عبیدالله بن موسی عبسی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | عبیدالله بن موسی بن ابیالمختار العبسی الکوفی |
| سرشناسی | محدث، حافظ و قاری قرآن |
| تولد | ۱۲۸ هجری قمری |
| وفات | ۲۱۳ هجری قمری (در شوال) |
| محل دفن | کوفه |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سفیان ثوری، اسماعیل بن ابی خالد، إسرائیل بن یونس، هشام بن عروة، ابن جریج |
| شاگردان | بخاری، مسلم، ابوداوود، ترمذی، ابن ماجه، احمد بن حنبل |
| تحصیلات | تحصیل حدیث در کوفه و مکه |
| مذهب | اهل سنت (با گرایشهای شیعی) |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، قرائت قرآن، رجال |
| علت شهرت | احادیث فراوان، گرایش به شیعه و انتقادات وارد بر او |
عبیدالله بن موسی بن ابیالمختار عبسی، مشهور به ابومحمد و متوفای ۲۱۲ یا ۲۱۳ هجری، از حافظان و محدثان کوفی در قرن دوم و سوم هجری است. او در سال ۱۲۸ هجری متولد شد و سفرهایی برای تحصیل حدیث به مکه داشت. وی به عنوان یکی از اقران و معاصران محدثانی مانند ابن مهدی و ابنعیینه شناخته میشود.[۱] وی به شدت تمایلات شیعی (تشيع) داشت تا جایی که برخی او را «محترق شيعی» (شیعهای سوزان و متعصب) خواندهاند.[۲]
جایگاه راوی
اکثر علمای رجال, وی را ثقه و قابل اعتماد در نقل حدیث دانستهاند:
- ابن حجر عسقلانی: او را «ثقة، کان یتشيع» (مورد اعتماد بود ولی تشیع داشت) معرفی میکند.[۳]
- ذهبی: با وجود اشاره به تشیع و بدعت او، از وی به عنوان «أحد الأعلام» و «ثقة» یاد میکند.[۴]
- یحیی بن معین و عثمان بن ابی شیبه: هر دو او را ثقه میدانند.[۵]
- ابن حبان: نام او را در کتاب «الثقات» آورده و تأکید کرده که گرچه تشیع داشت، اما اهل عراق و غربا از او روایت کردهاند.[۶]
- ابوحاتم رازی: وی را صدوق، ثقه و حسن الحدیث معرفی کرده و برتری او در روایت از اسرائیل بن یونس را خاطرنشان میسازد.[۷]
با این حال، به دلیل گرایش شدیدش، انتقادات تندی نیز متوجه او شده است:
- احمد بن حنبل: به شدت از او انتقاد کرده، روایات او را «منکر» دانسته و گفته است: «هر بلایی بیاید از عبیدالله بن موسی است». همچنین به رفتار متناقض او (ترک جمعه در حالی که مداوم حج میگزارد) اشاره کرده است.[۸]
- جوزجانی: او را دارای مذهب ناپسند و غالیگونه دانسته و نقلکنندهی احادیث عجیب و گمراهکننده توصیف کرده است.[۹]
- ساجی: وی را «صدوق» دانسته اما بر فرط تشیع او تأکید کرده است.[۱۰]
- ابوداوود سجستانی: او را «محترقاً شیعیاً» خوانده اما گفت که حدیثش قابل قبول است.[۱۱]
- او را عالم به قرآن و رأس در این علم دانستهاند و حتی اسرائیل بن یونس نزد او قرآن میخوانده است.[۱۲]
- تواضع و خشوع: عجلی گفته است او را هرگز خندان ندیده و همیشه سر به زیر داشت.[۱۳]
- حفظ و اتقان: با وجود انتقادات مذهبی، در نقل حدیث از اسرائیل بن یونس، اثبت از دیگران شمرده شده است.[۱۴]
وفات
وی در شوال سال ۲۱۳ هجری در کوفه درگذشت.[۱۵]
روايت حديث غدير[۱۶]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده عبيدالله بن موسى عَبسى كوفى، ابومحمد (م ۲۱۲ يا ۲۱۳ ق) است.[۱۷] نسايى در «الخصائص» و ابن جریر طبری به نقل ابن کثیر در تاريخش حديث غدير را در ماجراى احتجاج اميرالمؤمنين عليه السلام در رحبه کوفه از عبيدالله بن موسى نقل كرده است.[۱۸] ذهبى و ابن حجر[۱۹]: او را توثيق و تعريف كرده و مايل به تشيع مى دانند. بخارى ابتدا مستقيماً از او روایت كرد، و سپس او و ديگران به واسطه راوى ديگرى از وى روایت كردند، و احمد نيز از او حدیث نقل كرده است. ابن حجر توثيق شمارى از عالمان سنّى را در حق وى آورده است.
پانویس
- ↑ تقریب التهذيب، ج۱، ص۶۴۵
- ↑ تهذيب التهذيب، ج۳، ص۲۸
- ↑ تقریب التهذيب، ج۱، ص۶۴۵
- ↑ الكاشف في معرفة من له رواية في الكتب الستة، ج۳، ص۳۶۱
- ↑ الجرح والتعديل لابن أبي حاتم، ج۵، ص۳۳۴
- ↑ الثقات، ج۷، ص۱۵۲
- ↑ تهذيب الكمال، ج۱۹، ص۱۶۴
- ↑ تهذيب التهذيب، ج۳، ص۲۸
- ↑ تهذيب التهذيب، ج۳، ص۲۸
- ↑ تهذيب التهذيب، ج۳، ص۲۸
- ↑ تهذيب الكمال، ج۱۹، ص۱۶۴
- ↑ تهذيب الكمال، ج۱۹، ص۱۶۴
- ↑ تهذيب التهذيب، ج۳، ص۲۸
- ↑ تقریب التهذيب، ج۱، ص۶۴۵
- ↑ إكمال تهذيب الكمال، ج۹، ص۶۸
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۲۳۱.
- ↑ دانشنامه غدیر،ج ۱۵،ص ۲۰.
- ↑ الخصائص: ص ۹۵. تاريخ ابن كثير: ج ۵ ص ۲۱۰.
- ↑ تذكرة الحفّاظ: ج ۱ ص ۳۵۳. الكاشف: ج ۲ ص ۲۳۴. تقريب التهذيب: ج ۱ ص ۵۳۹ . تهذيب التهذيب: ج ۷ ص ۵۳ .