سید مرتضی حسینی فیروزآبادی
سید مرتضی حسینی فیروزآبادی (۱۳۲۹–۱۴۱۰ق) فقیه، اصولی، محدث و نویسندهٔ شیعه بود که در حوزه‌های علمیهٔ نجف و قم به تحصیل، تدریس و تألیف پرداخت. او در کتاب فضائل الخمسة من الصحاح الستة روایات فضائل پیامبر اسلام و اهل‌بیت علیهم‌السلام را از منابع اهل‌سنت گرد آورد. شرح شش‌جلدی او بر کفایة الأصول با نام عنایة الأصول از دیگر آثارش است.[۱]
فیروزآبادی فرزند سید محمد فیروزآبادی و نوهٔ مادری سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، صاحب العروة الوثقی، بود. او پس از ترک عراق در قم اقامت کرد و تا پایان زندگی به فعالیت علمی ادامه داد.[۲]
نام و خاندان
نام او در منابع به صورت «مرتضی بن محمد بن محمدباقر حسینی فیروزآبادی» ثبت شده است. در عنوان برخی آثارش، نسبت «یزدی» نیز آمده است. فهرست‌های کتابخانه‌ای، صورت‌های «مرتضی حسینی فیروزآبادی» و «مرتضی حسینی یزدی فیروزآبادی» را برای شناسایی آثار او به کار برده‌اند.[۳][۴]
پدرش سید محمد فیروزآبادی از فقیهان نجف بود. گزارش مربوط به پدر او در معارف الرجال آمده است و مطالب مربوط به سید مرتضی نیز در حاشیهٔ همان شرح‌حال ذکر شده است.[۵]
تولد و تحصیل
فیروزآبادی در سال ۱۳۲۹ق در نجف متولد شد. محمدامین نجف، تاریخ تولد او را ۳۰ ربیع‌الاول همان سال ثبت کرده است.[۶][۷]
او مقدمات و سطوح علوم دینی را در نجف گذراند و سپس در درس خارج فقه و اصول استادان این حوزه شرکت کرد. حسن عیسی حکیم در شرح‌حال او، سید ابوالحسن اصفهانی، میرزا علی ایروانی، میرزا ابوالحسن مشکینی و شیخ محمدکاظم شیرازی را از استادانش نام برده است.[۸]
استادان
در گزارش‌های شرح‌حال، این اشخاص در شمار استادان او آمده‌اند.[۹][۱۰]
- سید محمد فیروزآبادی، پدر او؛
- میرزا علی ایروانی؛
- میرزا ابوالحسن مشکینی؛
- سید ابوالحسن اصفهانی؛
- شیخ محمدکاظم شیرازی؛
- شیخ محمدحسین غروی اصفهانی، معروف به کمپانی؛
- سید علی قاضی طباطبایی؛
- سید جمال‌الدین گلپایگانی.
تدریس و شاگردان
فیروزآبادی پس از تحصیل، در نجف به تدریس و تألیف پرداخت و پس از اقامت در قم نیز این فعالیت‌ها را ادامه داد.[۱۱]
محمدامین نجف، اشخاص زیر را از شاگردان او برشمرده است.[۱۲]
- عباس حائری یزدی؛
- سید عباس مدرسی یزدی؛
- علی روحانی نجف‌آبادی؛
- مجتبی بهشتی؛
- سید محمد فیروزآبادی، فرزند او؛
- میرزا محمدجواد علیاری؛
- سید محمدمهدی، فرزند سید حسن بجنوردی.
مهاجرت از عراق
فیروزآبادی در پی فشار حکومت عراق ناگزیر به ترک نجف شد و در قم سکونت گزید. دربارهٔ سال این مهاجرت، منابع اختلاف دارند. حسن عیسی حکیم در المفصل فی تاریخ النجف الأشرف سال ۱۳۹۰ق را آورده و محمدامین نجف در شرح‌حال او سال ۱۳۹۱ق را ثبت کرده است.[۱۳][۱۴]
فعالیت‌های دینی
فیروزآبادی در دورهٔ اقامت در نجف، در محل دفن جد مادری‌اش سید محمدکاظم یزدی در صحن حرم امام علی علیه‌السلام نماز جماعت اقامه می‌کرد. پس از مهاجرت به قم نیز در یکی از رواق‌های حرم حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها نماز جماعت برگزار می‌کرد.[۱۵][۱۶]
آثار
آثار فیروزآبادی در فقه، اصول فقه، حدیث و مباحث اعتقادی نوشته شده‌اند. دو اثر فضائل الخمسة و عنایة الأصول، افزون بر منابع شرح‌حال، در فهرست‌های کتابخانه‌ای نیز به نام او ثبت شده‌اند.[۱۷]
عنایة الأصول فی شرح کفایة الأصول
عنایة الأصول شرحی شش‌جلدی بر کفایة الأصول آخوند خراسانی است. مؤلف در مقدمه، تقسیم‌بندی اثر را چنین بیان می‌کند.[۱۸]
فیروزآبادی در مقدمه توضیح می‌دهد که افزون بر شرح دشواری‌های کفایه، برخی مطالب شیخ انصاری و دیگر اصولیان را نیز بررسی کرده است. او برای آرای شیخ انصاری در مباحث الفاظ از تقریرات درسی و در مباحث ادلهٔ عقلی از رسائل استفاده کرده است.[۱۹]
فضائل الخمسة من الصحاح الستة
فضائل الخمسة من الصحاح الستة مجموعه‌ای سه‌جلدی دربارهٔ فضائل پیامبر اسلام، امام علی، حضرت فاطمه، امام حسن و امام حسین علیهم‌السلام است. عنوان کامل اثر نشان می‌دهد که منابع آن، افزون بر صحاح ششگانه، دیگر کتاب‌های مورد استفادهٔ اهل‌سنت را نیز دربر می‌گیرد.[۲۰]
یکی از چاپ‌های ثبت‌شدهٔ کتاب، چاپ چهارم مؤسسهٔ اعلمی در بیروت در سال ۱۴۰۲ق/۱۹۸۲م است.[۲۱]
السبعة من السلف
کتاب السبعة من السلف به گردآوری گزارش‌هایی دربارهٔ ابوبکر، عمر، عثمان، عایشه، حفصه، معاویه و خالد بن ولید از منابع اهل‌سنت اختصاص دارد. در فهرست کتابخانه‌ای، عنوان کامل کتاب، چاپ سوم آن در قم و حجم ۲۷۰صفحه‌ای اثر ثبت شده است.[۲۲]
دیگر تألیفات
در منابع شرح‌حال، این آثار نیز به فیروزآبادی نسبت داده شده‌اند.[۲۳][۲۴]
- الفروع المهمة فی أحکام الأمة، سه جلد؛
- خلاصة الجواهر مع البیان الزاهر، سه جلد؛
- العذاب المؤبد فی مطاعن أعداء آل محمد؛
- منتخب المسائل؛
- تعلیقات بر کتاب‌های فقهی و اصولی.
خانواده و تداوم فعالیت علمی
فرزند او، سید محمد فیروزآبادی، از شاگردانش بود و در حوزه‌های نجف، قم و ری تدریس کرد. کتاب منتهی العنایة فی شرح الکفایة از آثار این فرزند است.[۲۵]
درگذشت و آرامگاه
فیروزآبادی در ۱۷ ذی‌الحجهٔ ۱۴۱۰ق درگذشت و در آرامستان باغ بهشت قم دفن شد.[۲۶][۲۷]
در المفصل، سال میلادی وفات ۱۹۸۹م نوشته شده است، اما پروندهٔ استنادی مؤلفان عراقی سال ۱۹۹۰م را ثبت کرده است. تاریخ ۱۷ ذی‌الحجهٔ ۱۴۱۰ق با سال ۱۹۹۰م مطابقت دارد.[۲۸]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۳۹–۲۴۰.
- ↑ السید مرتضی الفیروزآبادی، بخش‌های «والده»، «جدّه لأمّه» و «دراسته وتدریسه».
- ↑ الملف الاستنادی للمؤلفین العراقیین، شناسهٔ ۲۹۱۱.
- ↑ عناية الأصول في شرح كفاية الأصول، مقدمهٔ مؤلف.
- ↑ معارف الرجال، ج ۲، ص ۳۸۸–۳۸۹، به نقل از «السید مرتضی الفیروزآبادی».
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۳۹.
- ↑ السید مرتضی الفیروزآبادی، بخش «ولادته».
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۳۹.
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۳۹.
- ↑ السید مرتضی الفیروزآبادی، بخش «من أساتذته».
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۳۹.
- ↑ السید مرتضی الفیروزآبادی، بخش «من تلامذته».
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۳۹.
- ↑ السید مرتضی الفیروزآبادی، بخش «دراسته وتدریسه».
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۳۹.
- ↑ السید مرتضی الفیروزآبادی، بخش «من نشاطاته».
- ↑ CiNii Books، پروندهٔ مؤلف «Fīrūzābādī, Murtaḍá al-Ḥusaynī»، شناسهٔ DA14577582.
- ↑ عناية الأصول في شرح كفاية الأصول، ج ۱، مقدمهٔ مؤلف.
- ↑ عناية الأصول في شرح كفاية الأصول، ج ۱، مقدمهٔ مؤلف.
- ↑ فضائل الخمسة من الصحاح الستة، صفحهٔ عنوان؛ نیز البوابة العراقیة للمعرفة، رکورد ۱۵۳۷۱۱.
- ↑ البوابة العراقیة للمعرفة، رکورد ۱۵۳۷۱۱.
- ↑ البوابة العراقیة للمعرفة، رکورد ۱۵۲۴۱۸.
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۳۹–۲۴۰.
- ↑ السید مرتضی الفیروزآبادی، بخش «من مؤلّفاته».
- ↑ السید مرتضی الفیروزآبادی، بخش «من أولاده».
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۴۰.
- ↑ السید مرتضی الفیروزآبادی، بخش «وفاته».
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۴۰؛ الملف الاستنادی للمؤلفین العراقیین، شناسهٔ ۲۹۱۱.
منابع
- المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، حسن عیسی حکیم، شرح‌حال سید مرتضی حسینی فیروزآبادی، نسخهٔ رقومی کتابخانهٔ صحراء النجف.
- السید مرتضی الفیروزآبادی، محمدامین نجف، پایگاه الشیعة، ۱۹ ژوئیهٔ ۲۰۱۷.
- عناية الأصول في شرح كفاية الأصول، سید مرتضی حسینی یزدی فیروزآبادی، منشورات فیروزآبادی، نسخهٔ رقومی کتابخانهٔ رافد.
- عناية الأصول في شرح كفاية الأصول، سید مرتضی حسینی یزدی فیروزآبادی، مقدمهٔ مؤلف، نسخهٔ رقومی کتابخانهٔ مساحه.
- فضائل الخمسة من الصحاح الستة وغیرها من الکتب المعتبرة عند أهل السنة والجماعة، سید مرتضی حسینی فیروزآبادی، بیروت، مؤسسهٔ اعلمی للمطبوعات، چاپ چهارم، ۱۴۰۲ق/۱۹۸۲م، مشخصات ثبت‌شده در درگاه عراقی دانش.
- کتاب السبعة من السلف، سید مرتضی حسینی فیروزآبادی، قم، مکتبة فیروزآبادی، چاپ سوم، ۱۴۱۱ق، مشخصات ثبت‌شده در درگاه عراقی دانش.
- الملف الاستنادی للمؤلفین العراقیین، پروندهٔ مرتضی بن محمد بن محمدباقر حسینی فیروزآبادی، شناسهٔ ۲۹۱۱.
- معارف الرجال، محمد حرزالدین، همراه با حواشی محمدحسین حرزالدین، به نقل از محمدامین نجف در «السید مرتضی الفیروزآبادی».