولیت هدایت مرتبط دانسته شده است. همچنین، رضایت خداوند از پیروان اهل‌بیت علیهم السلام، در ارتباط با آیهٔ بیست‌ودوم سورهٔ مجادله توضیح داده می‌شود.

متن و ترجمه فراز

وَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اَنَا عَنْهُ راضِيانِ.«خداوند عزّوجل و من از او راضی هستیم.»

در ادامه آمده است: وَ ما نَزَلَتْ آيَةُ رِضىً فِى الْقُرْآنِ الّا فيهِ. «آیه‌ای درباره رضایت در قرآن نازل نشده است، مگر درباره او.»

این عبارت، بیان خطبه درباره ارتباط آیات رضایت با امیرالمؤمنین علیه السلام است؛ بررسی مصادیق آیات و چگونگی این ارتباط، به تفسیر روایی آنها وابسته است.

رضایت الهی و اطاعت از فرمان خدا

در آغاز خطبه، پیامبر صلی الله علیه وآله عملکرد خود را با اطاعت از خداوند و شتاب در انجام آنچه مورد رضایت اوست، توصیف می‌کند: اسْمَعُ لِامْرِهِ وَ اطيعُ وَ ابادِرُ الى كُلِّ ما يَرْضاهُ؛ فرمان او را می‌شنوم و اطاعت می‌کنم و به هر آنچه مورد رضایت اوست، مبادرت می‌ورزم.

ابلاغ ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام نیز در خطبه به‌عنوان مأموریتی الهی مطرح شده است: لِاَنَّهُ قَدْ اَعْلَمَنى اِنّى انْ لَمْ اُبَلِّغْ ما اَنْزَلَ اِلَىَّ فى حَقِّ عَلِىٍّ؛ زیرا به من اعلام کرده است که اگر آنچه را درباره حق علی بر من نازل شده، ابلاغ نکنم... در ادامهٔ این مضمون، انجام رسالت با ابلاغ فرمان الهی پیوند داده می‌شود.

تفسیر سوره عصر در خطبه

در نقل مورد شرح، فرازی با اشاره به سورهٔ عصر آمده است: وَ الْعَصْرِ، إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ اِلّا عَلِیّاً اَلَّذی آمَنَ وَ رَضِیَ بِالْحَقِّ وَ الصَّبْرِ.«سوگند به عصر! انسان در زیان است، مگر علی که ایمان آورده و به حق و صبر رضایت داده است.»

رضایت الهی از پیروان اهل‌بیت علیهم السلام

در بخش دیگری از خطبه، دوستان اهل‌بیت علیهم السلام با مؤمنانی که در آیهٔ بیست‌ودوم سورهٔ مجادله توصیف شده‌اند، مرتبط دانسته می‌شوند: اَلا اِنَّ اوْلِياءَهُمُ الَّذينَ ذَكَرَهُمُ اللَّهُ فى كِتابِهِ، فَقالَ عَزَّ وَ جَلَّ. «آگاه باشید! دوستان آنان کسانی هستند که خداوند در کتاب خود از ایشان یاد کرده و فرموده است»

لا تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ أُولئِکَ کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمانَ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ یُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِینَ فِیها رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ أُولئِکَ حِزْبُ اللَّهِ أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ.

گروهی را که به خدا و روز واپسین ایمان دارند، نمی‌یابی که با مخالفان خدا و پیامبرش دوستی کنند؛ هرچند پدران، فرزندان، برادران یا خویشاوندان آنان باشند. خدا ایمان را در دل‌هایشان نوشته و آنان را با روحی از جانب خود تأیید کرده است. آنان را به باغ‌هایی وارد می‌کند که از زیر آنها نهرها جاری است و در آن جاودانه می‌مانند. خدا از آنان راضی است و آنان نیز از او راضی‌اند. آنان حزب خدا هستند؛ آگاه باشید که حزب خدا رستگاران‌اند.

در این آیه، ایمان، پرهیز از دوستی با مخالفان خدا و رسول، تأیید الهی، ورود به بهشت و رضایت متقابل خدا و مؤمنان در کنار یکدیگر آمده‌اند. در شرح خطبه، پیروی از ولایت اهل‌بیت با این ویژگی‌ها و عنوان «حزب‌الله» پیوند داده شده است.

محبت الهی در حدیث پرچم خیبر

حدیث پرچم خیبر، معروف به «حدیث رایت»، از روایت‌های مربوط به محبت خدا و پیامبر صلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام است. این روایت در شرح فراز رضایت، به‌عنوان شاهدی بر جایگاه آن حضرت مورد توجه قرار گرفته است.

نقل صحیح بخاری

در روایت سهل بن سعد، پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود که فردا پرچم را به مردی خواهد داد که خداوند فتح را به دست او انجام می‌دهد؛ او خدا و رسول را دوست دارد و خدا و رسول نیز او را دوست دارند. روز بعد، پیامبر علی علیه السلام را خواست. گفته شد که او به درد چشم مبتلاست. آن حضرت برای او دعا کرد و چشمانش بهبود یافت؛ سپس پرچم را به او سپرد.

مضمون محبت متقابل خدا و رسول و امیرالمؤمنین علیه السلام، در المستدرک نیز نقل شده است.

نقل سیره ابن‌هشام

در سیره ابن‌هشام، از سلمة بن اکوع نقل شده است که پیامبر صلی الله علیه وآله پرچم را ابتدا به ابوبکر و سپس در روز بعد به عمر سپرد؛ هر دو پس از نبرد، بدون فتح بازگشتند. پس از آن، پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: لَأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ غَداً رَجُلًا يُحِبُّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ لَيْسَ بِفَرَّارٍ. «فردا پرچم را به مردی می‌دهم که خدا و رسول او را دوست دارد؛ خداوند به دست او فتح می‌کند و او فرارکننده نیست.»

در ادامهٔ همین نقل، پیامبر صلی الله علیه وآله علی علیه السلام را که به درد چشم مبتلا بود، فراخواند و پس از بهبود چشم او فرمود: خُذْ هَذِهِ الرَّايَةَ فَامْضِ بِهَا حَتَّى يَفْتَحَ اللَّهُ عَلَيْك‏.«این پرچم را بگیر و با آن پیش برو تا خداوند بر تو فتح کند.» امیرالمؤمنین علیه السلام با پرچم به سوی دژ حرکت کرد و فتح به دست او انجام شد.

جستارهای وابسته

 •  دعوت کننده به قرآن  •  خلیفه پیامبر  •  آیه ۲۲ مجادله و غدیر  •  خطبه غدیر

منابع

• الاحتجاج علی أهل اللجاج؛ احمد بن علی طبرسی، تحقیق: محمدباقر موسوی خرسان، مشهد: نشر المرتضی، ۱۴۰۳ق.
• السیرة النبویة؛ عبدالملک بن هشام، تحقیق: مصطفی سقا، ابراهیم آبیاری و عبدالحفیظ شلبی، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا.
• شرح خطابه غدیر؛ محمدرضا شریفی، اصفهان: انتشارات نورالحیات، ۱۴۴۶ق.
• صحیح البخاری؛ محمد بن اسماعیل بخاری.
• المستدرک علی الصحیحین؛ محمد بن عبدالله حاکم نیشابوری، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۱ق.