قتل عام شیعیان کربلا در روز غدیر توسط وهابیان

یورش نیروهای وهابی به شهر کربلا در سال ۱۲۱۶ هجری قمری (مطابق با ۱۸۰۲ میلادی)، یکی از تلخ‌ترین و ویران‌گرترین رویدادهای تاریخ تشیع به شمار می‌رود. این حمله که در روز عید غدیر و با بهره‌گیری از خالی بودن شهر از مردان جنگ‌آور رخ داد، به تخریب حرم‌های مطهر امام حسین علیه السلام و حضرت عباس علیه السلام، غارت اموال و کشتار گستردهٔ اهالی انجامید.

حمله به کربلا

این واقعه به‌دستور عبدالعزیز بن محمد بن سعود و با فرماندهی فرزندش، سُعُود بن عبدالعزیز، در روز عید غدیر سال ۱۲۱۶ق سازماندهی شد. بر اساس رسم دیرینه، بیشتر مردان کربلا در این روز برای زیارت حرم امام علی علیه السلام به نجف رفته بودند و بدین‌ترتیب، شهر کربلا فاقد مدافعان کافی و عمدتاً در اختیار زنان و کودکان بود. این خلا نظامی، فرصتی راهبردی برای مهاجمان فراهم آورد تا با کمال بی‌مانع‌گرایی به شهر یورش برند.

از منظر اعتقادی، وهابیان با استناد به انگاره‌ی شرک‌آمیز دانستن زیارت قبور و ساخت بناهای مزین بر فراز آن‌ها، این حمله را توجیه می‌کردند. در نامه‌ای که از عبدالعزیز به فتحعلی‌شاه قاجار باقی مانده، او صراحتاً ادعا کرده که پس از پیامبر صلی الله علیه وآله، شرک و بت‌پرستی در میان امت شیوع یافته و مردم کربلا و نجف با سجده بر قبور سنگی و گلی، مرتکب شرک می‌شوند؛ از این‌رو، «تنها راه چاره، از بین بردن و نابودی آنان» معرفی شده است. همچنین اصفهانی در همان منبع بر این باور است که عامل اصلی حمله، مشرکانه خواندنِ زیارتِ قبور، احداث گنبد و بارگاه، تزیین حرم‌ها و روشن کردن شمع و چراغ بر فراز آن‌ها بوده است.

مهاجمان بلافاصله پس از ورود، حرم امام حسین علیه السلام و حرم حضرت عباس علیه السلام را تخریب کرده و خسارت‌های سنگینی به بناهای مذهبی وارد ساختند. غارت اموال و ذخائر قیمتی حرم‌ها، کشتن جمع کثیری از شهروندان و اسیر کردن شماری از زنان، از دیگر اقدامات آنان بود. بر اساس نقل کتاب «تراث کربلاء»، شمار کشته‌شدگان این روز به ۴۵۰۰ نفر رسیده است. کلیدار در کتاب چهار قرن از تاریخ کربلا، این فاجعه را بزرگ‌ترین مصیبت وارده بر کربلا پس از واقعه‌ی عاشورا توصیف کرده است.

در میان قربانیان این حمله، شخصیت‌های علمی برجسته‌ای دیده می‌شوند که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به عبدالصمد همدانی، عارف و فقیه شیعی قرن سیزدهم و صاحب کتاب «بحر المعارف»، اشاره کرد.

به‌دنبال این حمله، سید علی طباطبایی (مشهور به صاحب ریاض) در سال ۱۲۱۷ق اقدام به احداث دیواری در اطراف شهر کربلا نمود و شش دروازه در جهات مختلف آن تعبیه کرد تا امنیت شهر را در برابر حملات احتمالی آینده تأمین نماید.

از سوی دیگر، یورش موفقیت‌آمیز وهابیان به کربلا، ضعف ساختاری دولت عثمانی را در حفظ قلمروهای عراقی خود آشکار ساخت. این موضوع جسارت آنان را برای توسعهٔ قدرت در حجاز دوچندان کرد؛ به‌گونه‌ای که سال بعد (۱۲۱۷ق)، حملات به مناطق مختلف حجاز از جمله طائف و مکه آغاز شد و نهایتاً در سال ۱۲۲۰ق، شریف مکه، سلطهٔ وهابیان را به رسمیت شناخت.

در تحولی شگرف، عبدالعزیز بن سعود که فرماندهی اصلی این حمله را بر عهده داشت، توسط فردی از اهالی افغانستان و ساکن بغداد به قتل رسید. بنابر گزارش کلیدار، انگیزهٔ قاتل، انتقام‌گیری برای فرزندانش بوده که در جریان همان واقعهٔ حمله به کربلا به قتل رسیده بودند.

این فاجعهٔ هولناک بازتاب گسترده‌ای در میان شاعران و مورخان شیعه داشت. محمدرضا ازری (درگذشت: ۱۲۴۰ق) در قصیده‌ای ۶۵ بیتی، ضمن تازه‌شمردن مصائب کربلا، تاریخی در ضمن شعر گنجانده است. همچنین محمد سماوی نجفی (درگذشت: ۱۳۷۰ق) در کتاب «مجالی اللطف بارض الطف»، اشعاری در توصیف این حمله سروده که در آن به ویران‌سازی قرآن‌ها، پنجره‌ها و شبستان‌ها و نیز کشتار زنان و کودکان اشاره شده و با توجه به خالی بودن شهر از مردان، تاریخ این غارت را با عبارت «بغدیر» (مطابق با ۱۲۱۶ق) تعیین نموده است.

شایان ذکر است که وهابیان در تاریخ جمادی‌الثانی ۱۲۲۳ق، با سپاهی بیست‌هزار نفره، بار دیگر به کربلا حمله کردند. اما این بار مردم کربلا در پشت دیوارهای شهر مستحکم شده و به مقاومت پرداختند. درگیری‌های سنگینی میان دو طرف رخ داد که به کشته شدن شمار زیادی از هر دو جناح انجامید.

قتل عام شيعيان كربلا در روز غدير

در ايام دهه غديريه رخدادهاى متعددى اتفاق افتاده است. يكى از آنها قتل عام شيعيان كربلا در روز غدير است. روز عيد سعيد غدير خم، كه عمده شيعيان كربلا براى زيارت حضرت اميرالمؤمنين ‏عليه السلام به نجف اشرف مشرف بودند، وهابيان خون ‏آشام شهر كربلا را محاصره كرده، زنان و كودكان را از دم تيغ گذراندند.

آنان به احدى رحم نكردند و از كشته ‏ها پشته ساختند. در و ديوار حرم سالار شهيدان‏ عليه السلام را ويران كردند. ضريح مقدس را نابود كردند و درهاى قيمتى حرم را طعمه حريق ساختند. جواهرات حرم را غارت كردند و آنچه در خانه ‏ها يافتند به يغما بردند. اين جنايت هولناک روز غدير خم سال ۱۲۱۶ ق اتفاق افتاد، و هزاران شهيد بر جاى نهاد.

از آنجا رهسپار نجف اشرف شدند، كه با فرمان بسيج همگانى مرحوم آيت‏ اللَّه كاشف‏ الغطاء مجبور به عقب ‏نشينى شدند. در شب نهم صفر ۱۲۲۱ ق، يكبار ديگر به نجف اشرف هجوم بردند. اين بار با ظهور كرامات و معجزات اميرالمؤمنين‏ عليه السلام شكست خوردند و تلفات زياد دادند و مجبور به فرار شدند.