عامر بن لیلی بن ضمره غفاری
عامر بن لیلی بن ضمره غفاری یکی از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله که حدیث غدیر را نقل کرده است.[۱] ابن‌عقده در کتاب الولایه،[۲] ابن‌صباغ مالکی در الفصول المهمه،[۳] ابن‌اثیر در اسد الغابه،[۴] سید بن طاووس در الطرائف،[۵] ابن‌حجر عسقلانی در الاصابه[۶] و علی بن عبدالله سمهودی در جواهر العقدین[۷] روایت او از حدیث غدیر را نقل کرده‌اند یا او را از راویان آن برشمرده‌اند. او همچنین از راویان نزول آیه تبلیغ در غدیر برشمرده شده است.[۸]
روایت او از حدیث غدیر در منابع چنین نقل شده است: از عامر بن لیلی بن ضمره روایت شده هنگامی که رسول خدا صلی الله علیه و آله از حجةالوداع بازمی‌گشت ـ و آن تنها حج او بود ـ تا به محلی به نام جحفه رسید، از قرار گرفتن زیر چند درخت نزدیک به هم در منطقه‌ای سنگلاخ نهی فرمود و دستور داد مردم در سایه آنها فرود نیایند. پس چون مردم منزل کردند و در جایگاه‌های خود، جز آن درختان، قرار گرفتند، پیامبر دستور داد هرچه زیر آن درختان بود جمع کنند. سپس او برخاست و از میان جمع جدا شد، تا چون برای نماز ندا داده شد، به‌سوی آن درختان رفت، در زیرشان نماز گزارد و بعد از نماز به‌سوی مردم آمد. آن روز روز غدیر خم بود و خم محلی است در نزدیکی جحفه که امروزه مسجد معروفی در آن‌جاست.
آنگاه پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «ای مردم، همانا خداوند لطیف و آگاه مرا آگاه ساخته است که هیچ پیامبری عمر نکرده مگر به‌اندازهٔ نصف عمر پیامبری که پیش از او بوده است. و من می‌پندارم که به‌زودی خوانده می‌شوم و اجابت می‌کنم. من مسئولم و شما نیز مسئولید. آیا رساندم پیام را؟ چه می‌گویید؟ گفتند: آری، تو رساندی، تلاش کردی و خیرخواه بودی؛ خداوند جزای خیرت دهد. فرمود: آیا شما گواهی نمی‌دهید که هیچ خدایی جز خدا نیست و محمد بنده و فرستاده اوست؟ و به‌درستی که بهشت حق است و دوزخ حق است، و برانگیخته شدن پس از مرگ حق است؟ گفتند: آری، گواهی می‌دهیم. فرمود: خدایا، گواه باش.
سپس گفت: ای مردم، آیا نمی‌شنوید؟ آگاه باشید که خدا مولای من است و من بر شما از خودتان سزاوارترم. پس هرکه من مولای اویم، این علی مولای اوست. آنگاه دست علی را گرفت و آن را بالا برد، تا مردم او را شناختند، سپس فرمود: خدایا، دوست بدار آنکه او را دوست دارد و دشمن بدار آنکه با او دشمنی کند. سپس افزود: ای مردم، من پیش‌قراول شما هستم و شما بر حوض (کوثر) بر من وارد خواهید شد. آن حوض پهن‌تر از فاصله میان بصری تا صنعاء است و در آن جام‌هایی از نقره همچون تعداد ستارگان آسمان است. آگاه باشید که چون بر من وارد شوید، از شما درباره دو چیز گران‌بها (ثقلین) خواهم پرسید، پس بنگرید که پس از من با آن دو چگونه رفتار می‌کنید. گفتند: ای رسول خدا، آن دو چیز گران‌بها چیست؟
فرمود: اول، ثقل بزرگ‌تر: کتاب خدا، ریسمانی است که یک سرش در دست خدا و سر دیگرش در دست شماست، پس به آن تمسک جویید که پس از من گمراه و دگرگون نخواهید شد. و دوم، ثقل کوچک‌تر: عترت من. خدای آگاه مرا خبر داده که این دو هرگز از هم جدا نمی‌شوند تا کنار حوض بر من وارد شوند و من از پروردگارم این را برای آنان خواستم و به من عطا فرمود. پس بر آنان پیشی نگیرید که هلاک می‌شوید، و به آنان چیزی نیاموزید که آنان از شما داناترند.[۹]
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابن‌اثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- الإصابة فی تمییز الصحابة؛ احمد بن علی (ابن حجر عسقلانی)، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
- جواهر العقدین فی فضل الشرفین؛ علی بن عبدالله سمهودی، بغداد: مطبعة العانی، ۱۴۰۵ق.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، به‌کوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- دانشنامه غدیر؛ محمدرضا شریفی، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۹۸ش.
- الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف؛ علی بن موسی بن طاووس (سید بن طاووس)، قم: مطبعة الخیام، ۱۴۰۰ق.
- عبقات الأنوار فی امامة الأئمة الأطهار؛ میرحامدحسین بن محمدقلی کنتوری هندی، تحقیق: غلامرضا مولانا بروجردی، قم: غلامرضا مولانا بروجردی، ۱۴۰۴ق.
- عوالم العلوم و المعارف و الأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال؛ عبدالله بن نورالله بحرانی اصفهانی، تحقیق: محمدباقر موحد ابطحی اصفهانی، قم: مؤسسة الإمام المهدی علیه السلام، ۱۳۸۲ش.
- غدیر در قرآن، قرآن در غدیر؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۷ش.
- الفصول المهمة فی معرفة الأئمة؛ علی بن محمد (ابن‌صباغ مالکی)، تحقیق: سامی غریری، قم: دارالحدیث، ۱۴۲۲ق.
- کتاب الولایة؛ احمد بن محمد کوفی (ابن‌عقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دلیل ما، ۱۴۲۴ق.