صدقه

صدقه، به اموالی می‌گویند که به قصد قُربَت در راه خدا داده می‌شود. صدقه یا واجب است یا مستحب که در آیات قرآن و روایات مصارف و شرایط آن بیان شده است. قرآن صدقه را وسیله آمرزش گناهان معرفی کرده است. طبق روایات، صدقه دادن نه تنها موجب کم شدن اموال انسان نمی‌شود، بلکه برکت و یا افزایش اموال را نیز به دنبال دارد. بنابر آیات و روایات گیرنده صدقه خداوند است ازاین‌رو بهتر است که صدقه از اموال پاک باشد و به صورت پنهانی داده شود. برای صدقه در روایات آثار زیاد از جمله شفای مریض، طولانی شدن عمر بیان شده است.

بیشتر بخوانید: "انفاق"

صدقه در آیات و روایات

واژه صدقه در قرآن کریم در آیات متعددی به کار رفته است. خداوند در سوره بقره می‌فرماید: إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِیَ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَیُکَفِّرُ عَنْکُمْ مِنْ سَیِّئَاتِکُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ: «اگر صدقه‌ها را آشکار کنید، چه نیکوست و اگر آنها را پنهان دارید و به نیازمندان بدهید، برای شما بهتر است و بخشی از گناهانتان را می‌زداید و خدا به آنچه انجام می‌دهید آگاه است».

امام صادق علیه السلام در روایتی درباره اوج عظمت صدقه فرموده اند: «مَا مِنْ شَیْءٍ إِلَّا وَ لَهُ مَلَکٌ یَسْتَوْزِعُهُ إِلَّا الصَّدَقَةَ فَإِنَّهَا تَقَعُ فِی یَدِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى قَبْلَ أَنْ تَقَعَ فِی یَدِ الْفَقِیرِ»: هیچ چیزی نیست مگر اینکه فرشته‌ای بر آن موکل است، جز صدقه که پیش از آنکه به دست فقیر برسد، در دست خداوند تبارک و تعالی قرار می‌گیرد.

انواع صدقه و شرایط آن

صدقه بر دو نوع است: واجب و مستحب. صدقات واجب شامل زکات اموال، زکات فطره، کفارات و رد مظالم است؛ و صدقات مستحب، شامل هرگونه انفاق داوطلبانه و احسان در راه خداست.

برای قبولی صدقه، شرایطی لازم است: نیت خالصانه برای رضای خدا، پنهان داشتن صدقه (هرچند صدقه آشکار نیز جایز است)، دوری از ریا و منت گذاشتن، و این که صدقه از مال حلال و پاک باشد.

فضیلت و برکات صدقه در روایات

• پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمودند: «الصَّدَقَةُ تَدْفَعُ الْبَلَاءَ وَ هِیَ أَنْجَحُ دَوَاءٍ»: صدقه بلا را دفع می‌کند و مؤثرترین داروست.
• همچنین ایشان فرمودند: «الصَّدَقَةُ عَلَى وَجْهِهَا وَاصْطِنَاعُ الْمَعْرُوفِ وَ بِرُّ الْوَالِدَیْنِ وَ صِلَةُ الرَّحِمِ تُحَوِّلُ الشِّقَاءَ سَعَادَةً وَ تَزِیدُ فِی الْعُمُرِ»: صدقه بجا، نیکوکاری، نیکی به پدر و مادر و صله رحم، بدبختی را به خوشبختی تبدیل کرده و عمر را زیاد می‌کند و از پیشامدهای بد جلوگیری می‌نماید.
• امیرالمؤمنین علی علیه السلام نیز فرمودند: «کَفِّرُوا ذُنُوبَکُمْ وَ تَحَبَّبُوا إِلَى رَبِّکُمْ بِالصَّدَقَةِ وَ صِلَةِ الرَّحِمِ»: با صدقه و صله رحم، گناهان خود را پاک کنید و خود را محبوب پروردگارتان گردانید.
• پیامبر صلی الله علیه وآله در روایتی دیگر می‌فرمایند: «أَفْضَلُ الصَّدَقَةِ أَنْ تَصَدَّقَ وَ أَنْتَ صَحِیحٌ شَحِیحٌ تَأْمُلُ الْبَقَاءَ وَ تَخَافُ الْفَقْرَ»: برترین صدقه آن است که در حال تندرستی و در حالی که به بقا امید داری و از فقر می‌ترسی، صدقه دهی.

صدقه در عید غدیر خم

از موارد بسيار مهم در مورد روز و عید غدیر، اعمال و آداب عيد غدير است. به علت اهمیت اين روز، اعمال و آدابى ذكر شده كه با هيچ روزى برابرى نمى‏ كند و مختص به قشر خاص و سن معينى نيست، و داراى ابعاد اعتقادى و عبادى مختلفى است. از جمله آداب عيد غدير انفاق و صدقه است.

از نام ‏هاى روز غدير «يوم الانفاق» است. انفاق در هر حالى در زندگى انسان و سلامتى و عاقبت به خيرى در خود صدقه دهنده و نسل او و توفيق در انجام كارهاى خير تاثير دارد. نمونه‏ هاى انفاق را مى ‏توان در مهمانى، آب دادن، تهيه لباس براى مستمندان، موعظه و نصيحت دلسوزانه و از مال و جان و آبرو براى ديگران مايه گذاشتن مشاهده كرد. در روز عيد غدير -  كه بهترين ايام براى انفاق است -  ثواب اين نيكى‏ ها مضاعف مى ‏شود. يک درهم انفاق در آن روز دويست هزار درهم محسوب مى‏ شود، و در روايتى يک درهم را به يک ميليون در هم برابر دانسته است.

• اميرالمؤمنين ‏عليه السلام مى ‏فرمايند: «لَنَا شِيعَةً يَنْصُرُونَنَا وَ يَفْرَحُونَ بِفَرَحِنَا وَ يَحْزَنُونَ لِحُزْنِنَا وَ يَبْذُلُونَ أَمْوَالَهُمْ وَ أَنْفُسَهُمْ فِينَا أُولَئِكَ مِنَّا وَ إِلَيْنَا» شيعيان ما در خوشحالى ما خوشحال و در حزن ما محزون مى ‏شوند، و مال و جانشان را براى ما بخشش مى‏ نمايند. شيعيان و دوستان اهل‏ بیت ‏علیهم السلام اين كلام امام ‏عليه السلام را نصب ‏العين خود قرار دهند، تا مجالس ائمه‏ عليهم السلام با عظمت گردد، و در آن روزها از دادن صدقه و انفاق و خوشحال كردن فقراى شيعه كوتاهى ننمايد.
• اميرالمؤمنين ‏عليه السلام: «فالدرهم فيه بمائتى الف درهم، و المزيد من الله عزوجل»: يک درهم انفاق در روز غدير برابر با انفاق دويست هزار درهم است، و زيادتر از اين مقدار نيز از جانب خداوند عزوجل امكان دارد.
• اميرالمؤمنين‏ عليه السلام: «و عودوا بالمزيد من الخير على اهل التأميل لكم»: در روز غدير به كسانى كه به شما اميد دارند زياد خير برسانيد.
• اميرالمؤمنين‏ عليهم السلام: «هبوا لاخوانكم و عيالكم من فضله بالجهد من جودكم، و بما تناله القدرة من استطاعتكم»: در روز غدير از فضل الهى به برادران و خانواده خود به ميزان جود و توان خويش بخشش كنيد.
• اميرالمؤمنين‏ عليه السلام: «و تهانئوا نعمة الله كما هنّأكم الله بالثواب فيه على اضعاف الاعياد قبله و بعده الا فى مثله»: در روز غدير نعمت‏هاى الهى را بخشش كنيد، همانگونه كه خداوند در اين عيد ثوابى چندين برابر آنچه در اعياد گذشته و بعد از آن بخشيده به شما عنايت كرده است.
• «قال مولانا جعفر بن محمد الصادق‏ عليه السلام: و الدرهم ينفق بالف درهم»: يک درهم انفاق در روز غدير برابر با هزار درهم انفاق مى ‏باشد.
• «عن على بن الحسن العبدلى، قال: سمعت اباعبدالله جعفر بن محمد الصادق‏ عليه السلام يقول: الدرهم فيه بمائة الف درهم»: يک درهم انفاق در روز غدير برابر با صد هزار درهم مى ‏باشد.
• «عن على بن الحسين العبدى، قال: سمعت اباعبدالله الصادق‏ عليه السلام يقول: الدرهم فيه بالف الف درهم»: يک درهم انفاق در روز غدير برابر با يک ميليون درهم است.
• «قال الصادق ‏عليه السلام: (فى هذا اليوم) و لا تقعد عن الخير و سارع الى ذلك»: در اين روز از انجام كار خير كوتاهى مكن و به سوى آن شتاب كن.
• «عن احمد بن محمد بن ابى‏ نصر، قال: كُنّا عند الرضاعليه السلام و المجلس غاصٌّ باهله. فتذاكروا يوم الغدير، فقال الرضا عليه السلام: و الدرهم فيه بالف درهم لاخوانك العارفين»: احمد بن محمد گفت: در مجلس حضرت رضا عليه السلام بوديم در حالى كه آن مجلس پر از جمعيت بود. درباره روز غدير گفتگو كردند، حضرت رضا علیه السلام فرمود: يک درهم انفاق در روز غدير برابر هزار درهم است كه به برادرانت كه (به حق) عارف مى ‏باشند انفاق نمايى.
• «قال الرضا عليه السلام: هو يوم الحباء و العطية»: حضرت رضا عليه السلام فرمود: روز غدير روز پاداش و عطاست.

تصدّق اميرالمؤمنين ‏عليه السلام در نماز در زيارت غديريه

زيارت غديريه زيارتى زيبا و جامع است. يكى از مطالبى كه در اين زيارت به آن اشاره شده تصدّق اميرالمؤمنين على‏ عليه السلام در حال نماز است: إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ. صاحب اختیار شما خدا و رسولش هستند و کسانی که ایمان آورده و نماز را به‌پا داشته و در حال رکوع زکات می‌دهند.