سید مرتضی حسینی فیروزآبادی
تقفقف
سید مرتضی حسینی فیروزآبادی (۱۳۲۹–۱۴۱۰ق) فقیه، اصولی و محدث شیعه و مؤلف کتاب فضائل الخمسة من الصحاح الستة بود. او در این اثر سه‌جلدی، روایات مربوط به پیامبر اسلام، امام علی، حضرت فاطمه، امام حسن و امام حسین علیهم‌السلام را از منابع اهل‌سنت به ترتیب موضوع گرد آورد. بخشی از جلد نخست کتاب به نقل حدیث غدیر و بررسی دلالت آن بر جانشینی امام علی علیه‌السلام اختصاص دارد. فیروزآبادی در اصول فقه نیز عنایة الأصول را در شرح کفایة الأصول نوشت.[۱][۲]
تولد و خاندان
فیروزآبادی در ۳۰ ربیع‌الاول ۱۳۲۹ق در نجف به دنیا آمد. پدرش، سید محمد فیروزآبادی، از فقیهان نجف و از استادان او بود. از سوی مادر، نوهٔ سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، فقیه شیعه و مؤلف العروة الوثقی، بود. فرزندش، سید محمد فیروزآبادی، نیز به تدریس علوم دینی پرداخت و کتاب منتهی العنایة فی شرح الکفایة را نوشت.[۳]
تحصیل و تدریس در نجف
فیروزآبادی تحصیل علوم دینی را در زادگاهش آغاز کرد. افزون بر پدرش، از میرزا علی ایروانی، میرزا ابوالحسن مشکینی، سید ابوالحسن اصفهانی، شیخ محمدکاظم شیرازی، شیخ محمدحسین غروی اصفهانی، سید علی قاضی و سید جمال‌الدین گلپایگانی بهره برد. او پس از تحصیل، در نجف به تدریس و تألیف پرداخت. محمدهادی امینی در شرح‌حال او، به آشنایی‌اش با حدیث و اسناد روایات و اشتغال او به تحقیق و تتبع اشاره کرده است.[۴][۵]
از شاگردان او عباس حائری یزدی، سید عباس مدرسی یزدی، سید علی روحانی نجف‌آبادی، مجتبی بهشتی، میرزا محمدجواد علیاری، سید محمدمهدی بجنوردی و فرزندش سید محمد فیروزآبادی بودند.[۶]
مهاجرت به قم
فیروزآبادی در سال ۱۳۹۱ق ناگزیر به ترک عراق شد و در قم اقامت گزید. او در این شهر تدریس و تألیف را ادامه داد. در نجف، در محل دفن جد مادری‌اش سید محمدکاظم یزدی در صحن حرم امام علی علیه‌السلام نماز جماعت اقامه می‌کرد. پس از اقامت در قم نیز در یکی از رواق‌های حرم حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها به اقامهٔ نماز جماعت پرداخت.[۷]
آثار
آثار فیروزآبادی در سه حوزهٔ فقه، اصول فقه و حدیث نوشته شده‌اند. از تألیفات او کتاب‌های زیر را برشمرده‌اند.[۸][۹]
- فضائل الخمسة من الصحاح الستة
- عنایة الأصول فی شرح کفایة الأصول
- الفروع المهمة فی أحکام الأمة
- خلاصة الجواهر مع البیان الزاهر
- السبعة من السلف من الصحاح الستة
- العذاب المؤبد فی مطاعن أعداء آل محمد
- منتخب المسائل
فضائل الخمسة و پژوهش دربارهٔ غدیر
فیروزآبادی در فضائل الخمسة برای هر موضوع بابی جداگانه گشود و نقل‌های منابع مختلف اهل‌سنت را در آن باب کنار هم آورد. در مواردی با تعبیر «أقول» از نقل حدیث به توضیح خود می‌رسد و مأخذ دیگری برای روایت یا صورتی متفاوت از آن را معرفی می‌کند. نمونه‌ای از این روش در بحث مباهله دیده می‌شود که در آن، میان گزارش‌های حضور اهل‌بیت علیهم‌السلام در مباهله و تعبیر «أنفسنا» در آیه ارتباط برقرار می‌کند.[۱۰]
در بحث غدیر خم، مؤلف نخست نقل‌های حدیث «مَن کُنتُ مَولاهُ فَعَلِیٌّ مَولاهُ» را گرد آورده است. سپس برای گزارش‌های تبریک به امام علی علیه‌السلام، آیه تبلیغ و آیه اکمال باب‌های جداگانه آورده و در پایان، استدلال خود را دربارهٔ دلالت حدیث بر خلافت بلافصل امام علی علیه‌السلام بیان کرده است. در نسخهٔ کتابخانهٔ صحراء النجف، باب نقل حدیث از صفحهٔ ۳۶۱ جلد نخست و باب استدلال به آن از صفحهٔ ۴۰۳ آغاز می‌شود.[۱۱]
درگذشت و آرامگاه
سید مرتضی حسینی فیروزآبادی در ۱۷ ذی‌الحجهٔ ۱۴۱۰ق درگذشت و در آرامستان باغ بهشت قم به خاک سپرده شد.[۱۲][۱۳]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۴۰.
- ↑ فضائل الخمسة من الصحاح الستة، ج ۱، فهرست ابواب غدیر، نسخهٔ کتابخانهٔ صحراء النجف، ص ۳۶۱ و ۴۰۳.
- ↑ «السید مرتضی الفیروزآبادی»، بخش‌های «والده»، «ولادته»، «جدّه لأمّه» و «من أولاده».
- ↑ «السید مرتضی الفیروزآبادی»، بخش‌های «دراسته وتدریسه» و «من أساتذته».
- ↑ معجم رجال الفکر والأدب فی النجف، ج ۲، ص ۹۵۵، به نقل از «السید مرتضی الفیروزآبادی»، بخش «ما قیل فی حقّه».
- ↑ «السید مرتضی الفیروزآبادی»، بخش «من تلامذته».
- ↑ «السید مرتضی الفیروزآبادی»، بخش‌های «دراسته وتدریسه» و «من نشاطاته».
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۴۰.
- ↑ «السید مرتضی الفیروزآبادی»، بخش «من مؤلّفاته».
- ↑ فضائل الخمسة من الصحاح الستة، ج ۱، ص ۳۹۵، نسخهٔ منشورات فیروزآبادی.
- ↑ فضائل الخمسة من الصحاح الستة، ج ۱، نسخهٔ کتابخانهٔ صحراء النجف، ص ۳۶۱، ۳۹۶، ۴۰۰–۴۰۱ و ۴۰۳.
- ↑ المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، ج ۱۰، ص ۲۴۰.
- ↑ «السید مرتضی الفیروزآبادی»، بخش «وفاته».
منابع
- فضائل الخمسة من الصحاح الستة، سید مرتضی حسینی فیروزآبادی، منشورات فیروزآبادی، نسخهٔ رقومی کتابخانهٔ رافد.
- فضائل الخمسة من الصحاح الستة، سید مرتضی حسینی یزدی فیروزآبادی، نسخهٔ رقومی کتابخانهٔ صحراء النجف.
- المفصل فی تاریخ النجف الأشرف، حسن عیسی حکیم، شرح‌حال مرتضی بن محمد حسینی فیروزآبادی، نسخهٔ رقومی کتابخانهٔ صحراء النجف.
- السید مرتضی الفیروزآبادی، محمدامین نجف، پایگاه الشیعة.
- معجم رجال الفکر والأدب فی النجف، محمدهادی امینی، به نقل از محمدامین نجف در «السید مرتضی الفیروزآبادی».