عبدالرزاق بن رزق الله رسعنی (ابومحمد، عزالدین جزری)

عبدالرزاق بن رزق الله رسعنی

اطلاعات فردی
نام کامل	عزالدین ابومحمد عبدالرزاق بن رزق‌الله بن ابی‌بکر رسعنی جزری موصلی
سرشناسی	محدث، مفسر، فقیه، ادیب و شاعر
تولد	۲۳ رجب ۵۸۹ قمری، رأس العین (شمال شرقی سوریه)
وفات	ربیع‌الثانی ۶۶۱ قمری، سنجار
محل دفن	سنجار
خویشان سرشناس	پسرش محمد (متوفی ۶۸۹ ق)
اطلاعات علمی
استادان	ابن قدامه مقدسی، ابن اثیر جزری، مؤید طوسی و...
شاگردان	ابن دقیق العید، ابن شعار، عبدالمؤمن دمیاطی و...
تحصیلات	تحصیل در زادگاه، بغداد، دمشق، حلب، موصل، تکریت، فلسطین و مصر
مذهب	اهل سنت
اطلاعات فرهنگی
زمینه فعالیت	حدیث، تفسیر قرآن، فق، ادبیات عرب، شعر
علت شهرت	تألیف آثار متعدد به ویژه در تفسیر قرآن مانند «مطالع أنوار التنزیل» و «رموز الکنوز»

عبدالرزاق بن رزق‌الله رسعنی، با کنیهٔ ابومحمد و لقب عزالدین، محدث، مفسر، فقیه، ادیب و شاعر سدهٔ ششم و هفتم هجری است. وی در ۲۳ رجب سال ۵۸۹ قمری در شهر «رأس العین» در شمال شرقی سوریه به دنیا آمد. او به نسبت‌های «رسعنی»، «جزری» و «موصلی» نیز شناخته می‌شود.

جایگاه علمی

تحصیلات مقدماتی و حفظ قرآن را در زادگاه خود نزد استادی چون شیخ مبارک بن اسماعیل حرانی آغاز کرد. برای تکمیل دانش، به ویژه در زمینه حدیث، به شهرهای مختلفی از جمله بغداد، دمشق، حلب، موصل، تکریت، فلسطین و مصر سفر نمود و از محضر شمار بسیاری از علمای عصر بهره برد.ذهبی و ابن ‏جَزَرى و سيوطى و كاتب چَلَبى: او را توثيق كرده و بسيار ستوده‏ اند، به خصوص در تفسير و حديث و ادبيات.

استادان

از جمله مشایخ و استادان برجسته‌ای که رسعنی نزد آنها تلمذ کرده، می‌توان به این افراد اشاره کرد:

• حنبلی واسطی (درگذشته ۶۰۴ ق)
• خضر دلال (درگذشته ۶۰۸ ق)
• ابن منینا (درگذشته ۶۱۲ ق)
• ابن جلاجلی (درگذشته ۶۱۲ ق)
• زید بن حسن کندی (درگذشته ۶۱۳ ق)
• ابن حرستانی (درگذشته ۶۱۴ ق)
• مؤید طوسی (درگذشته ۶۱۷ ق)
• ابن قدامه مقدسی (درگذشته ۶۲۰ ق)
• ابن اثیر جزری، مؤلف الکامل فی التاریخ (درگذشته ۶۳۰ ق).

شاگردان

جمعی از علمای پس از او نیز از محضرش استفاده کردند که از آن جمله‌اند:

• ابن شعار (درگذشته ۶۵۴ ق)
• محمد بن علی صابونی (درگذشته ۶۸۰ ق)
• ابن دقیق العید (درگذشته ۷۰۲ ق)
• عبدالمؤمن بن خلف دمیاطی (درگذشته ۷۰۵ ق).

تألیفات

رسعنی در علوم مختلف اسلامی تألیفات متعددی از خود به جای گذاشته که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:

• «مطالع أنوار التنزيل و مفتاح أسرار التأويل» (معروف به تفسیر رسعنی)
• «رموز الكنوز في تفسير الكتاب العزيز»
• «القمر المنير في علم التفسير»
• «المنتصر في شرح المختصر» (در فقه)
• «المنزع الصافي من المين في مصرع الإمام الشهيد أبي عبدالله الحسين علیه السلام»
• «مختصر الفرق بين الفرق»
• «درة القاري في الفرق بين الضاد و الضاء» (در علوم قرائت)
• «عقود العروض» (در عروض و قافیه).

وفات

عبدالرزاق رسعنی سرانجام در ماه ربیع‌الثانی سال ۶۶۱ قمری در شهر سنجار درگذشت.

روايت حديث غدير

  يكى از علما و بزرگان اهل ‏سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده عبدالرزّاق بن رزق‏ اللَّه رسعنى است. رسعنى حديث غدير را روايت كرده، كه در كتاب «مفتاح النجا فى مناقب آل ‏عبا عليهم السلام» اثر بدخشانى آن را نقل كرده و اشاره به آن در ادامه خواهد آمد.

نزول آيه تبليغ در غدير

يكى از وجوه دلالت حديث غدير بر امامت اميرالمؤمنين‏ عليه السلام نزول آيه تبلیغ (يا ايها الرسول بلّغ...) در غدير است، كه از جمله مشهورترين آيات غدير مى‏ باشد. اختصاص آن به غدير هم نزد شيعه و غير شيعه از مسلمات است، و بين مفسرين و محدثين اهل‏ سنت مشهور است، اگر چه بعضى از آنان در صدد انحراف شأن نزول آيه بوده ‏اند.

در كنار شيعه، عده ‏اى از بزرگان اهل‏ سنت نيز نزول اين آيه در غدير را نقل كرده‏ اند. از جمله عبدالرزّاق بن رزق ‏اللَّه بن ابى ‏بكر بن خلف جَزَرى رَسعَنى، ابومحمد، عزّالدين (ت ۵۸۹ - ۶۶۰ يا ۶۶۱ ق) است: محمد بن معتمدخان بدخشانى در «مفتاح النجا فى مناقب آل عبا عليهم السلام» نوشته كه رسعنى نزول آيه تبليغ در غدير را به سند خود از ابن ‏عباس نقل كرده است.