غدیر، حلقه اتصال بعثت رسول و ظهور موعود

غدیر، حلقه اتصالِ بعثت رسول و ظهور موعود

چکیده

1. سه رخداد مهم بشری: بعثت، غدیر، ظهور.
2. سه تعبیر مهم قرآن درباره رخدادهای فوق به تعابیر منّت خدا، اکمال دین، اشراق ارض.
3. مقایس ه‌ای بین بعثت و ظهور.
4. جایگاه غدیر در اتصال بین بعثت و ظهور.
5. مقایس ه‌ای بین قبل و بعد بعثت و بین قبل و بعد ظهور.
6. رشد علم و دانش، عدالتِ جهان شمول.
7. مشترکات بعثت و غدیر و ظهور.

بعثت، غدیر، ظهور، سه رخداد مهم بشری

سه رخداد مهم بشری عبارت است از «بعثت»، «غدیر» و «ظهور موعود». خدای هستی بخش در آخرین کتاب هدایت آفرین خویش از این سه رخداد با سه تعبیر مهم یاد می‌کند:

از بعثت با تعبیرِ لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَی المُؤمِنینَ اِذ بَعَثَ فیهِم رَسولاً مِن اَنفُسِهِم.

از غدیر با تعبیرِ الیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی.

از دوران ظهور موعود منتظَر با تعبیرِوَ اَشرَقَتِ الاَرضُ بِنورِ رَبِّها.

همچنان که با تابش نور وجود خاتم الانبیاءصلی الله علیه وآله و بعثت آن بزرگوار، تیرگی‌ها رخت بر می‌بندد و جهان با اشعه حیاتبخش محمدی روشن و منور می‌گردد، با ظهور خاتم اوصیاء نیز جهانِ تاریک و ظلمانی پس از فترتی طولانی، به واسطه بارقه الهیِ مهدوی سراسر نور و حیات و تکاپو می‌گردد، و حلقه اتصال این دو خیزش و رستاخیزِ عظیم معنوی همانا غدیر است.

برخی از موضوعاتی که در این نوشتار پرداخته شده از این قرار است:

الف. مقایسه ای اجمالی بین بعثت حضرت خاتم صلی الله علیه وآله و ظهور منجی عالم علیه السلام.

ب. ترسیم جایگاه والای غدیر خم و ولایت و امامت امام امیرالمؤمنین علیه السلام در اتصال و ارتباط بخشی بین بعثت و ظهور.

ج. مقایس ه‌ای بین دوران قبل و بعد از بعثت با دوران قبل و بعد از ظهور موعود منتظر در موضوعاتی چون رشد علم و دانش پس از بعثت و پس از ظهور؛ تلاش در جهت عدالت گستری، عام و جهان شمول بودن دعوت رسول اللَّه و دعوت بقیة اللَّه علیهما السلام.

د. مشترکات بعثت، غدیر، ظهور موعود.

شروع دعوت رسول اللَّه صلی الله علیه وآله از مکه و از کنار بیت اللَّه با ندای «قولوا لا اله الا اللَّه» و دعوت عمومی و اعلان ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام از غدیر خم و مکه با جمله «مَن كُنتُ مولاه فهذا علىٌّ مولاه» بوده و دعوت موعود نیز از کنار خانه کعبه و با ندای «اَنَا بقية اللَّه»خواهد بود؛ و در هر سه تأیید الهی وجود دارد «وَ نَصَرتَهُ بِالرُّعبِ» و وَ اللَّهُ یَعصِمُکَ مِنَ الناسِ.

الف. برخی مشترکات بین بعثت و عصر ظهور

وجوه مشترک بین بعثت و ظهور به سه جهت بازمی‌گردد که ذیلاً به آنها می‌پردازیم:

اول: حضرت عیسی علیه السلام مبشرِ پیامبر و مؤید حضرت مهدی علیه السلام

خداوند حکیم در قرآن کریم از زبان حضرت مسیح علیه السلام چنین می‌فرماید: اِنّی رَسولُ اللَّهِ اِلَیکُم مُصَدِّقاً لِما بَینَ یَدَیَّ مِنَ التَّوراةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسولٍ یَأتی مِن بَعدِی اسمُهُ اَحمَدُ.

در برخی از کتاب‌های فریقین با این روایت روبرو می‌شویم که حضرت قائم علیه السلام پیش نماز حضرت عیسی بن مریم علیه السلام می‌شود، و با اقتدای حضرت عیسی علیه السلام به ایشان آن حضرت از ناحیه حضرت مسیح علیه السلام تأیید می‌شود و حجت بر مسیحیان تمام گشته و آنان در زمره گروندگان به امام عصر علیه السلام قرار می‌گیرند.

متن حدیث چنین است:

«عَن رسولِ اللَّه صَلَّی اللهُ عَلیه وَآلِه وَسَلَّم اَنَّه اَخبَرَ الاَئِمَّةَ بِخُروجِ المَهدِىِّ، خاتَمِ الاَئِمَّةِ الَّذى يَمَلأُ الاَرضَ قِسطاً وَ عَدلاً كَما مُلِئَت ظُلماً وَ جَوراً وَ اَنَّ عيسى عليه السلام يَنزِلُ عَلَيهِ وَقتَ خُروجِهِ وَ ظُهورِهِ وَ يُصَلّى خَلفَهُ.»

از رسول خداصلی الله علیه وآله منقول است که آن حضرت امامان را از خروج مهدی علیه السلام خبر داد، همان خاتم امامان که زمین را همان گونه که از ظلم و جور پر شده از قسط و عدل پر می‌سازد، و خبر داد که عیسی علیه السلام به هنگام خروج و ظهورش نزد وی فرود می‌آید و پشت سر وی نماز می‌گزارد.

در روایت دیگری آمده است:

عیسی علیه السلام پس از شروع قیام مهدی علیه السلام برای نماز فرود آید و مهدی علیه السلام پشت سر می‌آید تا عیسی علیه السلام پیش افتد، لکن عیسی علیه السلام دست خود را میان کتف‌های آن حضرت می‌نهد و به او می‌گوید: «پیش باش».

فرود آمدن او به هنگام نماز بامداد است و پشت سر مهدی علیه السلام نماز می‌گزارد …

دوم: تأیید پیامبر و امام زمان علیهما السلام با ملائکه

خداوند بخشایشگر بخشاینده درباره پیامبر عزیز خویش صلی الله علیه وآله چنین فرمود:

فَأَنزَلَ اللَّه سَکینَتَهُ عَلَیهِ وَ اَیَّدَهُ بِجُنودٍ لَم تَرَوها وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذینَ کَفَروا السُّفلی وَ کَلِمَةُ اللَّهِ هِیَ العُلیا.

در دعای افتتاح توصیف حضرت بقیة اللَّه علیه السلام را چنین می‌یابیم:

«اللَّهُمَّ وَ صَلِّ عَلى وَلِىِّ اَمرِكَ القائِمِ المُؤَمَّلِ وَ العَدلِ المُنتَظَرِ، حُفَّهُ بِمَلائِكَتِكَ المُقَرَّبينَ وَ اَيِّدهُ بِروحِ القُدُسِ يا رَبَّ العالَمينَ».

سوم: تصریح و تلویح به دو نعمت نبوّت و ظهور موعود

قرآن صریحاً نعمت نبوت را و تلویحاً نعمت وجود و ظهور امام عصرعلیه السلام را بیان نموده که در هر دو حاکمیت صالحان بر زمین و شکست ستمگران و متمردان محقق خواهد شد.

آیات آغازین سوره قصص می‌فرماید:

اِنَّ فِرعَونَ عَلا فِی الاَرضِ وَ جَعَلَ اَهلَها شِیَعاً یَستَضعِفُ طائِفَةً مِنهُم یُذَبِّحُ اَبناءَهُم وَ یَستَحیی نِساءَهُم اِنَّهُ کانَ مِنَ المُفسِدینَ. وَ نُریدُ اَن نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ استُضعِفوا فِی الاَرضِ وَ نَجعَلَهُم اَئِمَّةً وَ نَجعَلَهُمُ الوارِثینَ. وَ نُمَکِّنَ لَهُم فِی الاَرضِ.

ب: نگاهی گذرا به سه رخداد: بعثت، غدیر، عصر ظهور

اول: بعثت

بعثت در هنگامه ای رخ می‌نماید که انسان‌ها شتابان و با سرعت هر چه بیشتر بیراهه‌های جهل و نادانی را می‌پیمایند و در مقابل خدایان ساخته شده از سنگ و چوب سجده می‌کنند و از قتل‌ها و غارت‌ها و بیدادگری‌ها با افتخار یاد می‌نمایند. زمانی که دختران خویش را زنده در گور می‌نهند و عواطف بشری در سطح اجتماع در پایین‌ترین مراحل است.

دوم: غدیر خم

غدیر خم و عظمت آن هنگامی ملموس تر خواهد بود که بدانیم دشمنان نبوت و امامت از سال‌ها قبل دلخوش بودند که رسول خاتم صلی الله علیه وآله را فرزند پسری نیست و تلاش وی پس از رحلت از این جهان مادی ناتمام خواهد ماند.

جالب اینکه این پندار موهوم را تنها در دل نهان نداشتند و بر زبان آوردند تا آنجا که خالق هستی بخش پیامبر عزیز خویش را چنین تسلا داد و تأیید نمود:

اِنّا اَعطَیناکَ الکَوثَرَ، فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انحَر، اِنَّ شانِئَکَ هُوَ الاَبتَرُ.در دوران آغازین بعثت یگانه بی همتا در ترسیم آن روزگاران فرمود:

وَ اِذ یَمکُرُ بِکَ الَّذینَ کَفَروا لِیُثبِتوکَ اَو یَقتُلُوکَ اَو یُخرِجوکَ ….

در زلال جاری غدیر، استمرار نبوت سید الانبیاء با امامت سید الاوصیاء تحقق یافت؛ و دین مبین به کمال رسید و نعمت الهی بر بشریت تمام یافت که الیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الاِسلامَ دیناً.

سوم: ظهور موعود منتظر

ظهور موعود در زمانی است که مردمان از ظلم و جور به ستوه آمده، و همگی یک دل و یک زبان مصلح هستی را از خدای خویش می‌طلبند. در آن هنگام است که از کنار خانه کعبه مولایمان مردمان را به خدا دعوت نماید، و گلبانگ «اَنَا بَقِيَّةُ اللَّهِ»از بیت اللَّه به گوش جهانیان رسد و مشام جان همگان را نوازش دهد، و با برافراشتن پرچم فتح و پیروزی قسط و عدل را در سراسر گیتی حاکم سازد.

ج: معرفی «دوران قبل از بعثت» و «دوران قبل از ظهور»

۱. دوران قبل از بعثت

امیرالمؤمنین علیه السلام روزگار عرب پیش از بعثت را چنین ترسیم می‌نماید:

«اِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّداًصلى الله عليه وآله نَذيراً لِلعالَمينَ وَ اَميناً عَلَى التَّنزيلِ؛ وَ اَنتُم مَعشَرَ العَرَبِ عَلى شَرِّ دينٍ وَ فى شَرِّ دارٍ مُنيخونَ بَينَ حِجارَةٍ خُشنٍ وَ حَيّاتٍ صُمٍّ تَشرَبونَ الكَدِرَ وَ تَأكُلونَ الجَشِبَ وَ تَسفِكونَ دِماءَكُم وَ تَقطَعونَ اَرحامَكُم، الاَصنامُ فيكُم مَنصوبَةٌ وَ الآثامُ بِكُم مَعصوبَةٌ».

«خداوند محمدصلی الله علیه وآله را بیم دهنده جهانیان و امین وحی و کتاب خود مبعوث کرد در حالی که شما گروه عرب در بدترین آیین و بدترین جاها به سر می‌بردید. در میان سنگلاخ‌ها و مارهای ناشنوا اقامت داشتید. آب‌های لجن را می‌آشامیدید و غذاهای خشن می‌خوردید و خون یکدیگر را می‌ریختید و از خویشاوندان دوری می‌کردید. بت‌ها در میان شما سر پا بود و از گناهان اجتناب نمی‌کردید».

سپس روزگار بقیه مردم را پیش از بعثت چنین ترسیم می‌نماید:«وَ اَهلُ الاَرضِ يَومَئِذٍ مِلَلٌ مُتَفَرِّقَةٌ وَ اَهوَاءٌ مُنتَشِرَةٌ، وَ طَرائِقُ مُتَشَتِّتَةٌ بَينَ مُشَبِّهِ للَّهِ بِخَلقِهِ اَو مُلحِدٍ فِى اسمِهِ، اَو مُشيرٍ اِلى غَيرِهِ فَهَداهُم بِهِ مِنَ الضَّلالَةِ وَ اَنقَذَهُم بِمَكانِهِ مِنَ الجَهالَةِ.»

مردم آن روز دارای مذهب‌های گوناگون و بدعت‌های مختلف و طوایف متفرق بودند. گروهی خداوند را به خلقش تشبیه می‌کردند و برخی در اسم او تصرف می‌کردند و جمعی به غیر او اشاره می‌کردند. خداوند آنان را به وسیله رسول اکرم صلی الله علیه وآله هدایت کرد و به معارف الهی آشنا ساخت.

۲. دوران قبل از ظهور

باب مدینة علم النَّبی صلی الله علیه وآله در قسمت‌های گوناگون کلام گهربار خویش و به هنگام بیان ملاحم و فتن به ترسیم دوران جامعه بشری در عصر قبل از ظهور موعود پرداخته‌اند، که در این قسمت تنها به نقل گوشه ای از کلام آن حضرت اکتفا می‌کنیم:

امیرالمؤمنین علیه السلام در نهج البلاغه می‌فرماید:

«حَتّى تَقومَ الحَربُ بِكُم عَلى ساقٍ، بادياً نَواجِذُها، مَملوءَةً اَخلافُها، حُلواً رَضاعُها، عَلقَماً عاقِبَتُها».

حضرت پیش‌بینی می‌کند که قبل از ظهور حضرت مهدی علیه السلام آشوب عجیب و جنگ‌های بسیار مهیب و خطرناکی در دنیا اتفاق می‌افتد.

می‌فرماید: «جنگ روی پای خودش می‌ایستد. دندان‌های خودش را نشان می‌دهد مثل یک درنده ای که دندان نشان می‌دهد. شیرِ پستان خودش را نشان می‌دهد؛ یعنی آن ستیزه‌جویان و آتش افروزانِ جنگ نگاه می‌کنند می بینند این پستان جنگ خوب شیر می‌دهد؛ یعنی به نفعشان کار می‌کند، اما نمی‌دانند که عاقبتِ این جنگ به ضرر خودشان است.

د: معرفی دوران پس از بعثت و پس از ظهور

۱. دوران پس از بعثت

خداوند مهربان دوران قبل و بعد از بعثت را به ترتیب چنین بیان می‌کند:

وَ کُنتُم عَلی شَفا حُفرَةٍ مِنَ النّارِ …: «شما در اوج دشمنی با هم و بر لبه پرتگاه آتش بودید. خداوند به واسطه نعمت بعثت رسول خاتم صلی الله علیه وآله عداوت را به اُلفت و ضلالت را به هدایت تبدیل نمود».

با تأملی در این آیه و فراز پیشینِ کلامِ امیرالمؤمنین علیه السلام تصویری روشن از دوران پس از بعثت نیز به دست می‌آید.

۲. دوران پس از ظهور

امیرالمؤمنین علیه السلام در ادامه کلامش می‌فرماید:

«اَلا وَ فى غَدٍ وَ سَيَأتى غَدٌ بِما لاتَعرِفونَ»: «بدانید که فردا دنیا آبستن چیزهایی است که هیچ پیش‌بینی نمی‌کنید و نمی‌شناسید و آگاه نیستید، ولی بدانید که هست و فردا با خود خواهد آورد».

«يَأخُذُ الوالى مِن غَيرِها عُمّالَها عَلى مَساوى اَعمالِها»: «اول کاری که آن والی الهی می‌کند این است که عُمّال و حکام را یک یک می‌گیرد، و اعوان خود را اصلاح می‌کند و دنیا اصلاح می‌شود».

«وَ تُخرِجُ لَهُ الاَرضُ اَفاليذَ كَبِدِها»: «زمین پاره‌های جگر خود را بیرون می‌دهد». یعنی زمین هر موهبتی که در خود دارد از هر معدنی و هر استعدادی که شما تصور کنید، همه را بیرون می‌دهد.

«وَ تُلقى اِلَيهِ سِلماً مَقاليدَها»: «زمین می‌آید مثل یک غلام در حالی که تسلیم است و کلیدهای خود را در اختیار او قرار می‌دهد». یعنی سِرّی در طبیعت باقی نمی‌ماند مگر اینکه به دست او کشف می‌شود و مجهولی در طبیعت باقی نمی‌ماند مگر اینکه در آن دوره مکشوف می‌گردد.

«فَيُريكُم كَيفَ عَدلُ السّيرَةِ»: «آن وقت او به شما نشان خواهد داد که عدالت واقعی یعنی چه» ؟! نشان خواهد داد که این همه که دم از اعلامیه حقوق بشر و آزادی می‌زدند همه دروغ بود و این همه که دم از صلح می‌زدند همه اش دروغ و نفاق و جُو فروشی و گندم نمایی بود.

«وَ يُحيى مَيِّتَ الكِتابِ وَ السُّنَّة»: «قوانین کتاب و سنت را که متروک مانده و به حسب ظاهر مرده و از میان رفته زنده خواهد کرد».

و نیز فرمود: «اِذا قامَ القائِمُ حَكَمَ بِالعَدلِ …». هر یک از امامان ما لقبی دارد و امام زمان علیه السلام لقبی مخصوص به خود دارد که از مفهوم قیام گرفته شده است: «القائم» یعنی آنکه در جهان قیام می‌کند.

ما حضرت مهدی علیه السلام را به قیام و عدالت می‌شناسیم. هر امامی به یک صفت شناخته می‌شود و این امام به قیام و عدالت شناخته می‌شود.

«وَ ارتَفَعَ فى اَيّامِهِ الجَورُ»: «در روزگار او جور و ظلمی در کار نیست».

«وَ اَمِنَت بِهِ السُّبُلُ»: «همه راه‌ها امن می‌شود». چون منشأ این ناامنی‌ها، ناراحتی‌ها و بی عدالتی هاست. وقتی که عدالت برقرار شود، چون فطرت بشر فطرت عدالت است و دلیلی بر ناامنی وجود ندارد.

«وَ اَخرَجَتِ الاَرضُ بَرَكاتِها»: «و زمین تمام برکات خود را بیرون می‌آورد».

«وَ لا يَجِدُ الرَّجُلُ مِنكُم يَومَئِذٍ مَوضِعاً لِصَدَقَتِهِ وَ لا بِرِّهِ … وَ هُوَ قَولُهُ تَعالى»: وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقینَ. آیا می‌دانید ناراحتی مردمِ آن وقت چیست؟! ناراحتی مردم فقط این است که اگر بخواهند صدقه ای بدهند یا کمکی به کسی نمایند، فقیر و مستحق پیدا نمی‌کنند.

درباره توحید الهی می‌فرماید: «حَتّى يُوَحِّدوا اللَّهَ وَ لا يُشرِكَ بِهِ شَيئاً»: «تا اینکه همه خدا را یگانه خواهند دانست و ذرّه ای به او شرک نخواهند ورزید».

درباره «امنیت» می‌فرماید: «وَ تَخرُجُ العَجوزَةُ الضَّعيفَةُ مِنَ المَشرِقِ تُريدُ المَغرِبَ لايُؤذيها اَحَدٌ»: «یک پیرزن ناتوان از مشرق تا مغرب دنیا را مسافرت می‌کند بدون آنکه کسی او را اذیت کند»

غدیر در زمانی است که دشمنان برای خاموشی این چراغ فروزان ترفندها به کار برده و در پی قتل و تبعید و زندانی کردن برآمده اند، اما از این همه جز رسوایی طرفی بر نبسته‌اند، که خالق هستی می‌فرماید:

وَ اِذ یَمکُرُ بِکَ الَّذینَ کَفَروا لِیُثبِتوکَ اَو یَقتُلوکَ اَو یُخرِجوکَ وَ یَمکُرونَ وَ یَمکُرُ اللَّهَ ….

پس از گذشت زمانی چند، زبانِ طعنه کینه توزان دراز گشته و جسارت از حد گذرانیده، رسول خاتم را ابتر خوانده و دل در گروِ رفتنِ وی نهاده که پس از وی به امیال خویش خواهیم رسید!! اما هستی بخش توانا این گونه دردانه هستی را مورد مهر و ملاطفت قرار داد که «ما به تو کوثر ارزانی داشتیم … و دشمنت را ابتر نمودیم». و نیز فرمود: «با اعلام وصایت و امامت سید اوصیاء، دین را بر تو کامل گردانیده و نعمت را تمام نموده و کینه و کید دشمنان را خنثی و نقش بر آب نمودیم».

ظهور موعود منتظر علیه السلام استمرارِ منویّات رسول اللَّه صلی الله علیه وآله در بعثت و فتح مکه و غدیر خم و نیز تلاش امامان معصوم علیهم السلام در دوران پس از رحلت نبی خاتم صلی الله علیه وآله تا فرا رسیدن دوران غیبت کبرای امام عصرعلیه السلام و جامه فعلیت پوشاندن و عملی ساختن آن منویّات است. کسی درک صحیح و واقعی از موعود و عصر طلایی ظهور دارد که حلقه اتصال بعثت و ایام پر شکوفه ظهور را در غدیر جستجو نماید.